Rozdział nadrzędny: Kalkuta

Warto zobaczyć

Kalkuta jest podzielona na cztery strefy.  Centrum obejmuje rejon BBD Bag, dzielnicę Maindan oraz Jawaharlal Nehru Road (Chowringhee Road).  Strefa północna, nazywana Old Kolkata, to dawna dzielnica prominentnych kupców. Główne atrakcje skupiają się przy College Street i Rabindra Sarani. Najmłodsza strefa to  wschód, tworzony przez dzielnice Salt Lake City (Bidhan Nagar), New Town (Rajarhat) oraz Dum Dum z lotniskiem. Od zachodu, granicą strefy jest AJC Bose Road, będąca również wytyczną ostatniej części -  południowej. Ten obszar tworzy także fragmentarycznie ulokowany po drugiej stronie rzeki Hugla ogród botaniczny.

 

Centrum

Bogate w zabytki centrum od północy zamykają Fairlie Place i India Exchange Place, a od południa dzielnica Maidan (granicą jest AJC Bose Road). Równolegle do centrum od strony wschodniej płynie rzeka Hugla. Od zachodu strefę ograniczają ulice Bentinck Street oraz JL Nehru Road (Chowringhee Road), z której wybiega najmodniejsza uliczka Park Street, pełna eleganckich hoteli, butików i fantastycznych niedrogich knajpek. Zwiedzać można pieszo, lub przemieszczając się metrem bądź rikszą.

 Rejon BBD Bag

Sercem miasta jest BBD Bag (dawniej Dalhousie Square). Współczesna nazwa upamiętnia bojowników o wolność - Binaya, Badala i Dinesha - którzy dokonując zamachu na Writers' Building w 1930 r. ponieśli śmierć z rąk Brytyjczyków. Naprzeciwko Domu Pisarzy jest otoczony zielenią zbiornik wodny, Lal Dighi. Cały rejon BBD Bag nieodłącznie kojarzy się z „czarną dziurą" Kalkuty i Old Fort William (zob. ramka „Czarna dziura" Kalkuty).

 

„Czarna dziura" Kalkuty

W miejscu, w którym stoi dziś budynek poczty głównej, był niegdyś stary Fort Williama, którego mury ciągnęły się aż po brzegi Hugli. Zbudowali go w XVII w. Brytyjczycy, nazywając od imienia króla Williama III. W 1756 r. twierdzę zdobyły wojska Siradża ad-Daulaha, z nakazu którego do maleńkiego lochu wtrącono jednego dnia 146 brytyjskich żołnierzy. Wilgoć i brak powietrza sprawiły, że w ciągu nocy zmarły 123 osoby. Tak to wszystko miało wyglądać według słów naocznego świadka Johna Z. Holwell'a. Jednakże współcześni historycy nie zgadzają się z powyższą wersją wydarzeń. Dowodzą, że liczba więzionych była dwukrotnie mniejsza i zawyżyli ją zarówno Bengalczycy, jak i Brytyjczycy. Dla tych pierwszych celem miało być pokazanie społeczeństwu walki z Koroną, dla drugich - wyraz męczeństwa rodaków. Dziś jedyną pamiątką po istnieniu „czarnej dziury" jest pomnik upamiętniający śmierć żołnierzy, który stoi na cmentarzu parafialnym przy Kościele św. Jana.

 

 Dom Pisarzy (Writers' Building)

Całą północną część BBD Bag zajmuje dekorowany białymi elementami budynek z czerwonej cegły. Wzniesiono go w latach 1770-1780 dla urzędników (tzw. pisarzy) pracujących dla Kompanii Wschodnioindyjskiej. Pierwotnie fasada pozbawiona była dekoracji. Dopiero w 1882 r., z nakazu gubernatora Sir Ashleya Edena, dodano w górnej części m.in. neobarokowe posągi symbolizujące naukę, sprawiedliwość, handel oraz rozwój. Ostatnim elementem dobudowanym do Domu Pisarzy była ukończona w 1883 r. rotunda. Po podziale Indii Dom Pisarzy stał się główną siedzibą władz stanowych Bengalu Zachodniego (West Bengal Secretariat).

 Poczta Główna (General Post Office)

Wybudowany w 1868 r. według planów Waltera Granville obiekt stoi w pobliżu Writers' Building, w miejscu, gdzie kiedyś znajdowała się część starego Fortu Williama. Duża biała budowla powstała w stylu neoklasycznym. Przy wejściu głównym widać rząd kolumn korynckich stojących w półkolu, górę natomiast wieńczy kryta metalowym hełmem kopuła. Za pocztą jest niewielkie Muzeum Poczty (pn.-sb. 11.00-16.00; wstęp bezpł), w którym warto obejrzeć ciekawe zbiory, m.in. zabytkowych urządzeń pocztowych, portretów notabli oraz kolekcję znaczków.

 Kościół św. Andrzeja (Saint Andrew's Kirk)

Biała budowla, na prawo od Writers' Building, po drugiej stronie ulicy, jest łatwo rozpoznawalna dzięki strzelistej wieży zegarowej i eleganckiemu portykowi w stylu greckim. Szkocki kościół, nazywany także Lat Sahib Ka Girla (kościół głównego gubernatora) stoi tu od 1818 r. i obok Kościoła św. Jana uważany jest za najważniejszą chrześcijańską świątynię w mieście.

 Kościół św. Jana (St. John's Cathedral)

Nieco na południe od Writers' Building, przy Council House Street, stoi pierwszy anglikański kościół w mieście otoczony niewielkim cmentarzem parafialnym. W pochodzącej z 1787 r. świątyni można obejrzeć Ostatnią Wieczerzę Johna Zoffany'ego, a na cmentarzu - żółty oktagonalny grobowiec przypominający kształtem meczet. Spoczywa w nim Job Charnock, kupiec, który rozpoczął zasiedlanie Kalkuty. Tu także stoi pomnik upamiętniający ofiary „czarnej dziury". W latach 1907-1940 pomnik ten stał na Dalhousie Square.

 Raj Bhavan (Dom Rządu; Belweder)

Raj Bhavan to obecnie siedziba władz Bengalu Zachodniego, ulokowana przy Old Court House Street, na południowy wschód od Kościoła św. Jana (wnętrza niedostępne dla zwiedzających). Budynek ten, wybudowany w latach 1799-1805, uważany jest za jedną z najbardziej majestatycznych pamiątek po Indiach Imperialnych. Zgodnie z założeniem architektów, siedziba władz brytyjskich miała być pałacem z prawdziwego zdarzenia. I faktycznie, Belweder to perełka architektoniczna Kalkuty. Zbudowana w stylu neoklasycznym na planie półkola ma cztery bramy z dekorowanymi posągami portykami ocienionymi kolumnadami. Bramy są zwieńczone krągłymi kopułami. Całości dopełniają ogrody w stylu angielskim. Bajeczne wprost oświetlenie sprawia, że Raj Bhavan najlepiej obejrzeć wieczorem. Nieopodal wznosi się  Calcutta High Court (gmach Sądu Najwyższego) ukończony w 1862 r. i będący najstarszym sądem najwyższym w Indiach. Neogotycka budowla jest repliką Staahaus (Ratusz Miejski) w Ypres w Belgii. Między gmachem Sądu Najwyższego a Raj Bhavan stoi  Town Hall (Ratusz), wybudowany w 1814 r. w stylu doryckim. W Ratuszu warto obejrzeć  Kolkata Panorama (wt.-nd. 11.00-17.00; przewodnik w języku angielskim) - nowoczesne interaktywne muzeum pokazujące w ciekawy sposób historię Bengalu oraz jego dziedzictwo kulturalne.

 Most Howrah (Howrah Bridge)

Drugą po Victoria Memorial najbardziej rozpoznawalną budowlą w mieście jest Most Howrah, nazywany także Rabindra Setu (długość ok. 645 m). Spinającą brzegi rzeki Hugli konstrukcję oddano do użytku w styczniu 1943 r. Do budowy wykorzystano 26500 ton stali. Dzięki otwarciu mostu centrum oraz dzielnicę Howrah symbolicznie połączono, co odzwierciedliło się w nadaniu kolejnego przydomku mostowi, „wrota Kalkuty". Wcześniej mieszkańcy mogli się przeprawiać na drugą stronę rzeki jedynie mostem pontonowym. Stalowy gigant należy do najbardziej zatłoczonych na świecie. Każdego dnia korzysta z niego ponad 100 tys. pojazdów (most dla pieszych jest zamknięty), a przejechanie przezeń w godzinach szczytu zajmuje niekiedy godzinę. Fotografowanie zakazane.

 Millenium Park (Fairly Ghat, Strand Road; codz. 10.00-23.00; wstęp 10 Rs).

Rozciągający się przy brzegach Hugli park to miejsce, gdzie można odpocząć po dniu spędzonym na zwiedzaniu. Słusznie się powiada, że stąd most Howrah o zachodzie słońca wygląda stąd najpiękniej.

 Maidan

Południowe krańce BBD Bag to jednocześnie wrota otwierające dzielnicę Maidan.
O zajmującym ok. 400 hektarów obszarze mówi się „zielone płuca Kalkuty". Nie tylko oczywiście parki i ogrody stanowią jego atrakcję, ale i obiekty sportowe - stadion, pole do gry w polo, tor wyścigowy, kluby sportowe. Tu również wznosi się sztandarowa budowla miasta -

 Victoria Memorial - otoczony wałami i murami XVIII-wieczny fort zarządzany przez armię indyjską, oraz dworzec autobusowy Esplanade, w północnej części Maidanu. Najbardziej rozpoznawalnym obiektem Espladane, będącym też doskonałym punktem orientacyjnym tej części miasta, jest  Saheed Minar (Pomnik Męczeństwa), 48-metrowa wieża o 198 stopniach wybudowana w stylu nawiązującym do Qutab Minar w Delhi. Pomnik upamiętnia czyny Sir Davida Ochterlony'ego, dzięki któremu w latach 1814-1816 wygrano wojnę z Nepalczykami.

 Eden Garden

Ucieczkę od miejskiego zgiełku zapewniają XIX-wieczne ogrody Eden, rozciągające się w północnej części Maidanu. Założycielkami tych uroczych zakątków były Fanny i Emily, siostry ówczesnego gubernatora generalnego Lorda Aucklanda. Na terenie parku jest niewielkie jeziorko, nad brzegami którego stoi birmańska pagoda przywieziona z Mayanmaru w 1854 r. przez Lorda Dalhousie. Naprzeciwko ogrodu jest także Eden Garden Cricket Stadium, na którym odbywają się międzynarodowe mecze krykieta (informacji o wydarzeniach udzielają pracownicy informacji turystycznej).

 Victoria Memorial (południowa część Maidanu, przy Queen's Way; ogrody wt.-nd. 5.45-17.45; wstęp 4 Rs; bilety sprzedawane są do 17.15; galerie wt.-nd. 10.00-17.00; wstęp 150 Rs; bilety sprzedawane są do 16.30).

Każdy Hindus, który pomyśli o Kalkucie, w wyobraźni widzi obraz Victoria Memorial. Majestatyczna pamiątka po erze brytyjskiej zasługuje na miano najpiękniejszej w całym mieście. Budowlę wzniesiono według planów Sir Williama Emersona, choć w dużej mierze projekt założenia obmyślił już wcześniej Lord Curzon, którego marzeniem było postawienie „imperialnego pomnika godnego królowej". Oficjalnego otwarcia, w grudniu 1921 r., dokonał sam książę Walii Edward VII (późniejszy król). Victoria Memorial powstała z białego marmuru w stylu indo-saraceńskiem z elementami neorenesansu. Centralną część zajmuje masywna rotunda z kopułą zwieńczona statuą skrzydlatego Anioła Zwycięstwa. Wokół kopuły ulokowane są niewielkie minarety. Większe pełnią funkcję wież rozmieszczonych w czterech narożach. Wejścia głównego broni elegancki portyk z głęboką niszą wiodącą do środka. Pozostałe wejścia okalają wytworne kolumnady. Przed wejściem głównym wznosi się posąg z brązu królowej Victorii siedzącej na tronie. Niektórzy nieco żartobliwie interpretują pozę monarchini, twierdząc, że wygląda ona, jakby przysypiała z nudów. Założenie przecina przepływająca rzeka z przerzuconym przezeń mostkiem. Warto tu przespacerować się po ogrodach. Uwagę przykuwa dbałość o symetrię, zarówno w przypadku szpalerów drzew, jak i równiutko przystrzyżonych trawników, w centrach których stoją posągi notabli brytyjskich, w tym Lorda Curzona. Naprzeciwko pomnika widać marmurowy miniaturowy łuk tryumfalny zwieńczony statuą króla Edwarda VII.

We wnętrzach urządzono  Królewską Galerię (Royal Gallery), gdzie zgromadzono mnóstwo pamiątek związanych z rodziną królewską. Można obejrzeć bogatą kolekcję płócien przedstawiających członków monarszej familii na tle ważnych wydarzeń (m.in. wjazd księcia Walii do Dźajpuru i ślub Edwarda VII z księżniczką Aleksandrą), portrety królowej Wiktorii i jej osobiste pamiątki (pianino, na którym grywała, będąc dzieckiem, biurko do pracy, listy i in.), malowidła przedstawiające sceny z bitew, kolekcję pistoletów i wiele innych przedmiotów. Część budynku przeznaczono również na  Galerię Kalkuty (Gallery of Kolkata), gdzie warto obejrzeć m.in. fotografie przedstawiające miasto z przełomu XIX i XX w., portrety notabli indyjskich oraz rysunki (przedstawienia bóstw, środków transportu w XVIII i XIX w., sceny rodzajowe), wykorzystywane jako ilustracje do książek. Bogactwo zbiorów Victoria Memorial Hall jest nieprzebrane i wiele cennych dzieł nie każdego dnia można obejrzeć. Szczęśliwie regularnie odbywają się tutaj wystawy czasowe i większość skrywanych na co dzień obiektów przez okiem zwiedzających, zostaje udostępnionych.

 Jawaharlal Nehru Road (Chowringhee Road)

Ta długa ulica, będąca niegdyś wizytówką Kalkuty, ciągnie się wzdłuż wschodnich krańców Maidanu. Po jej obu stronach ulokowały się niezwykłe atrakcje, którym warto poświęcić trochę czasu. Na wschód od Victoria Memorial jest jedno z największych na świecie planetariów,

 M. P. Birla Planetarium, do którego warto wstąpić. Pokazy odbywają się tu każdego dnia, m.in. w języku angielskim (13.30 i 18.30; 10 Rs). Kawałek dalej, na południe od planetarium, wznosi się XIX-wieczna  Katedra św. Pawła (Saint Paul's Cathedral), w której warto obejrzeć przepiękne witraże przedstawiające m.in. patrona świątyni.

 Indian Museum (JL Nehru Road nr 27, wejście Sudder Street/JL Nehru Road; III-XI wt.-nd. 10.00-17.00, XII-II wt.-nd. do 16.30; wstęp 150 Rs).

Oddalone o ok. 2 km na północ od Kościoła św. Jana muzeum założono w 1814 r. i jest ono najstarszym muzeum w Indiach. Na swoją siedzibę czekało ponad pół wieku, zajmując budynek Asiatic Society Building przy Park Street. Dopiero w 1875 r. kolekcję przeniesiono do rezydencji wybudowanej w stylu włoskim, według planów Waltera B. Granville'a, twórcy m.in. Poczty Głównej. Zbiory Indian Museum to swoiste Indie w miniaturze, zwłaszcza jeśli chodzi o kolekcje rzeźby i malarstwa z wieków przeszłych. Perłami są znaleziska archeologiczne sięgające 2500 lat wstecz, fragment bramy i ogrodzenia z Bharhutu z II w. p.n.e. z rzeźbionymi epizodami z życia Buddy, a także zmysłowe postaci dekorujące świątynię w Khadźuraho. Można obejrzenia także unikalne thangki z Tybetu, malowane na jedwabiach, kolekcję figurek z Pali i niezwykle barwne XIX-wieczne malowidła przedstawiające opiekunkę miasta, Kali, oraz sceny z życia mieszkańców.

 New Market

Jeden z najstarszych bazarów krytych w mieście mieści się w okolicy mekki turystów - Sudder Street. New Market, znany też jako Hogg Market, otwarto w styczniu 1874 r. Swą nazwę zawdzięcza Sir Stuartowi Hogg'owi, pełniącemu w latach 1866-1876 m.in. funkcję przewodniczącego Sędziów Pokoju i komisarza policji. Jako ciekawostkę można podać, że był to wówczas bodaj największy kryty handlowy na świecie. Po wielkim pożarze części już nie odbudowano, a to, co się zachowało, nieco przebudowano (m.in. opawilon od strony głównego wejścia przy Linday Street jest ganek; dodano też wieżę zegarową). Utrzymany w stylu neogotyckim czerwono-biały budynek z wieżyczkami kryje wewnątrz dziesiątki sklepów z najrozmaitszymi towarami.

 

Strefa południowa

Granicą oddzielającą centrum od strefy południowej jest ciągnąca się od zachodu na wschód ulica AJC Bose Road (za Victoria Memorial). W tej części miasta warto odwiedzić kilka obiektów, jak choćby ogród botaniczny po drugiej stronie rzeki, kilka świątyń oraz wspaniałą Akademię Sztuki i Kultury.

 Birla Mandir

Największa 48-metrowa świątynia w Kalkucie wznosi się przy  Ashutosh Chowdhury  Avenue i poświęcona jest boginiom Lakszmi i Narayan. Wzorowane na Lingaraja Temple w Bhubaneśwarze sanktuarium wybudowano z piaskowca, dekorując posągami bóstw oraz snycerką rodem z Radżastanu.

 Birla Academy of Art & Culture (Southern Avenue, Rabindra Sarobar; śr.-nd. 10.00-19.00; wstęp 10 Rs).

Działająca od 1966 r. Akademia Sztuki i Kultury zajmuje się ochroną oraz popularyzowaniem wiedzy o dziedzictwie kulturowym Indii. Placówka zawiera muzeum, centrum wystawowe i edukacyjne. Stałą ekspozycję tworzą kolekcje unikalnych rzeźb z terakoty, brązu i kamienia, a także malowidła pochodzące z różnych miejsc (m.in. szkoła w Kangrze, Radżastanie, Bengalu, Pahar, Kota) lub z różnych przedziałów czasowych (II-XIX w.). Są tu też rzadkie manuskrypty, m.in. perskie. Wystawy czasowe to gratka dla tych, którzy chcieliby zapoznać się z dokonaniami artystów współczesnych: indyjskich - takich jak mistrzowie dłuta Shri Manika Talukdara i Shri Bhabotosha Sutara, czy grafika Shri Susanta Pal, oraz zachodnich.

 Kalighat Temple i Szpital Matki Teresy

Poświęcona bogini Kali świątynia (codz. 5.00-15.00 i 17.00-22.00; wstęp bezpł.) wznosi się na miejscu prastarej osady Kalighata, od której wywodzi się nazwa miasta, zmieniona nieco później przez Brytyjczyków na Calcuttę. Miejsce to, wraz z 30-metrową świątynią, jest centrum pielgrzymkowym tysięcy Hindusów pragnących oddać bogini hołd oraz złożyć jej w ofierze kozy. Obecny kształt sanktuarium zawdzięcza rozbudowie dokonanej w 1809 r. Zmieniono wówczas kształt budynku - miał nawiązywać do średniowiecznej architektury Bengalu poprzez dodanie m.in. podwójnego sklepienia oraz iglic.

Za bramą główną, przy Kali Temple Road, stoją kramy z dewocjonaliami i jest wiele sklepików. Kręcą się tu także sadhu, jednak większość z nich to polujący na turystów samozwańcy - chętnie za pieniądze pozują do zdjęć i oferują usługi przewodników. Przed Kalighat Temple wznosi się niewielka  Nakuleshwar Mandir z 1805 r., zbudowana przez pendżabskiego kupca, Tara Singha, a obok świątyni jest również  The Hospital for the Dying Destitute, czyli szpital Matki Teresy.

Dojazd: metrem (stacja Kalighat) lub taksówką.

 

Legenda o Kali

Zgodnie z legendą, zrozpaczony śmiercią swej małżonki Sati (wcześniejsze wcielenie Kali) Śiwa rozpoczął kosmiczny taniec zniszczenia uniwersum. To nie spodobało się bogowi Wisznu, który fortelem zapragnął ocalić świat. W tym też celu pociął ciało Sati na 51 kawałków, które następnie rozrzucił po całym globie. Tam, gdzie fragment upadł, ziemia stawała się święta, a zatem niemożliwa do zniszczenia. Jeden z kawałków - jedni uważają, że była to prawa stopa, inni z kolei, że palec - upadł w miejscu, gdzie stoi dziś świątynia Kali.

 

 Ogród botaniczny (Indian Botanical Garden) czynny codz. od rana do zmierzchu; wstęp bezpł.).

Wzdłuż zachodniego brzegu Hugli rozciąga się uroczy, liczący sobie ponad 110 hektarów ogród botaniczny, na zwiedzenie którego należałoby przeznaczyć co najmniej pół dnia, wliczając dojazd. Royal Botanic Garden (Królewski Ogród Botaniczny) założony został w 1787 r. przez brytyjskiego pułkownika Aleksandra Kyd'a. To właśnie tutaj rozpoczęto hodowlę różnych gatunków herbaty sprowadzonych m.in. z Chin, w tym i tej, która nieco później pozwoliła Dardżylingowi zaistnieć na mapie świata. Obecnie w parku rośnie blisko 12 tys. roślin. Spore wrażenie robią bajkowe orchidee, sekcje z aromatycznymi ziołami, bambusy, palmiarnia, subtelnie kołysane wodą linie czy lotosy. Są także i prastare okazy, takie jak choćby 250-letnie drzewo figowe.

Ogród leży ok. 10 km na południe od dworca kolejowego Howrah, w rejonie Shiphur, dzielnica Howrah. Dojazd taksówką lub autobusami sprzed dworca kolejowego (autobus nr 55; z centrum Chowringhee Road: autobus nr T4). Można się także przeprawić promem.

 Birla Industrial & Technological Museum (19A, Gurusaday Road; codz. z wyjątkiem pn. 10.00-17.30; wstęp 15 Rs).

Założona w 1959 r. placówka zajmuje się gromadzeniem rozmaitości z dziedziny dokonań technologicznych (głównie modele urządzeń mechanicznych).

 The Royal Calcutta Golf Club (Golf Club Road, Tollygunge).

Najstarszy w Indiach klub golfowy założono w 1829 r. w północno-wschodniej części Kalkuty nazywanej Dum Dum. W 1910 r. przeniesiono go na obecne miejsce, a samą siedzibę - elegancką rezydencję w stylu brytyjskim - wybudowano dziewięć lat później.

 Tollygunge Film Studios (w pobliżu stacji metra Tolly Metro Street).

Jest Hollywood w Los Angeles, Bollywood w Bombaju i Tollywood w Kalkucie, gdzie produkuje się filmy uważane przez miłośników kina za klasyki, m.in. Devi i Pather Panchali.

 

Strefa północna

Na północ od BBD Bagh rozciąga się Old Kolkata - pełna klimatu część miasta. W przeszłości rejon ten zamieszkiwali członkowie prominentnych rodów bengalskich, wznoszących bajeczne rezydencje otoczone ogrodami. Warto im się przyjrzeć, choć wymagają ręki konserwatora. Old Kolkata to także fascynujące targowiska, sklepy z bengalskimi specjałami, których warto skosztować (zob. ramka Co warto przekąsić?) oraz uliczki przesycone duchem czasu.

 

Co warto przekąsić?

Bengalskie specjały w Old Kolkata:

Ilish paturi - pieczona ryba w sosie musztardowym zawinięta w bananowym liściu.

Chingri malai curry - krewetki w curry.

Phuchka - podobny do naleśników placek faszerowany ziemniakami z sosem, smażony na głębokim oleju.

Jhal muri - gotowany na sypko ryż z przyprawami.

Mishti - nazwa ogólna na słodycze bengalskie.

 

 College Street

O College Street mieszkańcy mówią „najbardziej inspirujący zakątek Kalkuty", co odnosi się do ulokowanych tutaj licznych straganów z książkami oraz siedzib kilku instytucji o charakterze edukacyjnym. Należą do nich m.in.  Calcutta University z  Asutosh Museum of Indian Art (87/1 College Street; pn.-pt. 11.30-16.30; wstęp bezpł.), gdzie zgromadzono ciekawą kolekcję sztuki ludowej,  Calcutta Medical College oraz  Presidency College, naprzeciwko którego jest działająca od lat 40. XX w. Coffee House (College Street Coffee House). Kawiarnia słynie nie tylko z wybornej kawy, ale i barwnej historii. Od chwili powstania po dziś dzień jest to mekka elit kulturalnych, spotkań artystów, pisarzy i poetów. Dość wspomnieć, że w przeszłości stałymi bywalcami byli tutaj, wiodąc ożywione dysputy, S. Ch. Bose i R. Tagore. Przy College Street warto także zobaczyć XIX-wieczny  Star Theatre, będący niegdyś jedną z najważniejszych scen teatralnych w tej części Bengalu. Pieczołowicie odrestaurowany po pożarze, dziś pełni funkcję kina, w którym wyświetla się filmy w bengali oraz po angielsku. Kto chciałby wziąć udział w medytacjach, może z kolei wybrać się do  Mahabodi Society of India, przy 4A Bankim Chatterjee Street, w pobliżu College Street. Na terenie centrum jest niewielka świątynia buddyjska i biblioteka. Zajęcia odbywają się w pierwszą i trzecią niedzielę każdego miesiąca.

 Marble Palace (Marmurowy Pałac; Muktaram Babu Street, Bidhan Sarani; wt.-śr i pt.-nd. 10.00-17.00; wstęp bezpł.).

Ten przykład architektury neoklasycznej powstał na życzenie bogatego bengalskiego feudała (zamindar), radży Rajendra M. Bahadura w 1835 r. Przy wejściu do Marmurowego Pałacu widać okazały portyk wsparty rzędem kolumn. Przed główną bramą rozciąga się ogród z fontanną. Całości dopełniają marmurowe rzeźby nawiązujące do sztuki klasycznej oraz roślinność tropikalna. Ponieważ pałac jest własnością potomków radży, nie można go zwiedzać bez specjalnego pozwolenia (wydawane na dobę przed odwiedzinami w biurze informacji turystycznej). We wnętrzach można obejrzeć kolekcję dzieł sztuki, w tym obrazy Rubensa i Murilla.

 Ulica Rabindra Sarani

Przy Rabindra Sarani wznosi się mogący pomieścić 10 tys. osób  Meczet Nakhoda, będący najważniejszą i zarazem największą świątynią muzułmańską w Kalkucie. Narożną świątynię z czerwonego i jasnego piaskowca w stylu indo-saraceńskim ufundował w 1926 r. bogaty kupiec Abdur Rahim, wznosząc ją na wzór mauzoleum Akbara w Sikandrze (okolice Agry). Dzięki dwóm nieomal 50-metrowym minaretom i cebulastym kopułom meczetu nie sposób nie zauważyć. Drugą atrakcją godną uwagi jest  Dom Tagorego (Tagore House; Jorasanko Thakur Bari nr 286; muzeum wt.-nd. 10.30-16.30; wstęp 50 Rs; wieczorne spektakle światło-dźwięk wt., śr., pt.-nd. 18.00-20.00; wstęp 10 Rs), stojący w pobliżu Girish Park. Piętrowa rezydencja z czerwonej cegły należała niegdyś do rodu Tagore (Thakur) i tutaj w 1861 r. przyszedł na świat laureat Nagrody Nobla Rabindranath Tagore. W 1962 r. część pomieszczeń budynku przekształcono na sale wykładowe, w których odbywały się zajęcia powołanego do życia Rabindra Bharati University. Dziś główna siedziba uczelni mieści się w Emerald Bower Campus przy 56A BT Road. Mimo to Tagore House nadal pełni funkcję ośrodka kulturalnego popularyzującego rozmaite dziedziny humanistyczne, w tym warsztaty tańca, muzyki hinduskiej, teatru oraz literatury. Integralną częścią uniwersytetu jest niewielkie  Rabindra Bharati Museum poświęcone poecie oraz gromadzące pamiątki i dzieła sztuki należące do szacownej familii.

 Kościół Ormiański (Armenian Holy Church of Nazareth; 2 Amenian Street, za ulicą Brabourne; codz. 10.00-17.00).

Najstarszą świątynię chrześcijańską w Kalkucie wybudowano w początkach XVIII w. według planów armeńskich architektów A. Nazara i K. Arfiela dla niewielkiej społeczności ormiańskiej przybyłej do miasta w XVII w. Pierwotnie kościół był drewniany, później zdecydowano się go przebudować. Obecnie jest to otynkowana na biało ceglana budowla z wieżą otoczona jasnym murem.

 Kumartuli ( codz. od rana do wieczora).

Dzielnica rzemieślników to jedno z bardziej fascynujących pod względem atmosfery miejsc w Kalkucie. W dziesiątkach, jak nie setkach warsztatów są tworzone wizerunki bóstw, które następnie się sprzedaje. Niektóre mają kilka metrów, inne można schować do kieszeni.

 Targ kwiatowy (w pobliżu Mostu Howrah; codz. od rana do wieczora).

Miejsce absolutnie jedyne w swoim rodzaju. Każdego dnia zjeżdżają tu sprzedawcy z całego stanu. Na gołej ziemi bądź w chatynkach z dykty rozkładają tysiące barwnych kwiatów (m.in. słoneczniki, róże, chryzantemy). Niektóre kupuje się na sztuki, inne na... kilogramy. Są one przeznaczone do zdobienia świątyń lub prywatnych domów.

 

Strefa wschodnia

Strefa wschodnia ze współczesną zabudową i atrakcjami pokazuje zupełnie inne oblicze Kalkuty - ultranowoczesne, dające sposobność zgłębienia tajników nauki poprzez zabawę oraz pozwalające wypocząć. Dzielnice tworzące strefę to: Salt Lake City, New Town oraz Dum Dum na północnym wschodzie. Granicą wytyczającą krańce miasta jest obszar mokradeł, który z uwagi na bogactwo fauny i flory został włączony do Konwencji Ramsar. Główne atrakcje to przede wszystkim ogromne parki rozrywki. Zalicza się do nich  Science City (Miasteczko Nauki; JBS Halden Road; codz. 9.00-21.00; wstęp 20 Rs, teatr 40 Rs, park ewolucji 10 Rs, kino 3D 20 Rs), największe centrum rozrywkowo-edukacyjne w tej części Azji z maszyną czasu, planetarium i wieloma innymi ciekawostkami. Równie interesujący, zwłaszcza dla dzieci, będzie  Energy Education Park (Eastern Metropolita Bypass Road; codz. 10.00-17.00; wstęp 50 Rs), którego celem jest prezentowanie naukowych dokonań w sferze pozyskiwania i zastosowania nowych źródeł energii. Ciekawostką są pojazdy i maszyny napędzane energią słoneczną - istnieje możliwość odbycia nimi przejażdżki. Miejscem godnym odwiedzenia jest także  Swabhumi (Eastern Metropolitan Bypass, 89C Moulana Abul Kalam Azad Sarani; codz. od rana do 22.00; http://www.swabhumi.com), ogromny kompleks z parkiem, kinem, restauracjami oraz bazarami i wioską rękodzielników, gdzie można się przyjrzeć w jaki sposób są wyrabiane tradycyjne meble, tkaniny i biżuteria Bengalu. Miłośnicy wypoczynku na świeżym powietrzu, biegacze i uprawiający jogę mogą się udać do  Central Parku w centrum Salt Lake City. Na powierzchni ponad 40 hektarów są tu dwa jeziorka, ogródek skalny, pagoda oraz szereg rabatek, ścieżek i ławeczek. W upalne dni warto skorzystać z oferty  Nicco Park (Jheel Meel, Sector IV, Salt Lake; zimą 11.00-20.00, latem 11.00-21.00; wstęp 50-100 Rs), centrum rekreacyjnego z basenami, zjeżdżalniami wodnymi oraz restauracjami.

 Dom Matki Teresy (Mother House)

Przy AJC Bose Road 54A stoi prosty budynek będący siedzibą Matki Teresy z Kalkuty (zob. ramka Matka Teresa od Dzieciątka Jezus). Tu misjonarka mieszkała i tu została pochowana. Jej grób, z prostą płytą, jest w holu, na parterze.

 

Matka Teresa od Dzieciątka Jezus (1910-1997)

Matka Teresa z Kalkuty to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci na świecie. Za bezinteresowne poświęcenie w służbie ludzkości w 1979 r. otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla. Mając 18 lat, urodzona w Albanii Agnes Ganxhe Bojaxhiu wstąpiła do Zakonu Sióstr Matki Boskiej Loretańskiej w Irlandii. Następnie wyjechała do Indii, gdzie przez wiele lat nauczała w kalkuckiej szkole dla dziewcząt. Rokiem przełomowym był rok 1949, kiedy to założyła Zgromadzenie Misjonarek Miłości pracujących na rzecz najuboższych. Główną siedzibą stała się Kalkuta, której misjonarka poświęciła całe swoje życie. Tu też powstał dom dla umierających oraz szpitale wspomagane przez wolontariuszy z całego świata. Obecnie w 120 państwach działa ok. 600 centrów pomocy Misjonarek Miłości, choć sposób funkcjonowania tych placówek budzi coraz większe kontrowersje. Sprawami najczęściej podejmowanymi na forum są: nieumiejętne rozdysponowanie gigantycznych darowizn i zbyt radykalne narzucanie katolicyzmu osobom korzystającym z pomocy zgromadzenia. Chodzi głównie o literalne interpretowanie doktryny mówiącej o odkupieniu duszy przez cierpienie. W ten sposób chorym odmawia się leczenia i podawania środków przeciwbólowych. Krytycy potępiają także budowanie placówek bez podstawowego wyposażenia medycznego.