Rozdział nadrzędny: Żnin

Warto zobaczyć Najstarsza część miasta usytuowana jest wokół czworobocznego rynku, na którym centralne miejsce zajmuje gotycka

 wieża ratuszowa z połowy XV w. U dołu prostokątna, w wyższych kondygnacjach przebudowana została na planie ośmioboku. Od 1963 r. wieża stanowi siedzibę muzeum (pierwotnie PTTK) - od 1978 r. znajduje się tutaj oddział Muzeum Ziemi Pałuckiej z ekspozycją poświęconą dziejom miasta i wybitnym ludziom Żnina. W narożniku rynku, w budynku dawnego magistratu również znajduje się  Muzeum Ziemi Pałuckiej, w którym prezentowana jest ekspozycja związana z etnografią Pałuk i historią żnińskiego drukarstwa. W tym samym budynku mieści się także jedyne w Europie Muzeum Sportów Motorowodnych. Nieopodal wieży ratuszowej usytuowany jest  pomnik Jędrzeja Śniadeckiego (ok. 1960 r., autorstwa A. Karnego) - urodzonego w Żninie wybitnego chemika, biologa i lekarza, twórcy polskiej terminologii chemicznej.
Na wschód od rynku położony jest gotycki  kościół farny pw. św. Floriana. Obecna budowla pochodzi z początku XV w., przy jej budowie wykorzystano jednak granitowe ciosy z wcześniejszego kościoła romańskiego (na jednym z nich zachował się wyraźny ryt jeźdźca). Swą barokową formę kościół otrzymał podczas przebudowy w latach 1792-95. Znacznie młodsza jest wysoka wieża zwieńczona blaszanym hełmem, która została dobudowana dopiero w latach 1910-24. Najstarszy zabytek żnińskiej fary stanowi późnogotycka, mieszcząca się na belce tęczowej grupa pasyjna z 1. poł. XVI w. Wyposażenie kościoła łączy jednakże przede wszystkim style - barokowy oraz późnoklasycystyczny. Warto tutaj zwrócić uwagę na marmurową płytę ku czci braci Śniadeckich ufundowaną w 1863 r. przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Płyta odsłoniętą została w 1866 r. przez K. Libelta, a stało się to właśnie tutaj, bowiem władze pruskie sprzeciwiły się umieszczeniu jej w miejscu publicznym. Tablice pamiątkowe poświęcone Jędrzejowi Śniadeckiemu i jego bratu Janowi - wybitnemu matematykowi i astronomowi, znajdują się także na budynku liceum przy ulicy Sienkiewicza 1 oraz na miejscu domu rodzinnego naukowców, przy ulicy Śniadeckich 4.
Tuż obok kościoła  farnego możemy zobaczyć brązowe popiersie Jana Śniadeckiego z 1968 r. (projektował J. Kopczyński). Po drugiej stronie ulicy 700-lecia, w klasycystycznym dworku biskupa S. Łubieńskiego z końca XVIII w. - tzw.  Sufraganii - znajduje się Muzeum Sztuki Sakralnej. Oprócz bogatej kolekcji rzeźb, malarstwa, naczyń, szat i ksiąg liturgicznych odnaleźć można tutaj także pamiętniki Jana i Jędrzeja Śniadeckich, wydane drukiem w 1865 r.
W centrum miasta warto obejrzeć także neogotycki  kościół pw. NMP Królowej Korony Polskiej (dawniej zbór ewangelicki) z 1909 r. Wewnątrz znajduje się m.in. - pochodzący z dawnego klasztoru dominikanów - barokowy obraz Matki Boskiej z dzieciątkiem, Królowej Polski, zwanej Matką Boską Gankową.
Na wschodnim skraju miasta, przy drodze do Inowrocławia, położone jest przedmieście Góra (dawniej stanowiące samodzielną osadę) z wczesnogotyckim  kościołem św. Marcina z XIV w. Charakterystyczne cechy stylowe tej świątyni zostały nieco zatarte przez jej przebudowę dokonaną na początku XX w. Na położonym tuż obok cmentarzu znajduje się m.in. zbiorowa mogiła 100 Żydów zamęczonych w latach 1942-43 w obozie w Murczynie.

 

Żnińska Kolej Wąskotorowa

Jedyna w Polsce

 kolejka o szerokości toru 600 mm. Uruchomiona w 1894 r., pierwotnie służyła przede wszystkim do transportu płodów rolnych, ale także do przewozu osób do cukrowni lub stacji kolei normalnotorowej w Żninie. W okresie największego rozkwitu całkowita długość wszystkich linii kolejki wynosiła 79 km. Rozwój transportu samochodowego spowodował jednak spadek liczby przewozów, czego skutkiem była likwidacja kolejki w 1968 r.
Dzięki staraniom miłośników żnińskiej wąskotorówki, w 1972 r. w pobliskiej Wenecji uruchomiono pierwsze w Polsce Muzeum Kolei Wąskotorowej, a w 1976 r. na głównym odcinku przywrócono przewozy turystyczne. Obecnie jest to pierwsza w Polsce wąskotorowa turystyczna kolejka samorządowa (od 2002 r. funkcjonuje w formie prawnej spółki z o.o.). Kursuje ona na liczącej ok. 12 km trasie: Żnin - Wenecja - Biskupin - Gąsawa. Atrakcją żnińskiej kolejki jest parowóz Px 38 o nazwie Leon - jeden z dwóch tego typu parowozów w Polsce, często wykorzystywany jeszcze do ciągnięcia wagoników turystycznych.