Historia

Jak najkrócej przedstawić dzieje stolicy Czech? Nie jest to proste, tym bardziej że, jak pisze wybitny czeski historyk, František Palacký: „Powstanie miasta Praga przypada na tę dobę, którą możemy nazwać baśniowym czasem czeskich dziejów". A ślady pierwszego osadnictwa na tutejszych terenach datowane są i jeszcze wcześniej niż na czas baśniowy, bo na 4000 lat p.n.e. Zamieszkiwała tu niesłowiańska ludność, która zajęła wielki obszar od Bałkanów aż po dzisiejszą Belgię. Kilka wieków później na tereny dzisiejszej Pragi przybyli także Celtowie. Pierwsi Słowianie pojawili się natomiast mniej więcej w IV w. n.e. i zajmowali się początkowo przede wszystkim rolnictwem. W IX w. zostaje założony Zamek Praski. Wtedy to centrum zaczęło się przesuwać z wcześniej istniejących grodzisk Zamka, Podgórze, Hostiwarz, Butowice, Szarka (Zámka, Podhůří, Hostia, Butovice, Šárka) na Hradczany oraz na Małą Stranę. Założeniu Pragi towarzyszy wiele legend. Najpopularniejszą jest opowieść o Libuszy, córce mądrego księcia Kroka, niezwykłej księżnej-wizjonerce, która polegając na swych nadprzyrodzonych zdolnościach, wybrała miejsce pod przyszłe miasto. Historia ta ma kilka wersji. Do legendy nawiązywał Kosmas, najstarszy kronikarz czeski. Ponad 700 lat później wątek ten rozwinął Bedřich Smetana w swej operze „Libuša".

Niezależnie od legendy wiadomo, że ok. 850 r. powstał praski zamek. Stał się siedzibą dynastii Przemyślidów, a w 973 r. także administracji biskupstwa praskiego. Głównym kościołem biskupim była wtedy wybudowana w 935 r. rotunda św. Wita. W tym czasie powstał także Wyszehrad (Vyšehrad). Bardzo szybko wzrosło także jego polityczne znacznie. Już w 1070 r. Wratysław II utworzył na wyszehradzkim wzgórzu kapitułę oraz rozpoczął tam budowę bazyliki św.św. Piotra i Pawła. Dzisiejsze prawobrzeżne Stare Miasto ze względu na zagrożenie powodzi zaczęło się rozwijać dopiero w XII-XIII w.

Rezydowanie dynastii królewskiej w powstającym mieście wywierało największy wpływ na jego życie gospodarcze, powodując rozwój osadnictwa. Podgrodzia, dając możliwość utrzymania się coraz większej liczbie mieszkańców, przyciągały ludność z rozmaitych części Europy. Do miasta zaczęli napływać Niemcy, Żydzi oraz przedstawiciele ludów romańskich. Przybywali także zagraniczni kupcy, którzy zatrzymywali się w zajeździe kupieckim w Tynie. Tu właśnie zbiegały się główne drogi i regularnie od XII w. organizowane były targi. Stopniowo rozbudowywało się i Stare Miasto. Niemcy, którzy osiedlili się na prawym brzegu, niedaleko Tynu, stworzyli niewielkie, ale autonomiczne miasto św. Gawła. Pokazuje to, iż powiększająca się w kolejnych wiekach Praga nie była jednym miastem. W średniowieczu tworzyły ją: Stare Miasto, Malá Strana, Nowe Miasto, Hradczany i Wyszehrad. Połączenie w bardzo spójny organizm miejski dokonało się dopiero w 1784 r.

Niezwykle ważnym okresem dla rozwoju miasta było panowanie Karola IV. Dziś na jego imię natrafiamy w Pradze co krok - nosi je najsłynniejszy most, najchętniej odwiedzana przez turystów ulica w mieście czy najstarszy uniwersytet. Ten ambitny władca chciał uczynić z Pragi miasto okazałe, będące ważnym ośrodkiem kulturalnym Europy oraz stolicą Korony Czeskiej i Rzeszy. Założenie uniwersytetu - pierwszego w tej części Europy, utworzenie praskiego Nowego Miasta (1348), budowa gotyckiej katedry św. Wita, rozpoczęcie budowy nowego kamiennego mostu (Most Karola swą nazwę zyskał dopiero w 1870 r.), przebudowa siedziby królewskiej na Zamku - to tylko najważniejsze inicjatywy podjęte za jego panowania. Następca Karola - Wacław IV - nie miał już tak ambitnych planów wobec miasta jak jego ojciec.

XV stulecie i 1. poł. XVI w. to czasy stagnacji dla czeskiej stolicy. Wojny husyckie sprawiły, że na kilkadziesiąt lat przestała być siedzibą monarchy, a arcybiskupa na 140 lat. Sytuacja zmieniła się, odkąd na Starym Mieście w Pradze zaczęli rezydować Habsburgowie. W 1583 r. cesarz Rudolf II przeniósł swą siedzibę na stałe do stolicy Czech. Razem z nim do Pragi przybywają tysiące urzędników, dworzan i służby. Tutaj lokują swe przedstawicielstwa wszystkie liczące się państwa europejskie. Tu ściągają synowie największych i najbogatszych rodów arystokratycznych i szlacheckich, nie wspominając o kupcach, artystach i obieżyświatach. Rudolf - wielki mecenas sztuki - rozpoczął przebudowę Zamku Praskiego.,Cesarz niemal nieustannie przebywał w stolicy, co wpłynęło na rozwój miasta. W 1612 r. Rudolf umarł i dwór przeniósł się do Wiednia. Na kolejne przemiany miasto musiało czekać aż do XIX stulecia.

Wiek XIX przyniósł Czechom przede wszystkim odrodzenie narodowe. Po latach supremacji żywiołu i kultury kręgu niemieckiego Praga stanęła na czele ruchu zmierzającego do obudzenia uśpionego słowiańskiego narodu - najjaskrawszym wyrazem tych tendencji był wielki Zjazd Słowiański w roku wielce dla Europy ważkim i burzliwym - 1848. To wydarzenia XIX stulecia miały wpływ na powstanie w 1918 r. niepodległej i nowoczesnej Czechosłowacji. Podczas II wojny światowej Praga została siedzibą hitlerowskiego Protektoratu Czech i Moraw. Oswobodzona zbrojnym zrywem narodu 5 maja 1945 r., już w lutym 1948 r. na drodze tzw. zamachu praskiego popadła w kolejne jarzmo, tym razem spod znaku sierpa i młota, który na krwistoczerwonej fladze złowrogo łopotał nad czeskim krajem przez przeszło 50 lat. O roli, jaką pełniła stolica i jej mieszkańcy w czasie terroru, świadczą wydarzenia praskiej wiosny 1968 r. oraz aksamitnej rewolucji 1989 r.

Dziś Praga jako stolica niepodległego kraju jest miejscem spotkań przywódców wolnej Europy, konferencji NATO, celem dla wielu ludzi poszukujących lepszego czy bezpieczniejszego życia, a także cenionym ośrodkiem akademickim i wielką metropolią kulturalną.

Pochodzenie nazwy Pragi

Nazwa Praga wywodzona jest przez językoznawców od słowa práh, które w języku czeskim oznacza próg domu lub próg na rzece. Motyw domowego progu w odniesieniu do powstającego nad Wełtawą miasta można odnaleźć w staroczeskich podaniach, np. w legendzie o księżniczce Libuszy.

Miasto widzę ogromne, a sława jego gwiazd dosięże.
Jest w borze miejsce, o trzydzieści stajeń odległe, wodami Wełtawy oblane.

Od północy zamyka je głęboki parów i potok Prusnica,
od południa zasię - skalista góra i bór strahowski.
Tam przyszedłszy, znajdziecie człowieka ciosającego próg domu.
I nazwiecie gród, który w tym miejscu wzniesiecie, Pragą.
A jak książęta i wojewodowie przed progiem głowę skłaniają,
tak pochylać się będą i przed miastem moim.
Cześć mu i chwała, albowiem zasłynie
w świecie całym.

Alois Jirásek, Stare podania czeskie
Tłum. M. Erhardtowa