WSPOMNIENIA  Z  PODRÓŻY  DO  ORENBURGA

Pobyt nasz w Orenburgu trwał 4 dni. Przejazd pociągiem z Kaliningradu do Orenburga trwa dwie doby z przesiadką w Moskwie.  Pociągi są czyste, zadbane, obsługa miła. Do dyspozycji podróżnych jest samowar z gorącą wodą, z którego można korzystać przez cały czas podróży, oraz czysta pościel.

Współczesny Orenburg – to 550-tysięczne nowoczesne miasto, niczym szczególnym nie różniące się od nowoczesnych miast europejskich, z szeroką centralną ulicą, pałacowymi budynkami użyteczności publicznej.

Kontynuując politykę swoich poprzedników, opanowania ziem południowej Syberii nie należących do żadnego państwa, carowa Anna Joanowna w roku 1734 poleciła wybudowanie twierdzy i miasta u ujścia rzeki Or do rzeki, którą wówczas nazywano Jaikiem.  Po zbudowaniu twierdzy,  jej założyciel Kiriłłow doszedł do wniosku, że miejsce to na wybudowanie miasta nie jest dobre. Obecnie na tym miejscu znajduje się miasto Orsk. Budowę nowego miasta rozpoczęto w 1740 roku nad rzeką Jaik, w miejscu zwanym Krasną Gorą.  Już na początku budowy okazało się, że miejsce to również nie jest odpowiednie na założenie miasta, ze względu na brak surowca dla budownictwa. Dwa lata później wybrano trzecie miejsce, w którym rozpoczęto nową budowę. Miejsce to nasiło nazwę Bierdsk . Tu zbudowano twierdzę, początkowo nazywaną twierdzą Krasnogorską, a potem stanicą Krasnogorską. Od samego początku miasto było budowane jako miasto-twierdza, punkt obrony na linii umocnień wzdłuż rzeki Jaik, Samary i Sakmary, zabezpieczający południowo-wschodnie granice Rosji.

W 1743 roku budowa twierdzy była zakończona. Otaczał ją wysoki - 3,5 metrowy wał ziemny z 9-cioma  bastionami, dwoma półbastionami oraz głęboki 10-cio metrowej szerokości rów. Do miasta-twierdzy prowadziły 4 bramy: Sakmarska, Orska, Wodna i Czarnorzeczna. Od strony wschodniej powstało przedmieście, w którym zamieszkali  przesiedleni do Orenburga ukraińscy i sakmarscy kozacy.

Rok 1743 uważa się za rok założenia miasta.

W 1744 roku Orenburg pełni rolę stolicy guberni, która rozciągała się od Wołgi do Uralu i Tobolska, od Morza Kaspijskiego do guberni piermskiej. Miasto bardzo szybko rozbudowuje się i staje się centralnym miejscem kontaktów gospodarczych i handlowych z ludnością zamieszkującą obszary stepów. Zycie w mieście miało charakter wojskowy i handlowy. Obok wojskowych koszar, magazynów z zapasami prochu, artyleryjskiego dworu znajdowały się tu dwory handlowe i urząd celny.

W XVIII wieku miasto staje się najważniejszym miastem handlowym na granicy Europy i Azji. Centralnymi bazami handlowymi stają się Gistinyj i Mienowoj dwory. Minowoj Dwór zbudowano po drugiej stronie rzeki. Były tu sklepy, magazyny, cerkiew, meczet i budynek noclegowy. Strzegły go cztery bastiony i garnizon wojskowy. Do dworu prowadziły dwie bramy europejska od strony Orenburga i azjacka od strony kazachskiego stepu. Handel w Mienowym Dworze rozpoczynał się na początku maja i trwał do późnej jesieni. Znaczenie handlowe dworu było ogromne. Ściągały tu karawany wielbłądów i koni z Buchary, Chiwy, Taszkentu i wielu innych miast i obwodów. Dwór był typowym wschodnim bazarem, na którym odbywał się handel hurtowy i detaliczny. Tu handlowano różnymi wschodnimi towarami, sprzedawano i kupowano bydło, owce, kozy, produkty pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, tkaniny, i t.p.

W 1773 roku gotowy, dobrze umocniony i zaopatrzony w żywność i broń bastion, przyciągnął uwagę Pugaczowa. W tym czasie w szeregi armii Pugaczowa wstępowało bardzo dużo ludzi. Byli to Kozacy, Tatarzy, Baszkiryjczycy, Kałmyki, robotnicy fabryk, chłopi pańszczyźniani. Przywódca powstania Emielian Pugaczow obiecywał wolność, ulgi, stanowiska i nagrody. Zbuntowany naród oblegał Orenburg przez 6 miesięcy, lecz zająć go nie zdołał. Wkrótce powstanie Pugaczowa było okrutnie zdławione, a nazwę rzeki Jaik zmieniono na Ural, aby nigdy nie przypominała o pugaczowskim buncie.

Podobnie jak i wiele innych syberyjskich miast, Orenburg był miejscem zesłania niepokornych poddanych. W Orenburgu przebywali powstańcy dekabryści, ukraiński poeta Taras Szewczenko, poeta Pleszczew, kompozytor Aliabiew, i inni.

Na początku XIX wieku nie widać tam było dobrobytu. W większości drewniane domy stały jeden przy drugim i tylko jedna ulica, po której ciągnęły karawany była wyłożona brukowcem.

W 1835 roku nowy gubernator Pierowskij powołuje komisję, której zadaniem było dokonie przeglądu domów, wyznaczenie rozpadających się domów do rozbiórki, a właścicieli, którzy nie byli w stanie wybudować sobie nowego domu wysiedlano za miasto. Właścicielom tym dawano drewno i środki na budowę.

Stopniowo, wraz z rozszerzaniem się granic Rosji, twierdza orenburska utraciła początkowe strategiczne znaczenie i miasto Orenburg stało się stolicą guberni.

W drugiej połowie XIX wieku zaczyna rozwijać się przemysł. Powstają młyny, zakłady przerobu skóry i wełny.

 W 1877 roku wybudowano kolej na linii Orenburg – Samara , a w  1905 Orenburg –Taszkent.  Od tej pory miasto rozwija się w niemal w błyskawicznym tempie. Powstają zakłady przetwórstwa rolnego, ubojnie, zakłady mięsne, skórzane, budowlane, rozwija się przemysł metalurgiczny, szkolnictwo średnie i wyższe.

Na poczatku XX wieku Orenburg stał się największym w tym rejonie centrum rolniczym, przemysłowym, handlowym i kulturalnym.

W 1900 roku na Ogólnoświatowej Wystawie w Londynie orenburska pszenica została nagrodzona złotym medalem.

W latach 20-tych XX wieku z Sierpuchowa pod Moskwą do Orenburga przeniesiono szkołę lotniczą, którą ukończył zmarły tragicznie w 1938 roku znany pilot Walerij Czkałow. 19 lat ( 1938 – 1957 ) miasto nosiło nazwę nadaną od nazwiska tego lotnika – Czkałow. Szkołę lotniczą ukończyła tu plejada pilotów, którzy w czasie II wojny światowej odznaczyli się  bohaterskimi czynami. Szkołę tę ukończył również pierwszy kosmonauta ziemi Jurij Gagarin.

 21 lipca 2011 roku z okazji 50-lecia lotu człowieka w kosmos, orenburskie lotnisko zostało nazwane imieniem Jurija Gagarina, a skwer na którym postawiono jego pomnik, Skwerem Gagarina.

W czasie II wojny światowej do Orenburga i obwodu ewakuowano ponad 40 zakładów przemysłowych, wiele przedsiębiorstw z Moskwy, Witebska i innych centralnych rejonów Rosji, na bazie których powstawały nowe zakłady. Podstawowymi gałęziami przemysłu stały się tu obróbka metalu i budowa maszyn. W mieście wykuwano broń, szyto spadochrony, przygotowywano nowe kadry, wszystko na potrzeby frontu.

Obecny Orenburg, to również miasto przemysłowe.

W latach 70-tych XX wieku odkryto tu złoża gazu, który obecnie trafia do wielu rejonów Rosji i do krajów europejskich.

Wiodące miejsce w przemyśle miasta należy do gałęzi: wydobycie gazu i przetwórstwo gazowe, obróbka metali i budowa maszyn.

Nie dojeżdżając do miasta po obu stronach torów kolejowych widzimy ogromne kominy fabryk i nieustannie płonące pochodnie gazu, wydobywającego się z ziemi. O dziwo, zapachu gazu tu się nie czuje.

Wraz z rozwojem kompleksu złóż gazu Orenburg, w którym przeważały jednopiętrowe prywatne domy, przekształca się w  nowoczesne, ładnie zaprojektowane miasto, w którym dominuje budownictwo pałacowe i wielopiętrowe.

Niezaprzeczalną osobliwością miasta jest odrestaurowany w ostatnich latach budynek teatru. Wyposażenia i dekoracji wnętrz mogłoby pozazdrościć wiele dużych europejskich miast. Wyłożone marmurowymi płytami kolumny i ściany, marmurowe schody, kryształowe żyrandole, bogate zdobienia sklepień  przyciągają uwagę zwiedzających.

W dalszym ciągu wizytówką miasta pozostają wyroby z wełny koziej zwanej puchem, wykonane ręcznie przez orenburskie mistrzynie tej sztuki. Swiatową popularnością do dnia dzisiejszego cieszą się zakłady produkcji orenburskich wełnianych szali i ażurowych chustek, nazywanych poutinkami. Orenburska chustka o wymiarach 2 x 2 metry waży tylko 70 gramów i łatwo daje się przeciągnąć przez obrączkę. Założycielami tego ręcznego dzieła  było małżeństwo Ryków, które w 1770 roku za wystawioną przędzę z puchu miejscowych kóz zostało nagrodzone Złotym Medalem Ogólnorosyjskiego Niezależnego Stowarzyszenia Ekonomicznego.

Z puchu kozy orenburskiej rasy można uprząść najcieńszą nić, która prawie się nie mechaci. Włosy kóz są niedługie, więc puch wystaje nad chustą tylko trochę. Nieodzownym warunkiem jest, aby nić została uprzędzona rękoma. Przy wyrobie chusty należy przestrzegać sprawdzonej wiekami jej kompozycji i stylistyki. Na przykład, ma to być wyłącznie wzór rombowy  – ściśle geometryczny ornament. Kolor tylko biały lub szary. Wszystkie fioletowe i różowe puchowe chusty, które można zobaczyć, nie mają żadnego związku z orenburską chustą. Orenburskie mistrzynie nie farbują wełny, a kozy są tylko szare i białe.

         Miasto cały czas rozbudowuje się. Powstają nowe dzielnice i nowe domy w starych dzielnicach. Ludzie są tu uprzejmi i gościnni. Żal tylko, że podobnie jak w wielu innych europejskich krajach pogłębia się różnica między nie tak dawno ukształtowanymi warstwami społecznymi.

Z pozdrowieniami od mieszkańców Orenburga

Przewodnik turystyczny Olkowska Stefania