Rozdział nadrzędny: Gąsawa

Warto zobaczyćO dawnej, miejskiej przeszłości Gąsawy przypomina prostokątny rynek. W jego północnej części znajduje się piękny modrzewiowy

 kościół pw. św. Mikołaja wzniesiony w 1674 r. W 1817 r. dobudowano do niego murowaną kolistą kaplicę pw. św. Antoniego. Późnobarokowe wyposażenie wnętrza pochodzi z 1. poł. XVIII w. Znacznie starsza jest znajdująca się na belce tęczowej grupa pasyjna - reprezentuje ona styl późnogotycki z 1. poł. XVI w. Podczas remontu dachu i ścian zewnętrznych w latach 1998-99 w kościele odkryto niepowtarzalny gotycki układ belek szkieletu i bogatą więźbę dachową, a także niezwykle cenne - przez 150 lat ukryte pod tynkowaną trzciną - malowidła na stropach i ścianach pochodzące z początków XVIII w.  
Obok kościoła znajduje się  drewniana dzwonnica z przełomu XVIII i XIX w.

 

Legenda o Jeziorze Świętym     

Przy drodze w kierunku Biskupina położone jest niewielkie Jezioro Święte (6 ha). Niegdyś w tym właśnie miejscu znajdowało się wielkie miasto. Pewnego roku przez całą srogą zimę padał śnieg, a było go tak dużo, że wiosną, kiedy stopniał, woda zalała większość osady wraz ze znajdującym się w niej kościołem. Schronili się w nim mieszkańcy miasta, ale że wszyscy oni byli wielkimi grzesznikami, woda zaczęła wlewać się oknami do wnętrza. Nie pomogły ani modlitwy, ani msza odprawiona przez księdza; woda zalała wszystko i pochłonęła zgromadzonych w świątyni ludzi. W miejscu dawnego miasta powstało jezioro, które okoliczni mieszkańcy zaczęli nazywać Świętym. Rybacy, którzy łowili w tym jeziorze ryby, opowiadali, że często ich sieci zahaczały o wieżę zatopionego kościoła. Inni twierdzili natomiast, że kościół ten zapadł się pod ziemię, gdy w pewną noc wigilijną hulacy przenieśli pijatykę z miejscowej karczmy właśnie do tego kościoła. Według podania, dno jeziora początkowo opada łagodnie, lecz nieco dalej zaczyna się ogromna głębina. W grudniowe noce usłyszeć można tutaj dźwięk dzwonów i szepty modlitw, a kto chciałby zapuścić się nad brzeg jeziora w Wigilię, może rozpoznać szyderczy chichot szatana, któremu udało się wykorzystać ludzką ułomność.