bezdroza_logo
152764
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje

e-przewodniki.pl relacje i trasy Tajemnice Wyspy Sobieszewskiej - "Forsterówka" Rezydencja Kata Pomorza
Tajemnice Wyspy Sobieszewskiej - "Forsterówka" Rezydencja Kata Pomorza
Średnia ocena: gwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdkagwiazdka (5,00/144 gł)   
Oceń ten artykuł:
Tajemnice Wyspy Sobieszewskiej czyli zwiedzanie zabytkowego zespołu Forsterówki

zdjecie_29509
Autor zdjęcia: guidesailing



Wyspa Sobieszewska to fragment Mierzei Wiślanej przeciętej dwoma ujściami Wisły, położona na wschód od aglomeracji miasta Gdańska. Z uwagi na piękne plaże i walory przyrodniczo - krajobrazowe terenów leśno - wydmowych w północnej części i malowniczych łąk i pól w części południowej, zyskała już w XVII wieku sławę wsród gdańskiego patrycjatu budującego tu swoje rezydencje letnie i urządzającego w tutejszych lasach polowania. Ta wyspa skrywa wiele ciekawostek przeszłosci.

To nie tylko unikalne budowle hydrotechniczne w Przegalinie, relikty drewnianej zabudowy podmiejskiej w Górkach Wschodnich czy Swibnie. To także fortyfikacje z okresu ostatniej wojny lub najstarsze barokowe nagrobki mennonickie w Sobieszewie. Lasy kryją też nie jedną tajemnicę jak chociażby opuszczone instalacje podziemne i schrony bazy rakietowej z lat 60/70-tych XX wieku (dawna „JW1110"), wybudowanej na terenie dawnego poligonu i strzelnicy Kriegsmarine z 1941 roku - jednostki rakietowej otoczonej do niedawna kilkoma rzędami drutu kolczastego pod napięciem !

Na tym terenie okopały się w desperackiej obronie w ostatnich miesiącach wojny po zajęciu portu gdanskiego przez Armię Czerwoną, resztki 2 Armii generała Weissa. Kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy i uchodźców z Prus Wschodnich i Pomorza koczowało, od marca do maja 1945 roku, oczekując pod ostrzałem na nieuchronną kapitulację. Do dnia dzisiejszego widać w lasach ślady po tym dramacie w postaci licznych pozostałości po ziemiankach, okopach i przypadkowo znajdowanym wyposażeniu wojskowym, amunicji i szczątkach ludzkich.

Te nadmorskie lasy skrywają także mało znaną przez mieszkanców Pomorza tajemnicę. W ich zaciszu z dala od zabudowy miejskiej zapadały najbardziej zbrodnicze rozkazy w historii Ziemi Gdańskiej. To właśnie tu w prawie nietkniętym zębem czasu i wojny modrzewiowym dworku myśliwskim rezydował hitlerowski „Kat Pomorza" - gaulaiter i SS - obergruppenführer Albert Forster.

Działkę pod budowę tzw. dworu myśliwskiego w Wordell (Orliki) k/Sobieszewa przekazał zimą 1932 jeden z urzędników Senatu WMG - członek NSDAP. Budowę budynków rezydencji rozpoczęto wiosną 1933 roku. Autor projektu obecnie jeszcze nie został ustalony. Pewne wskazówki w postaci projektu plastycznego stylizowanych swastyk wyrzeźbionych następnie na belkach stropowych sali kominkowej wniósł osobiście Adolf Hitler na prośbę swojego ulubionego gaulaitera. Motyw swastyk przewija się w elementach krat i bramy wjazdowej na teren ośrodka rekrutacyjno - szkoleniowego rozbudowywanego w sasiedztwie rezydencji Forstera w latach 1935-38. Istnieją przesłanki zródłowe wskazujace na zaprojektowanie modrzewiowego dworku Forstera przez monachijskiego architekta Otto Neumayera, który wcześniej wybudował rezydencję Hitlera w Obersalzbergu. Projekt dworku jest połączeniem niemieckiego modernizmu i elementów zaczerpniętych z tyrolskiego folkloru.

Za zasługi położone w zdobyciu władzy w Gdańsku przez NSDAP, Senat Wolnego Miasta Gdańska na wniosek partyjnych kolegów nadał Forsterowi honorowe obywatelstwo Gdańska, a 26 lipca 1933 roku z okazji swoich 31 urodzin, otrzymuje od swojej partii oraz fuhrera prezent w postaci modrzewiowego domku myśliwskiego z zapleczem kuchenno - jadalnym. Albert Forster z wielką pasją oddawał się łowiectwu. Posiadał pokaźną kolekcję broni myśliwskiej i trofeów łowieckich.

zdjecie_29520
Autor zdjęcia: guidesailing



Od tej pory rezydencja pełni funkcję także głównego miejsca poufnych spotkań i narad dla wysokich funkcjonariuszy NSDAP i SS z terenu WMG. Albert Forster przebywał okresowo w swojej rezydencji od 26.07.1933 do 27.03.1945 roku. Rezydencja pełniła również funkcję tajnego magazynu dużych ilości broni zwłaszcza maszynowej, przemycanej na teren WMG barkami od strony morza, w celu uzbrojenia szkolonych potajemnie członków S.A. i SS. Broń przechowywano w piwnicy „Forsterówki" oraz w wybudowanych w pózniejszym okresie barakach magazynowych na terenie osrodka „rekreacyjnego" NSDAP.

Szczególnymi gośćmi na terenie „leśnej kwatery gaulaitera" byli m.in. Wysoki Komisarz Ligi Narodów w WMG - Carl.J. Burckhardt (kilkukrotnie w 1937 roku), Reichsführer SS Heinrich Himmler (kilkukrotnie w 1939 roku i w listopadzie 1941 roku), dowódca okrętu liniowego „Schleswig-Holstein" komandor Gustav Kleikampf (28.08.1939 roku).

Stałymi bywalcami narad byli: SS - Oberführer dr Aleksander Reiner (jeden z organizatorów gdanskiej SS), SS-Gruppenführer Erach von dem Bach - Zelensky (późniejszy dowódca wojsk pacyfikujacych Powstanie Warszawskie), dr Rudolf Troeger (szef gdanskiej policji kryminalnej przysłany z berlinskiego Gestapo), dowódca SS - Heimwehr Danzig Friedman Goetze, SS-Oberführer Walter Stein (szef gdańskiej policji politycznej), SS-Brigadeführer Johannes Schafer (dowódca okregu SSwGdansku), SS-Sturmbannführer Max Pauly (komendant KL Stutthof), SS-Obersturmbannführer Kurt Eimann (szef Einsatzkommando - realizujący od jesieni 1939 do wiosny 1940 program masowej eksterminacji działaczy polskich na Pomorzu i Poloni gdańskiej. Tu też omawiano szczegóły i zapadały najbardziej zbrodnicze decyzje w historii Pomorza!

W czerwcu 1939 roku w obecności Heinricha Himmlera przygotowywano tu szczegóły operacji „Tannenberg". W trakcie jednej z poufnych wizyt reichsführera SS, Forster otrzymał szpadę honorową z napisami: „Mój honor to wierność" oraz "Mojemu kochanemu Albertowi Forsterowi. H.Himmler wódz SS na Rzesze"! To swiadczyło o wyjatkowej pozycji Forstera w strukturach SS i zaufaniu, jakim darzyli go najwyżsi dygnitarze III Rzeszy.

W rezydencji gaulaitera przygotowywano w ramach operacji „Tannenberg" listy aresztowań i likwidacji Polaków z terenu WMG i Pomorza (tzw „Sonderfahndüngsbuch Polen"). Tutaj także zapadła w lipcu 1939 roku decyzja oraz wybrano lokalizacje dla utworzenia obozu koncentracyjnego w Sztutowie (KL Stutthof).


zdjecie_29515
Autor zdjęcia: guidesailing

 

zdjecie_29523
Autor zdjęcia: guidesailing

 

zdjecie_29524
Autor zdjęcia: guidesailing



zdjecie_29525
Autor zdjęcia: guidesailing

 



W okresie lata 1939 roku prowadzono na polowej strzelnicy osrodka szkolenie specjalne dla wydzielonych grup SS-Waehsturmbann Eimann w zakresie przygotowania i prowadzenia masowych egzekucji lesnych. „Kursanci" mogli wykazać się następnie w praktyce w lasach okolic Szpegawska k/Stargardu Gdanskiego i Piasnicy k/Wejherowa gdzie wymordowano kilkanaście tysięcy pomorskich Polaków.

W sąsiedztwie rezydencji gaulaitera, od 1935 roku rozbudowywano osrodek rekrutacyjno - szkoleniowy NSDAP. Wybudowano budynek koszarowy z zapleczem socjalno - technicznym i własnym ujęciem wody oraz dom dla oficerów -instruktorów wojskowych. W latach 1936-39 pod osłoną lasów i ... policji gdańskiej prowadzono intensywne szkolenie dla formacji S.A. i SS z terenu WMG. Wybudowano także 2 baraki magazynowe dla składowanej z przemytu broni. Wybudowano też dużą strzelnicę polową. Teren był w tym okresie otoczony płotem z drutu kolczastego oraz silnie strzeżony. Zlokalizowano tu równie. jedną z nowo tworzonych jednostek wartowniczych gdanskiej SS-Haimwehry z której rekrutowano nastepnie załogę wartowniczą obozu koncentracyjnego w Sztuthofie.


W listopadzie 1941 po wizytacji KL Stutthof przez Himmlera (po drodze urzadzono wystawny obiad na cześć gościa w wielkiej jadalni „Forsterówki", w uznaniu za sprawną organizację i zasługi dla SS, Albert Forster otrzymuje awans na SS-Obergruppenfuhrera.

W latach 1941-1944 osrodek pełni funkcję szpitala i sanatorium dla rannych na froncie wschodnim żołnierzy między innymi elitarnej Waffen SS. „...W tym miejscu mogą przebywać jedynie najlepsi i najdzielniejsi synowie narodu niemieckiego. Tu mogą leczyć swe chwalebne rany odniesione za naszą ojczyzne..." jak scharakteryzował ten „osrodek rekonwalescencyjny " sam Forster.

Teren rezydencji gaulaitera był też od listopada 1944 do stycznia 1945 roku miejscem zwożenia zagrożonych nalotami dzieł sztuki i archiwów partyjnych NSDAP z terenu Gdanska. To najmniej poznana karta historii tego obiektu. Część archiwum zostało zdeponowane w jednym ze schronów przeciwlotniczych wybudowanych na tym terenie w 1941r. Do dnia dzisiejszego nie zlokalizowano schronu dla personelu i pacjentów przebywających w obiektach dawnego wojskowego osrodka szkoleniowego NSDAP.

Ze wspomnień biorących udział w początkowym zagospodarowywaniu obiektu po wojnie jak i relacji odwiedzających niedawno ośrodek byłych żołnierzy niemieckich wynika iż, wybudowano tam w 1941 roku duży schron na ok. 150 osób. Znajdował się on w części wschodniej terenu osrodka pod masywną zalesioną obecnie wydmą, o wysokości ponad 30 m npm o nazwie „Mewia Góra" (Möwe Berg). Schron został po wojnie prawdopodobnie wysadzony przez Rosjan i zasypany. Pełnił on także funkcje magazynu tranzytowego dla wywożonych w okresie poczatku marca 1945 roku z Gdańska cenniejszych dokumentów urzędów niemieckich i części depozytów muzealnych.

zdjecie_29521
Autor zdjęcia: guidesailing



Składnica tranzytowa w „Forsterówce" została zlikwidowana w obliczu bezpośredniego zagrożenia działaniami frontowymi. Depozyty muzealne przewożono ciężarówkami do pobliskiego portu w Swibnie, gdzie barkami i kutrami przewożono je wraz z ewakuowaną ludnością na Hel i dalej statkami na zachód.

Pod koniec działań wojennych na początku kwietnia 1945 roku na terenie rezydencji A. Forstera rozlokował się sztab 4 dywizji pancernej gen. Betzela. Na drodze dojazdowej pod osłoną sosnowego lasu i wysokich wydm (dzisiejsza ul. Lazurowa) stała duża kolumna pojazdów pancernych wycofanych z Gdanska. Pojazdy (w tym kilka czołgów) zostały tuż przed kapitulacją zniszczone przez własne załogi. Poległego w walce generała pochowano w pobliżu domku myśliwskiego A. Forstera. Ekshumacje szczątków przeprowadzono kilka lat temu w ramach niezwykłej akcji ekshumacyjnej odsłaniającej mroczne tajemnice okresu końca wojny.

W 2000 roku na terenie tym zlokalizowano w wyniku prac poszukiwawczych niezwykłą masową mogiłę ponad 220 osób. Poszukiwania były prowadzone przez pasjonata lokalnej historii Mariusza Jaskulskiego z gdańskiej Straży Miejskiej przy współpracy z Fundacją „Pamięć" (Niemiecka Fundacja Opieki nad Grobami Wojennymi) pod nadzorem antropologa Andreasa Hintze. Masowy grób zlokalizowany kilkadziesiąt metrów od „Forsterówki" w kierunku SE, zawierał szczątki ludzkie z częściowo zachowanymi mundurami: SS, grenadierów pancernych i policji gdańskiej. Biegli rozpoznali w trakcie ekshumacji również szczątki jednej kobiety. To tajemnicza sprawa zważywszy na fakt, iż większość czaszek w mogile posiadało ślady postrzałów w potylice. Historycy snują domysły na ten temat - akcji „komisji weryfikacyjnej" Armii Czerwonej, której jeden ze sztabów jednostki specjalnej kwaterował po zajęciu terenu właśnie w „Forsterówce" Obiekt służył wojskowej ekipie tropiącej m.in. ukryte dzieła sztuki i ...członków załogi KL Stuthoff. Szczątki rozstrzelanych Niemców przeniesiono w 2001 roku do wspólnej kwatery na cmentarzu garnizonowym w Gdańsku.

Po wojnie dawny ośrodek szkoleniowo - rekrutacyjny NSDAP pełnił przez kilka lat funkcję początkowo rządowego ośrodka wypoczynkowego PZPR, a nastepnie ośrodka Funduszu Wczasów Pracowniczych. Beztroscy kuracjusze przez lata nieświadomie wypoczywali na masowej mogile w cieniu „Forsterówki", świadka ponurej historii wpisanej w tragiczne losy tego regionu...

Obecnie od 2003 roku zespół obiektów dawnej rezydencji gaulaitera Pomorza Gdanskiego i ośrodka szkoleniowego gdańskiego NSDAP nie posiada użytkownika. Obiekty bez należytego dozoru i konserwacji mogą szybko popaść w ruinę lub spłonąć!

Gmina Gdańsk planowała utworzenie Muzeum Wyspy Sobieszewskiej, w ramach filii Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, w którego skład wchodziłby kompleks dawnej rezydencji gaulaiter (łacznie ze schronem, także udostępnionym do zwiedzania). Jednak z uwagi na brak funduszy gminnych na adaptacje i utrzymanie obiektu projekt zarzucono. Miasto planuje wystawić na przetarg obiekty „Forsterówki" wraz z okolicznym terenem. Z uwagi na brak pełnej ochrony prawnej (procedura wpisu zespołu do centralnego rejestru zabytków PSOZ jest jeszcze w toku), historyczny obiekt może kupić każdy i nie koniecznie umożliwić jego zwiedzanie. Również ryzyko ewentualnych rozbiórek czy przebudowy wisi nad obiektem pozbawionym statusu zabytku.

zdjecie_29511
Autor zdjęcia: guidesailing

 



Obecnie teren przeżywa najazd turystów pragnących z bliska przyjrzeć się obiektom, w których działa się tragiczna dla mieszkanców Pomorza historia. Teren dawnego FWP „Mewa" na którym zlokalizowany jest zespół dawnej rezydencji i osrodka rekrutacyjno - szkoleniowego S.A. i SS jest opuszczony i dozorowany przez firmę ochroniarską z Warszawy.

Zespół dawnej Rezydencji Gaulaitera składał się z:

1. Domku MyŚliwskiego
2. Budynku Kuchenno - Jadalnego (późniejsza restauracja FWP)
3. Schronu przeciwlotniczego

Zespół dawnego Ośrodka Rekrutacyjno - Szkoleniowego gdańskiej NSDAP składał się z:

1. Budynku Koszar (pózniejszy lazaret)
2. Domu Oficerów - instruktorów wojskowych
3. Schronu przeciwlotniczego (obecnie niedostępny - zasypany)
4. Baraków magazynowych na sprzet wojskowy (fundamenty)
5. Strzelnicy polowej (teren na północ od Góry Mew)


zdjecie_29510
Autor zdjęcia: guidesailing



Jednym z ciekawych obiektów fortyfikacyjnych na tym terenie jest osobisty schron gaulaitera. Wejscie do niego jest nawet obecnie trudne do zlokalizowania mimo, że oddalone kilkadziesiąt metrów od samej „Forsterówki". Dopiero od niedawna zaistniała możliwość przeprowadzenia gruntownej inwentaryzacji obiektu. Był on dotychczas niedostępny bez sprzętu nurkowego z uwagi na wykorzystywanie jego kubatury przez wiele lat jako podziemnego zbiornika przeciwpożarowego w okresie funkcjonowania FWP.

Schron przeciwlotniczy wybudowany w wiosną 1941 roku, modernizowany (instalacje łącznosci i drzwi gazoszczelne typ 19P7), w 1944 roku. Odpornosć obiektu wg nomenklatury niemieckiej B1 - strop i ściany żelbetonowe o grubości 100 cm. Przewidziany dla kilkunastu osób. Zagłębiony na ponad 6 metrów w piaszczystej wydmie porośnietej sosnowym lasem. Wyposażenie techniczne i socjalne obiektu zdewastowane, wętrze mocno zawilgocone. Powierzchnia schronu ok. 50 m2, wysokosć w pomieszczeniach 2-2,5 m.

Pomorska Komisja Opieki nad Zabytkami PTTK z Gdańska, która przeprowadzała pod nadzorem Panstwowej Służby Ochrony Zabytków inwentaryzację obiektu oraz od lat uzupełniała informacje o jego historii, złożyła już wniosek do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdansku dotyczący wpisu zespołu do centralnego rejestru zabytków. Obiekt zostanie początkowo zarejestrowany w gminnym rejestrze obiektów objetych ochroną Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz uwzględniony przy zmianie planów zagospodarowania przestrzennego gminy na najbliższe lata tego historycznego miejsca.

zdjecie_29512
Autor zdjęcia: guidesailing


zdjecie_29516
Autor zdjęcia: guidesailing

 

zdjecie_29513
Autor zdjęcia: guidesailing

 



W jednej z najnowszych książek przygodowych dla młodzieży z serii „Pana Samochodzika” w części 85 pt. „Pan Samochodzik i Wyspa Sobieszewska” przedstawiono inne niezwykłe atrakcje tego skrawka Mierzei Wiślanej...oraz zawiłą intrygę sięgającą czasów i tajemnic ostatniej wojny...

Tekst: Rafał Jan Krause (guidesailing) - przewodnik miejski i terenowy
(Trójmiasto,Pomorze, Warmia i Mazury)
Pomorska Komisja Opieki nad Zabytkami PTTK w Gdańsku





relacje i trasy:
Byłeś w weekend na ciekawej wycieczce? Odbyłeś 2-miesięczną podróż życia? Podziel się swoją podróżą!
możesz:
opisać swoją wycieczkę/podróż
uzupełniać ją o napotkane, ciekawe obiekty
dodawać zdjęcia
wgrywać trasę z urządzenia GPS w formie pliku GPX
korzystać z relacji i tras innych użytkowników
ostatnio zalogowali się
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group