bezdroza_logo
152764
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
e-przewodniki.pl e-przewodniki Polska Puszcza Białowieska
Puszcza Białowieska
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz

Białowieża

Poza atrakcjami o charakterze przyrodniczym, warto poświęcić trochę czasu zabytkom i kulturze. W centrum Białowieży zwracają uwagę ocalałe elementy  carskiego założenia pałacowego z końca XIX w. Budynki stoją na terenie i w najbliższym sąsiedztwie Parku Pałacowego, a wyróżniają je nieotynkowane ściany z czerwonej cegły. Carski dom jegierski to obecnie budynek poczty i domu dziecka.

Białowieska

 cerkiew św. Mikołaja również powstała w XIX stuleciu. Kryje niezwykle oryginalny ikonostas, sprowadzony z Petersburga, a wykonany z porcelany. Wcześniej we wsi stały cerkwie drewniane (większość mieszkańców to prawosławni), ale gdy tereny puszczy stały się dobrami carskimi wybudowano nie tylko pałac, ale i godną władcy cerkiew murowaną. Ciekawym budynkiem jest też współczesna świątyni drewniana plebania na tyłach. Martyrologię miejscowej ludności podczas II wojny światowej upamiętnia okazały pomnik. Na przyklasztornych drzewach, u wejścia na plac cerkiewny, Niemcy powiesili prawie 100 osób.

Ulica Sportowa za cerkwią i domem kultury prowadzi na cmentarz katolicko-prawosławny. Stoi na nim drewniana cerkiewka cmentarna z 1873 r. Umieszczony w niej dzwon pochodzi z XVII w., i ocalał, według miejscowych przekazów, z pierwszej cerkwi białowieskiej, która spłonęła razem ze wsią podczas szalejącego w 1710 r. moru.

Na teren

 Parku Pałacowego prowadzi drewniana brama z 1930 r. (podobna do tej, która wiedzie do rezerwatu ścisłego parku narodowego). Na 48 ha można doszukać się 90 gatunków drzew i krzewów, w większości obcego pochodzenia. Wzdłuż trasy spacerowej ustawiono tablice opisujące spotykane rośliny i mijane obiekty historyczne. W południowej części parku znajdują się dwa stawy. Na grobli między nimi umieszczono obelisk z piaskowca upamiętniający białowieskie polowanie Augusta III w 1752 r. Blisko stąd na edukacyjny plac zabaw dla dzieci.

Na terenie parku znajduje się

 Muzeum Przyrodniczo-Leśne (tel.: 85 6829702, e-mail: muzeum@bpn.com.pl; 15 IV-15 X pn.-pt. 9.00-16.30, sb. i nd. 9.00-17.00, 16 X-14 IV wt.-nd. 8.00-16.00; normalny/ulgowy 12/6 zł, zwiedzanie wystawy stałej tylko z przewodnikiem, należy go wybrać w jednym z białowieskich biur turystycznych, niemal wszyscy korzystają z usług biura z siedzibą naprzeciw kasy muzeum, grupy płacą za przewodnika 50-60 zł, turyści indywidualni 4 zł/os.). Stała ekspozycja to seria dioram prezentujących różne zagadnienia związane z Puszczą Białowieską. Ma ona opinię jednej z najnowocześniejszych w Polsce - jest podzielona na kilkadziesiąt bloków tematycznych, a przekaz wspomaga światło, dźwięk i w naturalny sposób zaaranżowana przestrzeń. Nad budynkiem góruje wieża widokowa (normalny/ulgowy 6/3 zł, zwiedzanie bez przewodnika, obejmuje także wstęp na wystawy czasowe), skąd, zwłaszcza jesienią, pięknie prezentują się przebarwione wierzchołki puszczańskich drzew.

Niegdyś, w miejscu dzisiejszego muzeum i siedziby dyrekcji parku stał drewniany pałacyk myśliwski Augusta III. Niestety, mocno ucierpiał w czasie wojen napoleońskich, a w 1832 r. doszczętnie zniszczyli go Rosjanie. Pod koniec XIX w. wybudowano na jego miejscu  imponującą rezydencję carską (miała podobno 134 pokoje), która nie dotrwała do naszych czasów. Zachowała się natomiast brama pałacowa, a nieco dalej na wschód - dom marszałka dworu carskiego i stajnia kozacka (do niedawna Dom Wycieczkowy PTTK). Zachowaną rezydencją jest także stojący u stóp wzgórza pałacowego drewniany dworek myśliwski gubernatora grodzieńskiego, w którym podczas pobytu w Białowieży zatrzymał się Aleksander II. Pieczołowicie odrestaurowany z zewnątrz, mieści ośrodek edukacji przyrodniczej BPN.

Na współczesną Białowieżę składa się kilka dawnych wsi ulicówek. Przy hotelu Żubrówka zbiegają się Krzyże i Zastawa. Za tą ostatnią, przy szosie w kierunku na Budy, znajduje się

 Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej Podlasia (ul. Zastawa, tel.: +48 85 7311971, lub biuro turystyki Ryś, tel.: 06+48 8582840; w dni wolne od pracy 10.00-17.00, w pozostałe dni zwiedzanie w grupach po wcześniejszym uzgodnieniu; normalny/ulgowy 3/6 zł). Opiekunowie skansenu, regionaliści wywodzący się z miejscowych środowisk białoruskich i ukraińskich, zgromadzili tu przykłady tradycyjnego budownictwa z okolicznych wsi, m.in. drewniane chaty z wyposażeniem i dwa wiatraki.

 

Kto mieszka na Podlasiu?

Północna część Podlasia (w granicach dzisiejszego województwa) to region mieszany pod względem narodowościowym. Przyjęło się uważać, że tutejsza mniejszość to wyłącznie Białorusini, chociaż kierunki osadnictwa, język i kultura wyraźnie wskazują na jej pochodzenie nie tylko białoruskie, ale i ukraińskie. Granicę między obiema grupami wyznacza Narew i południowe rubieże Puszczy Białowieskiej. Krystalizacja tożsamości ruskiej ludności Podlasia nastąpiła stosunkowo późno, a odgórne uznanie grupy za Białorusinów było korzystne z politycznego punktu widzenia. Rozwój ukraińskiej tożsamości między Bugiem a Narwią to kwestia ostatnich 20 lat. Obie nacje mają własne stowarzyszenia, czasopisma, prowadzą naukę języków w szkołach, programy w regionalnym radiu i telewizji. Być może podczas pobytu w Białowieży i wsiach okalających puszczę uda się usłyszeć rozmowy prowadzone gwarą i porównać miękką wymowę z okolic Siemianówki z odmienną melodią mieszkańców Dubicz Cerkiewnych.

 

Stoczek, trzecia z białowieskich wsi, to obecnie główna ulica miejscowości (gen. Waszkiewicza). Na 2,5-kilometrowej długości zabudowana jest przeważnie drewnianymi chatami. Z jednej strony (od wschodu) zamyka ją brama Parku Pałacowego, na drugim krańcu wznosi się

 kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus (1927-35). Okazała wieża kościoła nawiązuje do białej wieży, od której, jak chce jedna z hipotez, wzięła nazwę puszcza i miejscowość (zob. ramka Biała wieża). Wnętrze zdobi współczesna dekoracja związana z leśnym charakterem Białowieży. Na tyłach sąsiadującej z kościołem szkoły leśnej mieści się osiedle Zarządu Puszczy z końca XIX w., z głównym budynkiem dyrekcji (obecnie Zakład Lasów Naturalnych Instytutu Badawczego Leśnictwa). Całość otacza Park Dyrekcyjny.

W znacznym oddaleniu od centrum (ok. 2 km od kościoła) znajduje się dworzec kolejowy

 Białowieża Towarowa. Drewniany, stylowy budynek (1903) powstał na końcowym odcinku torów ułożonych specjalnie na przyjazd cara Mikołaja II. Dziś kolej nie działa, sam obiekt jest natomiast znakomitym przykładem zagospodarowania zabytku. Mieści się tu restauracja Carska, której wnętrza urządzono w stylu epoki: z salą carską, wielkim portretem Mikołaja II i trofeami myśliwskimi.

Od dworca Białowieża Towarowa warto przejść się na południe (czerwony szlak od ostatniego skrętu przed stacją lub dojazd drogą przez Podolany), do dawnej siedziby Nadleśnictwa Jagiellońskie (lata 20. XX w.). Główny budynek, w stylu szlacheckiej siedziby, mieści obecnie 

 Ośrodek Edukacji Leśnej Jagiellońskie Nadleśnictwa Białowieża (tel.: +48 85 6812971; pn.-pt. 8.00-15.00; wstęp wolny). Wewnątrz eksponaty związane z leśnictwem i historią zagospodarowania puszczy.

Blisko Białowieży znajduje się też  Skansen Sioło Budy (Budy 41, tel.: +48 85 6812978, e-mail: siolobudy@o2.pl, http://www.siolobudy.pl; IV-IX codz. 10.00-17.00; 5 zł, grupy powinny termin zwiedzania uzgodnić wcześniej). Autentyczne, przeniesione gospodarstwo z 1. poł. XIX w. składa się z chaty (1836; czynny drewniany komin), chlewika, stodoły, wozowni, studni z żurawiem, brogu na siano. Całość otacza ogrodzenie z płotu tykowego. Po skansenie oprowadza Maria Niczyporuk (oprowadzanie w cenie wstępu), osoba wyjątkowa, która znajomość eksponatów wyniosła z rodzinnego domu. Sioło Budy to także pensjonat, karczma z lokalną kuchnią (zob. Noclegi i Gastronomia), galeria sztuki ludowej oraz ruska bania, czyli sauna.

Przy skrzyżowaniu szos Białowieża - Hajnówka i Budy - Czerlonka leży niewielka osada, Zwierzyniec. W czasach ostatnich carów mieszkał tu Wielki Łowczy puszczy Józef Newerly, dziadek pisarza Igora Newerlego (który notabene tu się urodził). W XIX w. w osadzie, na pamiątkę polowania Aleksandra II z 1860 r., postawiono wykonany ze spiżu pomnik żubra. Podczas I wojny światowej figura znalazła się w Moskwie, skąd powróciła do Polski, ale... do Warszawy. Żubr stanął na dziedzińcu Zamku Królewskiego, a że wyglądał tam co najmniej dziwnie, prezydent Ignacy Mościcki przeniósł go do swojej letniej rezydencji w Spale, gdzie stoi do dziś. Zwierzyniec natomiast zdobi kopia spiżowego żubra. Niestety, z plastiku i pusta w środku.

 

Szlakiem sześcioramiennego krzyża

Okolice Puszczy Białowieskiej to kraina urokliwych, drewnianych cerkwi prawosławnych pochodzących na ogół z XVIII i XIX w. Za najpiękniejszą uchodzi cerkiew w nadnarwiańskich Puchłach (1913-19). Ciekawe są również świątynie w Kuraszewie, Werstoku i Zubaczach, na południe od puszczy, czy też w Narwi, Łosince i Juszkowym Grodzie, na północ. Kilka drewnianych cerkwi stoi w Bielsku Podlaskim (26 km na zachód  od Hajnówki). Wędrując po okolicy, warto odwiedzać cerkiewki wzniesione nieco na uboczu. Choć mniej okazałe architektonicznie, zachwycają pięknem wnętrz.

Na Białostocczyźnie jest również kilka źródeł o cudownej mocy, np. Krynoczka koło Hajnówki czy Pietraszki koło Ryboł. Część z nich znajduje się w odludnych uroczyskach.


Po regionie oprowadza: Rafał Zubkowicz
poprzedni rozdział
Białowieski Park Narodowy
następny rozdział
Informacje praktyczne
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group