Trudno je przegapić wędrując po Rumunii. Stawiano je wszędzie, w stolicy, w niewielkich miasteczkach, a nawet niektórych wsiach. Nicolae Ceausescu poświęcił nawet dużą część bukareszteńskiej starówki, aby  "upiększyć" nimi swoją stolicę. Ale rumuńskie bloki, pomimo swojego gigantyzmu, fatalnego stanu technicznego i obskurności zdecydowanie różnią się od architektury socrealistycznej znanej z terytorium naszego kraju. Będąc w Jassy poświęciłem trochę czasu na bliższe przyjrzenie się typowym budowlom powstałym w okresie komunistycznej dyktatury.

 

Na Piata Unirii, głównym placu miasta, nie sposób nie zauważyć 13 piętrowego wieżowca hotelu Unirea i otoczających go typowych bloków z przełomu lat 50-tych i 60-tych. Tą część Jassów  odbudowywano dość szybko, według typowego stalinowskiego planu - wysoko i chłodno. Ciężkie budynki przytłaczają tu dawne perełki architektury, m.in. wzniesiony wg projektu Gustawa Eiffla hotel "Traian".  Na oko jest tu jednak jeszcze "normalnie". To równie dobrze mogłaby być Nowa Huta. Zaciekawił mnie tylko fryz nad hotelowym hallem, czyżby w budowie "maczali palce" chińczycy?

 

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

Idźmy jednak dalej. W bezpośrednim sąsiedztwie Pałacu Kultury powstała nieco później nowoczesna dzielnica mieszkaniowa, w której bloki mają już swój specyficzny rumuński wygląd. Nie przypominają prostokątnych pudełek, pełne są oryginalnych dobudówek, ozdób, balkonów czy loggii. Wykonanie samego projektu pozostawia oczywiście wiele do życzenia, zwłaszcza że domy od nowości nie były zapewne konserwowane, ale architektura to z pewnością niebanalna, inna niż socreal znany z Polski, Czech czy NRD.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Osiedle przy Bulwarze Anastasie Panu na pierwszy rzut oka przypomina nieco krajobraz rumuńskich gór z przepastnymi wąwozami o skalistych poszarpanych ścianach. Wszystkiego jest tu bez liku, wielkiej płyty, przyciemnionego szkła, stylowych lampionów, nowoczesnych samochodów, a pomiędzy wielkimi gmachami wyłaniają się nieśmiało stare niskie domki i cerkwie. Ta część miasta ma charakter reprezentacyjny, już kilka lat trwa budowa wielkiego centrum kulturalno-rozrywkowego Palas na zapleczu osiedla. Końca nie widać zza szczelnie otaczającego "wielkie wykopalisko" parkanu.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Socrealistyczną specjalnością było zapełnianie starych centrów miast "nową treścią". Stolica rumuńskiej Mołdawii ucierpiała znacznie w bombardowaniach i walkach w sierpniu 1944 roku, kiedy to dwa radzieckie fronty stoczyły kampanię, której celem było zdobycie rumuńskich pól naftowych. Przy odbudowie specjalnie nie dbano o kompozycję całości, w miejsce zniszczonych domów wstawiano nowe "plomby" a piękne zabytki obudowywano chaotycznie rozmieszczonymi blokowiskami. W Jassy znaleźć można klasyczne wręcz przykłady takiego niedostosowania, jak choćby cerkiew monastyru Golia w otoczeniu banalnych wieżowców.

 

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

Problemem rumuńskich osiedli jest całkowity prawie brak małej architektury, w tym kojarzonej z dobrym samopoczuciem zieleni. Także infrastruktura służąca mieszkańcom jest w powijakach. W centrum Jassy spokojnie można znaleźć takie obrazki, gdzie zamiast osiedlowego parkingu jest prowizoryczny uklepany padok. Nietrudno sobie wyobrazić jak to miejsce wygląda po deszczach.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

Każdy chyba zdziwiony był widząc po raz pierwszy okna w rumuńskich blokach. Mnie kojarzą się one z częściami karoserii ze starych autobusów lub tramwajów. Kto wie czy mieszkańcy sami na własną rękę nie załatwiali tego typu wyposażenia na złomowiskach. Czasami zamiast takich "ogórkowych" drzwi wprawiane były staroświeckie werandki dzielące otwór okienny na kilkadziesiąt małych szybek. W tym stylu zabudowywano zwłaszcza loggie i balkony.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Część z bloków, pomimo że budowana z betonu i cegły, ma stropy drewniane. Nieprzewidywalne są również nadbudówki na dachach wieżowców. Ta poniżej, gdyby nie ta antena satelitarna na elewacji, przypominałaby trochę dużą stajnię z dawnego PGR-u.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Na koniec jeszcze dość niespotykany widok (zwłaszcza dla mieszkańców pierwszego piętra). Na tym osiedlu we wschodniej części miasta olbrzymi rurociąg wydaje się być głównym motywem zdobniczym. Okręca się wokół bloków niczym gigantyczny wąż.

 

Autor zdjęcia: Calenja

 

 

Ta krótka prezentacja nie miała oczywiście na celu zniechęcić nikogo do zwiedzania Jassów. Pomimo tego, że niektóre z prezentowanych tu widoków nie grzeszą klasycznym pięknem, są jednak na swój sposób egzotyczne, a przez to autentyczne. Miasto jest stosunkowo ciekawe nie tylko ze względu na sporą liczbę zabytków i atrakcji, w tym duże parki po północnej stronie śródmieścia, ale właśnie przez taki melanż starego i nowego. Trudno nie oprzeć się wrażeniu, że Jassy to skrzyżowanie wschodu z zachodem.