Rozdział nadrzędny: Lubiąż

Warto zobaczyć

Uwagę w skali europejskiej przyciąga monumentalny (szczególnie piękny widok zza Odry)

 kompleks pocysterski. Już pod koniec XII w. powstały tu na miejscu grodu zniszczonego w 1108 r. przez cesarza Henryka V murowane obiekty klasztorne, rozbudowane w formie gotyckiej. Usunięto je na przełomie XVII i XVIII w., zastąpiwszy założeniem projektu nieznanego architekta, wzorowanym na planie świątyni Salomona. O jego rozmiarach niech świadczy kubatura: 190 tys. m³ (więcej niż zamku Książ!) i powierzchnia wnętrza: 6402 m². W potężną barokową fasadę o długości 228 m i szerokości 118 m został wtopiony gotycki kościół. Na lewo od niego znajduje się Pałac Opatów, na prawo - klasztor, http://www.lubiaz.pl

 Kościół NMP z lat 1307-40, odbudowany w latach 1669-93 i całkowicie zdewastowany w 1945 r. (zginęły m.in. cenne malowidła Michała Willmanna, część wyposażenia rzeźbiarskiego zdeponowano we wrocławskim Muzeum Narodowym, bardzo liczne elementy rzeźbiarskie i obrazy wywieziono do Warszawy), posiada formę 3-nawowej bazyliki na planie krzyża łacińskiego o długości 62 m, szerokości 8,6 m i wysokości 19 m. Dekoracyjna fasada flankowana jest widocznymi z daleka dwiema wieżami. W przejściu ołtarza głównego znajdują się pozostałości pomnika nagrobnego ośmiu opatów z końca XVII w., przed nim zaś - cenne książęce płyty nagrobne z piaskowca (figury zmarłych i niektóre fragmenty z brązu), wykonane być może we Flandrii na pocz. XIV w.: Bolesława Wysokiego, Przemka Ścinawskiego (z uniesionym mieczem) i Konrada Żagańskiego (w długiej szacie). Ci i inni Piastowicze zostali pochowani w krypcie w towarzystwie licznych zakonników. W odnowionej krypcie spoczywa trumna ze szczątkami Michała Willmanna, jednego z największych barokowych malarzy Europy Środkowej, który przez wiele lat prowadził warsztat malarski w Lubiążu, pracując na zlecenie cystersów. Do północnej ściany prezbiterium przylega Kaplica Książęca z lat 1311-12, zbudowana na planie centralnym i przeznaczona na miejsce pochówku Bolesława II Szczodrego. Posiada ona bogatą dekorację, w tym polichromię z 2. poł. XVII w.

 Klasztor zaczęto budować w 1681 r., a ukończono w 1699 r. Powstał 3-kondygnacyjny obiekt bardziej przypominający pałac aniżeli budynek zakonny. W dużym letnim refektarzu (skrzydło lewe) znajduje się sklepienny fresk Michała Willmanna Apoteoza bohatera cnót, wykazujący wyraźny wpływ Antona van Dycka. Arcydzieło baroku - po niedawnej restauracji - przedstawia we wschodnim, prawym skrzydle wysoka na dwie kondygnacje Sala Książęca z lat 1734-38, posiadająca trybunę muzyczną. To najpiękniejsze barokowe wnętrze na Śląsku. Nad jej wystrojem pracowali wybitni artyści Europy Środkowej: rzeźbiarz Franz Joseph Mangoldt, malarz Filip Krystian Bentum, twórca m.in. olbrzymiego malowidła podwieszonego pod plafonem, oraz sztukator Albrecht Ignacy Provisore. Znajdują się tu figury cesarzy, Murzyna i Indianina (symbole nowych kontynentów). Zimowy refektarz ozdobił fresk Cudowne rozmożenie chleba pędzla Feliksa Antoniego Schefflera z 1733 r. Nad tym pomieszczeniem mieści się wysoka na dwie kondygnacje, wspaniała biblioteka. Na jej kolebkowym sklepieniu można podziwiać fresk Bentuma Apoteoza wiedzy z 1737 r. Poniżej umieszczono portrety uczonych i poetów starożytnych.

Po drugiej stronie obszernego placu klasztornego, otoczonego różnymi budynkami gospodarczymi z bramą wjazdową (XVII/XVIII w.), wznosi się  kościół św. Jakuba, który ok. 1697 r. zastąpił romańską świątynię, wzmiankowaną w 1202 r. Po 1810 r. czasowo użytkowany jako arsenał, w latach 1837-1945 służył ewangelikom, a po zdewastowaniu w 1945 r. został tylko zabezpieczony. Zwiedzanie kompleksu (Sala Książęca, jadalnia opata, refektarz, kościół): IV-IX 9.00-18.00, X-III 10.00-15.00. Bilety: 10 zł, ulgowy 6 zł.

Na północ, 2 km od klasztoru, na nadodrzańskiej skarpie wyróżnia się barokowy  kościół św. Walentego z lat 1734-45, który zastąpił poprzedni - romański. Bryła, w „stylu dienzenhofferowskim", posiada obszerne, halowo-emporowe wnętrze i 3-kondygnacyjną wieżę. Wśród wyposażenia, głównie późnobarokowego (rokokowa ambona), znajdują się: rzeźby Mangoldta, obrazy Bentuma (obecnie skradzione) oraz Willmanna. Na sklepieniu można obejrzeć freski Ignacego Axtera i Franciszka Antoniego Feldera z 1743 r.

Interesująca jest też przyroda w dolinie Odry. Na północny zachód od Lubiąża utworzony został  rezerwat „Odrzysko" o powierzchni 5,15 ha. Obejmuje on starorzecze Odry z chronionymi i rzadkimi roślinami, jak kotewka orzech wodny i salwinia pływająca, nadto lęgowisko ok. 40 gatunków ptaków wodnych i nadwodnych.