bezdroza_logo
152763
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
Karkonosze
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz
Rozdział nadrzędny: Szklarska Poręba

Historia

Położone w górnym biegu Kamiennej i jej dopływów miasto (prawa miejskie od 1959 r.) powstało przez stopniowe łączenie się osad. Wyrastały one na leśnych porębach, jakie sudeckim borom wyrywano trzebieżą dostarczającą paliwa i potażu wyrabianego przez kurzaków z popiołu drzewnego do wytwarzania szkła. Pierwsza huta została założona około połowy XIV w. u zbiegu dzisiejszych ulic Piastowskiej i Wiejskiej. Później miejsca opuszczone przez hutników zajmowali pasterze, którzy budowali tu swoje sadyby.

Okoliczne tereny intensywnie penetrowali Walończycy i miejscowi prospektorzy. Od XVI w. nowe huty szkła są już poświadczone dokumentarnie - wytwórnia zorganizowana w 1575 r. nad Czeską Strugą przez H. Friedricha dała początek nowoczesnemu szklarstwu śląskiemu. Ważnym dla jego późniejszych tu dziejów był zakład w Białej Dolinie, który w 1617 r. otworzył przybyły z Czech W. Preussler. Człowiek ten zapoczątkował długowieczną linii szklarzy. Z kolei w 1841 r., powyżej miejscowości w kierunku granicy, powstała huta „Józefina" (po II wojnie światowej przemianowana na „Julię"), specjalizująca się w produkcji kryształów, które po uzyskaniu pięknych szlifów stanowiły atrakcyjną pamiątkę dla turystów i przedmiot rozległego eksportu światowego. Niestety, po zakupie przez Amerykanów w okresie transformacji została zamknięta i uległa stopniowej dewastacji, choć kiedyś była dostępna do zwiedzania.

Nową gałęzią gospodarki od poł. XVI w. stała się eksploatacja pirytów, które odnaleziono w metamorficznej okrywie granitu w obecnej dolnej części miasta. Wyrabiano z niego kwas siarkowy. W 1 poł. XVIII w. jego wydobycie wznowił na szerszą skalę Preller, który jednak bardziej zasłynął założeniem przetwórni kwasowej. Zakład, ze względu na duże zapotrzebowanie na wodę ulokowany nad rzeką Kamienną (przy odejściu ul. Piastowskiej do Szklarskiej Poręby Dolnej), na przełomie XVIII/XIX w. był największą atrakcją turystyczną w zachodnich Karkonoszach. Licznie odwiedzali go kuracjusze z Cieplic oraz podróżni, w tym często Polacy. Po wybudowaniu ścieżki do Wodospadu Szklarki prawym brzegiem Kamiennej teren ten stał się jeszcze bardziej popularny.

Kolejnym znaczącym wydarzeniem było osiedlenie się jednej z grup czeskich uciekinierów ewangelickich, którzy pod przywództwem M. Pluchovej założyli tu w 1578 r. kolejną osadę, nazwaną Marysinem. W efekcie rozrośnięty zespół osadniczy w 1825 r. miał dwadzieścia sześć przysiółków, uchodząc za najbardziej rozległą wieś w Prusach. Ciekawostką stało się założenie w 1837 r. przy parafii ewangelickiej prawdopodobnie pierwszego na świecie towarzystwa abstynenckiego.

W latach 1845-47 zmodernizowano drogę z Piechowic przez Przełęcz Szklarską do Czech, co dodatkowo wpłynęło na ożywienie gospodarcze. Ułatwiło to także rozwój turystyki i rekreacji zimowej - ok. 1870 r. zaczęto uprawiać zjazdy saniami rogatymi z Hali Szrenickiej, wkrótce zapanowała moda na narciarstwo. Dynamicznie rozwijała się turystyka, co zaowocowało powstaniem na początku XX w. wielu charakterystycznych pensjonatów. W latach 1900-02 doprowadzono do Szklarskiej Poręby połączenie kolejowe.

Bawiący tu w 1890 r. bracia Hauptmannowie tak się zauroczyli tutejszym krajobrazem, że postanowili tu osiąść na stałe. Ich śladem poszło później wielu artystów różnych dyscyplin, tworząc kolonię artystyczną, głośną w latach 20. XX w.

Oszczędzona przez działania wojenne miejscowość niemal od razu podjęła funkcje wypoczynkowo-turystyczne, przy czym większość pensjonatów została przejęta na domy zakładowe lub ośrodki wczasowe Funduszu Wczasów Pracowniczych. Tu w 1947 r. odbyła się w Szklarskiej Porębie narada partii komunistycznych niemal z całej Europy, której decyzje mocno zaważyły na losach kontynentu w następnych dekadach.

W 1962 r. uruchomiono dwuodcinkowy wyciąg krzesełkowy na Szrenicę projektu Z. Schneigerta (długość 3037 m, różnica wzniesień 636 m, czas jazdy 25 min). Lata 70. przyniosły szereg inwestycji, w tym uzyskanie praw uzdrowiskowych, i dużą popularność w kraju i zagranicą, szczególnie w NRD. Po latach zastoju kryzysowego miasto znów tętni życiem i pomysłami, stanowiąc największą w Sudetach miejscowość wypoczynkowo-turystyczną.


Po regionie oprowadza: Krzysztof R. Mazurski
poprzedni rozdział
Szklarska Poręba
następny rozdział
Warto zobaczyć
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group