bezdroza_logo
152764
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
e-przewodniki.pl e-przewodniki Polska Wadowice i Kalwaria Zebrzydowska
Wadowice i Kalwaria Zebrzydowska
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz
Rozdział nadrzędny: Kalwaria Zebrzydowska

Warto zobaczyć

Miasto

Centrum wyznacza niewielki

 rynek w kształcie nieregularnego czworoboku (przecina go szosa Kraków - Cieszyn). Jego środek zajmuje  pomnik upamiętniający nadanie miastu w 1965 r., przez Radę Państwa PRL, Krzyża Partyzanckiego za udział w walkach z niemieckim okupantem w czasie II wojny światowej.

Na Rynku wznosi się także

 kościół św. Józefa, patrona rzemieślników i robotników. Początki budowli sięgają 1887 r., kiedy komitet budowy rozpoczął wśród mieszkańców miasta i pątników zbiórkę pieniędzy na rozpoczęcie robót. Do prac budowlanych przystąpiono dopiero w 1902 r., a ukończono je cztery lata później. Po bokach wejścia głównego umieszczono figury św.św. Piotra i Pawła, a na murze - dwie tablice (pierwsza upamiętnia wpisanie sanktuarium i dróżek kalwaryjskich na listę UNESCO, druga składa hołd mieszkańcom poległym w czasie II wojny światowej z rąk hitlerowców i sowietów). Wewnątrz warto obejrzeć mozaiki Matki Boskiej i św. Józefa wykonane przez Irenę Weiss, żonę mieszkającego w Kalwarii znanego malarza Wojciecha Weissa.

Przy Rynku stoją także jedne z najstarszych domów w mieście. Niewielki murowany budynek z zaokrąglonymi nadprożami (nr 14) i z łukami okien postawiono w 1780 r. Pełnił rolę komory celnej. Inną zabytkową kamienicę (nr 4) wzniesiono w 2. poł. XIX w. dla Wojciecha Brandysa, właściciela pobliskich Brodów. Do jej budowy wykorzystano materiał pochodzący z rozebranego wówczas pałacu Czartoryskich pod klasztorem Bernardynów. W narożu Rynku można podziwiać siedzibę Banku Spółdzielczego (ul. Jagiellońska) - jedyny w mieście stylowy gmach secesyjny, postawiony w 1907 r.

Przy drodze Kraków - Cieszyn wzrok przyciąga oryginalna  drewniana willa Szczepana Łojka, właściciela Parowej Fabryki Mebli (ul. Jagiellońska 62). Wybudowana w stylu szwajcarskim ok. 1920 r. ma bogato dekorowane szczyty i sterczyny oraz dwie piętrowe werandy. Obecnie mieści się tu restauracja Łojkówka.

 

Sanktuarium pasyjno-maryjne

Kalwaria jest miejscem kultu Męki Pańskiej i kultu maryjnego. Z centrum miasta do sanktuarium idzie się najpierw ulicą 3 Maja, a potem stromą Bernardyńską. Początki sanktuarium wiążą się, jak wspomniano wcześniej, z Mikołajem Zebrzydowskim, wojewodą krakowskim, który ufundował w 1600 r. kaplicę Ukrzyżowania Pana Jezusa. Wykonano ją na podstawie gipsowego modelu jerozolimskiej kaplicy Świętego Krzyża, który przywiózł Hieronim Strzała, dworzanin zamku lanckorońskiego. Rok później kaplicę konsekrowano. Miała służyć rodzinie Zebrzydowskich jako miejsce rozważań modlitewnych w czasie Wielkiego Postu.

Jeszcze w 1602 r. Mikołaj Zebrzydowski przekazał kaplicę i okoliczny teren zakonowi bernardynów. Pierwsi mnisi przybyli tu dwa lata później i wówczas przystąpiono do budowy klasztoru z kościołem. Prace prowadzono wg projektu włoskiego architekta, jezuity Jana Marii Bernardoniego, oraz architekta i złotnika flamandzkiego, Pawła Baudartha. Południowe skrzydło budynku - czworoboku z wirydarzem wewnątrz - przeznaczono na niewielki, jednonawowy kościół. Swoje wezwanie świątynia zawdzięcza srebrnej figurce Matki Bożej Anielskiej (1590), którą w 1609 r. podarował bernardynom Mikołaj Zebrzydowski (kościół konsekrował w tym samym roku Piotr Tylicki, biskup krakowski).

Pod wpływem dzieł Adriana Cruysa, opisujących Ziemię Świętą w czasach Chrystusa, Mikołaj Zebrzydowski postanowił ufundować także, wzorowane na Jerozolimie, stacje Męki Pańskiej. Kalwarię należało założyć na wzgórzach, tak by miejsce przypominało swym położeniem święte miasto. Dobra Zebrzydowskiego rozrzucone wśród beskidzkich wzniesień, między Lanckoroną a Żarem, doskonale spełniały ten warunek. Pomiarami w terenie i wyznaczeniem miejsc pod przyszłe kaplice (z zachowaniem odpowiednich odległości, tu w proporcjonalnie większych odstępach niż w Jerozolimie) zajął się ksiądz Feliks Żebrowski, matematyk i astronom. Projekty kaplic wykonał Paweł Baudarth, który nadzorował również wszystkie prace budowlane. W latach 1605-17 wzniesiono następujące kaplice: Ratusz Piłata, Grób Pana Jezusa, Ogrójec, Pojmanie, Dom Annasza, Dom Kajfasza, Pałac Heroda, Grób Matki Bożej (obecnie kościół parafii w Brodach), Domek Matki Bożej, Włożenie Krzyża, Wniebowstąpienie, Wieczernik, Serce Maryi, Drugi Upadek Pana Jezusa (Brama Zachodnia), Święty Rafał oraz Pustelnia Pięciu Braci Polaków z kaplicą św. Marii Magdaleny.

Dzieło Mikołaja Zebrzydowskiego kontynuował jego syn Jan. W latach 1623-41 powstało pięć kolejnych kaplic pasyjnych: Brama Wschodnia, Kaplica na Cedronie, Pierwszy Upadek Pana Jezusa, Cyrenejczyk i Weronika, oraz osiem kaplic maryjnych: cztery Pogrzebu i cztery Triumfu Marii. Rozbudowano również kaplice Ukrzyżowania i Grobu Matki Bożej. Postawiono kaplicę Znalezienia Krzyża Świętego z Pustelnią św. Heleny. Około 1630 r. na stromym zboczu obok Ratusza Piłata wzniesiono Święte Schody (Gradusy) nakryte półkolistym dachem. W 28 stopniach umieszczono relikwie z Ziemi Świętej. Zgodnie z tradycja, pielgrzymi pokonują te schody na kolanach.


Dróżki Pana Jezusa i Matki Bożej

W kalwarii odprawianie są nabożeństwa dróżek Pana Jezusa oraz dróżek Matki Bożej (są także dróżki za zmarłych). Procesje odwiedzają kolejne stacje, wysłuchując odpowiednich rozważań, modlitw i pieśni. Obie dróżki mają prawie tę samą trasę, różnią się natomiast kierunkiem marszu. Co ciekawe, w Kalwarii Zebrzydowskiej przyjął się również zwyczaj odprawianie tego typu nabożeństw samodzielnie przez osoby świeckie, np. grupy pątników.

Dróżki Pana Jezusa to 28 stacji (w 24 obiektach) przypominających ostatnie dni Chrystusa - od wyjścia w Wielki Czwartek z Wieczernika do pogrzebu. Niegdyś procesje szły w święto Znalezienia (3 V) i Podwyższenia Krzyża Świętego (14 IX) oraz w piątki Wielkiego Postu. Obecnie dróżkami Pana Jezusa wędruje się podczas odpustów, zwłaszcza w czasie Wielkiego Tygodnia i Wniebowzięcia, oraz podczas pielgrzymek do sanktuarium.

W połowie XVII w. obchód pasyjny Wielkiego Tygodnia nabrał charakteru Misterium Męki Pańskiej z odpowiednimi scenami odgrywanymi przy poszczególnych stacjach. Powstał nawet specjalny scenariusz spektaklu, który jednak nie przetrwał do naszych czasów. Obecny plan przedstawienia opracował ojciec Augustyn Chadam w oparciu na tekstach ewangelicznych. Misterium rozpoczyna w Niedzielę Palmową wjazd Pana Jezusa na osiołku do Jerozolimy, kończy w Wielki Piątek liturgia jego męki i śmierci oraz przeniesienie Najświętszego Sakramentu do kościoła Grobu Pana Jezusa.

Dróżki Matki Bożej to 24 stacje dzielące się na trzy części - Boleści, Zaśnięcia i Wniebowzięcia. Największą uroczystością jest kilkudniowe święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Pielgrzymi przybywają także w święta maryjne: Matki Bożej Anielskiej (2 VIII) i Narodzenie Matki Bożej (8 IX).

 

Michał Zebrzydowski, syn Jana, dalej rozbudowywał sanktuarium. W latach 1654-55 powiększył klasztor od strony północnej, dostawiając drugi czworobok z wirydarzem wewnątrz. Kilka lat później wzniósł kaplicę dla cudownego obrazu Matki Bożej Kalwaryjskiej (zob. ramka) przy południowej ścianie kościoła. Po śmierci Michała opiekunem kalwarii została rodzina Czartoryskich - za sprawą małżeństwa Anny Zebrzydowskiej z Janem Karolem Czartoryskim. Dalsza rozbudowa kościoła i stawianie nowych kaplic to jednak zasługa drugiej żony Jana Karola - Magdaleny z Konopackich (a później jej syna, Józefa). To właśnie ona fundowała nawę głównej świątyni.

W 1. poł. XVIII w. powstał m.in. pałac Czartoryskich oraz kaplica Niepokalanego Poczęcia NMP. W 1754 r. zbudowano kościół Trzeciego Upadku Pana Jezusa. Dróżki obsadzono lipami i kasztanowcami, a na terenach przyległych osiedlono m.in. pracowników klasztoru. W ten sposób powstał Bugaj Kalwaryjski oraz część Brodów, położona wokół kościoła Grobu Matki Bożej.

W latach 1810-12 z inicjatywy ojca Gaudentego Thynela klasztor przebudowano, dostawiając drugie piętro. W XIX stuleciu pojawiły się także nowe kaplice: św. Jana Nepomucena, Omdlenia Matki Bożej, Anioła, Żydowina (dwie ostatnie na miejscu wcześniejszych). W 1897 r. rozpoczęto gruntowną konserwację sanktuarium, która trwała do 1910 r. Prawie 60 lat później podjęto kolejne prace renowacyjne i inwestycyjne.

Kalwarię Zebrzydowską, jak wspomniano, odwiedzał wielokrotnie Karol Wojtyła, także po wyborze na papieża. Podczas wizyty w 1991 r. powiedział: „Tutaj serce moje zostało na zawsze".

Najważniejszą świątynią Kalwarii Zebrzydowskiej jest

 bazylika Matki Bożej Anielskiej (w zespole klasztornym). Wnętrze nawy głównej - dobudowane na przełomie XVII i XVIII w. - utrzymano w stylu późnego baroku. Ściany zdobią parzyste pilastry i półkoliście zakończone ślepe arkady kryjące ołtarze boczne. Dwa ołtarze (z XVII- i XVIII-wiecznymi obrazami) znajdują się również w ścianie tęczowej. Sklepienie nawy oraz ściany łuku tęczowego zdobi polichromia o tematyce maryjnej autorstwa Włodzimierza Tetmajera (1914). Malowidła na ścianach nawy, w prezbiterium i chórze zakonnym wykonał Karol Polityński (1922-23). Nad tęczą i chórem zachowały się fragmenty dekoracji stiukowej z 1871 r.

Centralnym punktem prezbiterium jest ażurowy dwustronny ołtarz główny z 1732 r. - wspaniały przykład barokowej snycerki. Od strony prezbiterium umieszczono w nim srebrną figurkę Matki Bożej Anielskiej, od strony chóru zakonnego - wczesnobarokowy krucyfiks. Na uwagę zasługują ustawione z trzech stron późnorenesansowe stalle zdobione scenami z życia Matki Bożej, wykonane przez braci zakonnych ok. 1632 r. Nad nimi, jako druga kondygnacja chóru wsparta 10 kolumnami z balustradą, mieści się galeria, na której ustawiono drewniane wazony z kwiatonami. W podziemiach chóru do 1784 r. grzebano zmarłych zakonników i dobrodziejów kościoła.

 Kaplicę Matki Bożej Kalwaryjskiej (po lewej stronie ołtarza głównego od strony prezbiterium) zbudowano w latach 1658-67. Eliptyczną kopułę zdobi bogata, późnobarokowa dekoracja stiukowa. W kaplicy znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej (zob. ramka). W podziemiu pochowano większość fundatorów sanktuarium i kalwarii - Jana i Michała Zebrzydowskich oraz Magdalenę, Józefa i Józefa Klemensa Czartoryskich.


Matka Boża Kalwaryjska

Obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej wisiał początkowo w majątku rodziny Paszkowskich w Kopydłówce. Trafił do klasztoru na początku maja 1641 r., kiedy na twarzy Madonny zauważono krwawe łzy. Kościelna komisja nieufnie odniosła się jednak do cudowności wizerunku. Zakazano wystawiania obrazu na widok publiczny i polecono umieścić go w skarbcu. Pod naciskiem bernardynów decyzję jednak zmieniono.

Cudowny obraz szybko zdobył serca wiernych, przyciągając rzesze pielgrzymów. Kalwaria Zebrzydowska stała się wielkim ośrodkiem kultu maryjnego. Obraz ozdobiono koronami papieskimi w 1887 r. Złotą koronę dla Dzieciątka Jezus ufundowali pielgrzymi ze Śląska Cieszyńskiego, dla Matki Bożej - wierni z diecezji krakowskiej.

 

 Kaplicę św. Antoniego (wejście z dziedzińca klasztornego) zbudowano w 1687 r. staraniem szlachty księstwa zatorskiego i oświęcimskiego. Łączy ją z kaplicą Matki Bożej Kalwaryjskiej wąski korytarz. Wnętrze kryje XVII-wieczny ołtarz z obrazem św. Antoniego, pędzla ojca Franciszka Lekszyckiego.

W środkowej części nawy głównej, z lewej strony znajduje się  kaplica Niepokalanego Poczęcia NMP (dawniej zwana Bracką), ufundowana w 1749 r. przez generała wojsk koronnych Mateusza Ferdynanda Stolza. Ołtarz zdobi XVIII-wieczny obraz Matki Bożej nieznanego autora. W grobowcu pod posadzką spoczywa fundator kaplicy wraz z rodziną.

 Zabudowania klasztorne przylegające do bazyliki mają ryzality w formach bastionu. Nadają one kompleksowi wygląd obronnego zamku. W korytarzach wiszą obrazy z XVII-XIX w. przedstawiające m.in. fundatorów i dobrodziejów kalwarii oraz wybitnych zakonników. Na bogate wyposażenie klasztoru składają się naczynia i szaty liturgiczne (XVII i XVIII w.) oraz niezwykle cenne dary Jana Pawła II - monstrancja, świeca, złota róża papieska, różaniec perłowy, złoty krzyż papieski z masą perłową. Starsza, północna część klasztoru jest podpiwniczona. Pierwsze i drugie piętro to mieszkania zakonników oraz pokoje dla gości. Ponadto na pierwszym piętrze znajduje się biblioteka klasztorna oraz oratorium.

 Krużganki Drogi Krzyżowej, otaczające bazylikę od strony zachodniej i południowej, wzniesiono w latach 1624-32 jako mury obronne z bastionami. W 1747 r. przekształcono je na cele duszpasterskie, urządzając w bastionach kaplice - św. Anny i Matki Bożej Bolesnej. W kaplicy św. Anny można oglądać barokowo-klasycystyczny ołtarz (XVIII w.) z obrazami patronki i Pana Jezusa na Krzyżu. Pod posadzką znajduje się zakonny grobowiec. Stacje drogi krzyżowej zdobią obrazy brata Kaspra Szybala (1. poł. XVII w.). Jest tu także 14 konfesjonałów (XIX w.). Na placu w obrębie krużganków grzebano służbę klasztorną i ludzi zmarłych podczas odpustu, a w latach 1784-1920 również zakonników.

Do zachodniej części krużganków przylega

 dziedziniec arkadowy (podwórze). Od XVIII w. do połowy XX w. mieściło się tu klasztorne gospodarstwo, obecnie działają domy pielgrzymkowe, sklep z pamiątkami, restauracja, kawiarnia oraz sanitariaty. Na środku dziedzińca stoi kamienna figura Matki Bożej (1913) dłuta Wojciecha Samka z Bochni oraz fontanna z figurą św. Franciszka z Asyżu (2000). Uwagę zwraca brama wjazdowa (1774) przypominająca basztę.

W południowej części murów dziedzińca arkadowego i krużganków rozciąga się

 plac Nabożeństw. Przy ołtarzu polowym usytuowanym pod murem klasztornym odprawiane są najważniejsze uroczystości kalwaryjskie. Na placu znajduje się również figura św. Józefa (1890) oraz kamienny krzyż z wizerunkiem Pana Jezusa (początek XX w.).

Obszerny

 plac Rajski przed wejściem do bazyliki zamykają z dwóch stron krużganki (1823 i 1834) z 24 konfesjonałami (XIX w.). Z przodu ogranicza go żelazna balustrada z 10 kamiennymi słupami, na których ustawiono figury świętych autorstwa Tomasza Gałuszyńskiego (1823). Na samym placu stoją dwie inne kamienne figury - św. Antoniego (1869) oraz św. Franciszka (1902).

Poniżej wytyczono

 plac Pielgrzymkowy (Odpustowy). Znajdują się tu: cztery piętrowe budynki z drewnianymi balkonami (1715) zbudowane przez Józefa Czartoryskiego, drewniany krzyż misyjny (1968), pomnik Jana Pawła II (2000) autorstwa Czesława Dźwigaja, kaplica św. Rafała (1616-17) fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego, barokowa kolumna z krzyżem na szczycie poświęcona konfederatom barskim oraz kamienna figura św. Jana Nepomucena z herbem Czartoryskich (1747) wystawiona przez Józefa Czartoryskiego.

Budynek  Wyższego Seminarium Duchownego wzniesiono w latach 1985-93 w miejscu danego pałacu rodziny Czartoryskich. Kompleks - zbudowany wg projektu opracowanego przez zespół Janusza Bogdanowskiego - doskonale wpisał się w założenia krajobrazowo-architektoniczne. Naprzeciw niego znajduje się  cmentarz wojenny. Spoczywają tu obywatele monarchii austro-węgierskiej (57 żołnierzy i 5 osób cywilnych - chrześcijanie i muzułmanin) zmarli w 1915 r. w tymczasowym szpitalu wojennym zlokalizowanym na terenie klasztoru. Na początku lat 70. XX w. przy cmentarzu umieszczono figurę Chrystusa Nazaretańskiego, stojącą uprzednio obok Urzędu Miasta, a w latach 1986-94 zbudowano grobowiec z figurą św. Franciszka z Asyżu.


Po regionie oprowadza: Paweł Krokosz

Obiekty dodane przez użytkowników:
Dróżki Pana Jezusa i Matki Bożej
W kalwarii odprawianie są nabożeństwa dróżek Pana Jezusa oraz dróżek Matki Bożej (są także dróżki za zmarłych). Procesje odwiedzają kolejne stacje, wysłuchując odpowiednich rozważań, modlitw i pieśni. Obie dróżki mają prawie tę samą trasę, różnią się natomiast kierunkiem marszu. Co ciekawe, w Kalwarii Zebrzydowskiej przyjął się również zwyczaj odprawiania tego typu nabożeństw samodzielnie przez osoby świeckie, np. grupy pątników. Dróżki Pana Jezusa to 28 stacji (w 24 obiektach) przypominających ostatnie dni Chrystusa - od wyjścia w Wielki Czwartek z Wieczernika do pogrzebu. Niegdyś procesje szły w święto Znalezienia (3 V) i Podwyższenia Krzyża Świętego (14 IX) oraz w piątki Wielkiego Postu. Obecnie dróżkami Pana Jezusa wędruje się podczas odpustów, zwłaszcza w czasie Wielkiego Tygodnia i Wniebowzięcia, oraz podczas pielgrzymek do sanktuarium.
dodał: snow
Betsaida
Wg ewangelii św. Marka w miasteczku Betsaida miało miejsce uzdrowienie niewidomego przez Jezusa Chrystusa. Kapliczka zwana Betsaidą położona jest na wzgórzu ponad wschodnią bramą kompleksu. Wewnątrz znajduje się niewielka studzienka a w świetliku na sklepieniu charakterystyczny aniołek, stąd inna nazwa kaplicy Anioła Stróża. Budowla powstała w 1836 roku.
dodał: Calenja
Brama Wschodnia
Kaplica przypominać ma wschodnią bramę Jerozolimy, stąd cztery orientalne wieżyczki. Ufundowana przez Jana Zebrzydowskiego, wewnątrz znajdują się obrazy ołtarzowe oraz iluzjonistyczne sklepienie.
dodał: Calenja
poprzedni rozdział
Historia
następny rozdział
Informacje praktyczne
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group