bezdroza_logo
152762
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
Karkonosze
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz
Rozdział nadrzędny: Kowary

Historia

Odwieczna tradycja mówi o odkryciu na styku granitowego masywu i jego metamorficznej okrywy złóż rud żelaza u podnóża Śnieżki, a bardziej na północ - nad przełomem Bobru, rud miedzi. Ponoć miał tego w 1148 r. dokonać Walon, mistrz Laurentius Angelus (Wawrzyniec Anioł). Wprawdzie pierwsza wzmianka pochodzi z 1305 r. i dotyczy większej już miejscowości, skoro z kolei od 1312 r. znany jest tutejszy kościół, ale niewątpliwie działali tu Walończycy (w pobliskiej Sowiej Dolinie znajdowano przecież granaty i inne piękne kamienie!). Już w XIV w. nad Jedlicą prężnie działały huty żelaza oraz pracownie rusznikarskie, na tyle cenione, że Zygmunt August zamówił w nich 200 luf do muszkietów. Miejscowość od 1513 r. cieszyła się prawami miejskimi, a od 1528 r. przywilejami wolnego miasta górniczego. W tym czasie główną podstawą bytu gospodarczego było kilkanaście hamerni - kuźnic, przerabiających wytapiane tu żelazo.

 

Walończycy

Pod wpływem Rzymian jedna z grup Celtów uległa romanizacji, dając początek narodowi Walonów, który obecnie zamieszkuje południową Belgię i fragment północno-wschodniej Francji. Już na początku średniowiecza jego przedstawiciele byli znani z wysokich umiejętności poszukiwania i eksploatacji surowców mineralnych - rud metali i kamieni szlachetnych, dlatego też w poł. XII w. król węgierski Gejza II zaprosił ich, aby spenetrowali Karpaty siedmiogrodzkie. Część z nich, wędrując podnóżem Sudetów, zapuściła się i w Karkonosze, znajdując wiele cennych złóż. W ślad za nimi zaczęli przybywać górnicy z Harcu i innych części Europy, określani wspólnie jako Walończycy. Pozostało po nich wiele na poły legendarnych opowieści, rytych na skałach znaków i tzw. Księgi Walońskie (XIV-XV w.), zawierające trudne do rozszyfrowania opisy dojść do stanowisk złota czy kamieni. To im region Karkonoszy zawdzięcza też sporo nazw terenowych.

 

Tragiczny w skutkach był dla miasta przemarsz (1622), łupiących wszystko polskich lisowczyków, dowodzonych przez S. Strojnowskiego, zwanych na Śląsku kozakami ze względu na egzotyczne stroje. Po wojnie trzydziestoletniej coraz większego znaczenia zaczęło nabierać chałupnicze tkactwo, co pozwoliło na przyspieszenie rozwoju gospodarczego, acz nie przestrzennego - mimo braku murów obronnych, których miasto nigdy nie wybudowało. W 1720 r. działalność rozpoczęła pierwsza manufaktura tkacka. Świadectwem możliwości finansowych mieszczan i zarazem pojawienia się wyznaniowej tolerancji po 1740 r. stało się wzniesienie pięknego kościoła ewangelickiego projektu znanego C.G. Langhansa, niestety zniszczonego i rozebranego po 1950 r. W 2 poł. XVIII stulecia w Kowarach powstała (działająca do lat 90. XX w.) manufaktura dywanów, która później zasłynęła wyrobami typu smyrneńskiego. Załamanie produkcji tkackiej przyszło w końcu XVIII w., co pociągnęło za sobą masowe wyjazdy większości wytwórców do Łodzi (ok. 1820). W tym czasie w mieście działały już zakłady litograficzne, których barwione wyroby znajdowały coraz większy zbyt wśród rosnącej liczby turystów karkonoskich. Miejscowi artyści wypracowali nawet własny styl, zwany szkołą kowarską. Przodowali wśród nich A. Tittel, E.W. Knippel i K. Mattis, który jako burmistrz stał się autorem pierwszego w języku polskim przewodnika górskiego, wydanego w 1826-27 r. W mieście wznowiono też - choć na mniejszą skalę - działalność górniczą, a w 1839 r. zbudowano wielki piec dla przetopu miejscowej rudy magnetytowej. W 1902 r. zainicjowano sanatoryjne leczenie chorób płucnych i psychicznych.

Rychło po zajęciu miasta w 1945 r. władze radzieckie, bazując na przedwojennych badaniach, rozpoczęły budowę kopalni rud uranowych i w ścisłej tajemnicy przystąpiły do ich eksploatacji. Wprawdzie pojawiły się działania, modernizujące miejską infrastrukturę, powstało nowe osiedle, ale niezabezpieczeni przed promieniowaniem i nieuprzedzeni o nim polscy szeregowi pracownicy przypłacili to wieloma wypadkami śmiertelnymi i chorobami. Wskutek wyczerpania złoża działalność tę zakończono w 1973 r. Pozostało po niej 27 sztolni i 3 szyby oraz 37 km wyrobisk. Dzięki temu Uzdrowisko Cieplice w następnym roku uruchomiło - jako jedno z pierwszych na świecie - inhalatorium radonowe. Kuracja polegała na wdychaniu powietrza nasyconego radonem (gazem stanowiącym emanację radu). W 1989 r. powódź zniszczyła dojazd, wskutek czego działalność została zamknięta. Rekompensatę stanowiła rozbudowa innych zakładów, w tym światowej sławy fabryki dywanów, która do dziś produkuje poszukiwane i cenione „axminstery". W ostatnich latach w Kowarach podjęto szereg prac renowacyjnych i modernizacyjnych, zaczęło działać także nowoczesne Centrum Jelenia Struga o charakterze zdrowotnym. Obecnie mieszka tu 12 tys. osób.


Po regionie oprowadza: Krzysztof R. Mazurski
poprzedni rozdział
Kowary
następny rozdział
Warto zobaczyć
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group