bezdroza_logo
152764
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
Budapeszt
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz
Rozdział nadrzędny: Budapeszt

Warto zobaczyć

Najpiękniejsze budynki Pesztu

Na  plac Kossutha dojeżdża czerwona linia metra. Wielki plac o powierzchni 65 tys. m2 powstawał równocześnie z gmachem Parlamentu i początkowo nosił jego imię. Nową nazwę przejął od postawionego tu w 1927 r. pomnika wodza rewolucji 1848-49, Lajosa Kossutha. Plac Kossutha to dla Węgrów - podobnie jak plac Bohaterów - miejsce pamięci narodowej oraz symbol ich narodowych ambicji i dumy. Bez wątpienia najważniejszym budynkiem przy placu jest gmach

  Parlamentu (Országház).

Bilety uprawniające do wejścia do gmachu można nabyć w bramie X, zwiedzający wpuszczani są natomiast do środka przez bramę XII. Przy wejściu sprawdzana jest zawartość torebek. Parlament można zwiedzić w grupach z przewodnikiem w pn. 8.00-11.00, wt.-sb. 8.00-16.00, nd. 8.00-14.00 (wstęp: 2640-1320 Ft/os.). Co godzinę wprowadzane są grupy węgierskie, oprowadzanie odbywa się również w stałych porach w siedmiu językach obcych, niestety po polsku jedynie na specjalne życzenie.

Dokładnych informacji można zasięgnąć w bramie X, pod nr. tel.: +361 4414904 oraz na stronie internetowej http://www.mkogy.hu, na której odbyć można interaktywną wycieczkę po najpiękniejszych salach gmachu.

Trudno dziś wyobrazić sobie Budapeszt bez charakterystycznej sylwetki Parlamentu. Jego wymiary są następujące: 268 m długości, 123 m w najszerszej, środkowej części, 96-metrowa kopuła i prawie 18 tys. m2 powierzchni.

Rozpisany w 1882 r. konkurs na najlepszy projekt wygrał Imre Steindl, wyraźnie zainspirowany neogotyckim gmachem londyńskiego parlamentu. Zgodnie z duchem czasu stworzył jednak dzieło eklektyczne, którego ornamentacja wyraźnie nawiązuje do gotyku, a plan i układ przestrzenny powiela wzorce renesansowe i barokowe.

W sąsiedztwie gmachu Parlamentu znajduje się cały szereg pomników wybitnych wodzów, polityków i literatów węgierskich. Wymieńmy tylko najważniejsze z nich. Po lewej stronie od głównego wejścia do parlamentu stoi  pomnik Franciszka II Rákóczego (1676-1735), pozbawionego przez Habsburgów tronu księcia Siedmiogrodu, który stanął na czele powstania narodowego w latach 1703-11. János Pásztor przedstawił księcia na stającym dęba rumaku. Na cokole wyryto po łacinie hasło powstania: „Za Ojczyznę i Wolność" oraz (na drugiej stronie pomnika) pierwsze słowa słynnej odezwy Rákóczego: „Odnowiły się trwałe rany szlachetnego narodu węgierskiego".

Nieco dalej w 1991 r. postawiono symboliczny pomnik ofiar ostrzelanej przez policję polityczną ÁVH manifestacji z 25 października 1956 r. W 1965 r. ustawiono natomiast na placu maszt flagi węgierskiej. Podczas świąt narodowych sprawowana jest tu warta honorowa. Autorem podstawy masztu był Zsigmond Kisfaludi Strobl.

Za masztem wznosi się  pomnik Lajosa Kossutha (1802-94), wodza rewolucji 1948-49. Co ciekawe, jest to już druga wersja monumentu. Pierwszą - autorstwa Jánosa Horvaia - odsłonięto w 1927 r. Dzieło nie zyskało jednak uznania. W 1952 r. zdecydowano się ustawić nowy pomnik, który zamiast przygnębienia i rezygnacji wyrażałby entuzjazm, jaki towarzyszył wybuchowi węgierskiej rewolucji. Nowy posąg Kossutha wyrzeźbił Zsigmond Kisfaludi Strobl, a otaczające wodza postaci są dłuta Andrása Kocsisa i Lajosa Ungváriego.

Naprzeciwko gmachu Parlamentu stoją dwa interesujące budynki. Pierwszy z nich to były Pałac Sądu Najwyższego, zbudowany w latach 1893-96 wg planu Alajosa Hauszmanna - jedno z najbardziej charakterystycznych dzieł węgierskiego eklektyzmu, łączące w sobie formy renesansowe i barokowe. Zdobienia na fasadzie wiążą się tematycznie z sądownictwem i prawem. Oto nad sześciokolumnowym środkowym ryzalitem i zamykającym go tympanonem wznosi się attyka z posągiem jadącej trójkonnym rydwanem Temidy. Pomnik ten to dzieło Károlya Senyeiego. Natomiast grupa rzeźb Györgya Zala w środkowej części tympanonu przedstawia proces sądowy, w rogach zaś dwie alegorie męskie: ustanawiania i nauczania prawa. Autorami pozostałych rzeźb na fasadzie są inni znani rzeźbiarze z przełomu wieków: Gyula Donáth, József Róna i János Fadrusz.

Od 1972 r. w budynku mieści się 

 Muzeum Etnograficzne (Néprajzi Múzeum, Kossuth Lajos tér 12, tel.: +361 4732400; czynne: wt.-nd. 10.00-18.00; wstęp: 800-400 Ft), w którym poza wystawą stałą, dotyczącą tradycyjnej kultury wsi węgierskiej, zobaczyć można bardzo ciekawe ekspozycje czasowe. Ponadto w imponującym holu muzealnym, ozdobionym alegorycznym freskiem Károlya Lotza przedstawiającym zwycięstwo Sprawiedliwości, goszczą nierzadko wystawy fotograficzne, np. World Press Foto.

Eklektyczny gmach sąsiadujący z muzeum to siedziba 

 Ministerstwa Rolnictwa. Ten potężny trzypiętrowy budynek jest dziełem Gyuli Bukovicsa, wzniesionym w latach 1885-87. To stąd 25 października 1956 r., w tzw. „krwawy czwartek", padły strzały w kierunku zgromadzonych na placu tłumów.

Wzdłuż parteru ciągną się arkady, a w nich znajdują się popiersia i tablice pamiątkowe długiego szeregu postaci ważnych dla historii węgierskiego rolnictwa. Na bocznej ścianie od strony ulicy Batorego umieszczono natomiast tablicę i płaskorzeźbę poświęcone pamięci bohatera węgierskiej rewolucji 1848, Mieczysława Woronieckiego, którego w październiku 1849 r. w kwiecie wieku (23 lata) rozstrzelali w tym miejscu Austriacy.

Przejdźmy na drugą stronę ulicy Batorego. Przed nami, na niewielkim placyku, wyrasta mostek. To  pomnik Imre Nagya dłuta Imre Vargi. Tak to już jest w Budapeszcie, szczególnie na placach o takim znaczeniu jak plac Kossutha, że potrzebę upamiętniania, uwieczniania historii w kamieniu widzi się tu na każdym kroku. Pomnik Nagya jest jednak zupełnie inny od posągów wielkich wodzów z przeszłości. Mężczyzna na mostku nie ma w sobie nic z entuzjazmu Kossutha czy dynamizmu Rákóczego, wygląda jak zwykły przechodzień. Na ramionach siadają mu gołębie, przebiegające dzieci próbują uścisnąć mu dłoń. On przystanął i słucha. Patrzy. Czuwa?

Uliczka Vécsey doprowadzi nas na 

 plac Wolności (Szabadság tér). Powstał on w latach 1897-98 na miejscu wzniesionych za Józefa II koszar austriackich, które przywodziły na myśl bolesne momenty XIX-wiecznej historii. Tu bowiem stracono Lajosa Batthyányego, tu także w 1851 r. powieszono przebywających na emigracji przywódców węgierskiej rewolucji 1848 r., m.in. Kossutha.

Obsadzony platanami plac składa się z dwóch części: prostokątnej południowej oraz półkolistej północnej. Na przecięciu obu w 1946 r. stanął  pomnik Bohaterów Radzieckich autorstwa Károlya Antala. Upamiętnia on żołnierzy radzieckich poległych w czasie walk o Budapeszt na przełomie 1944 i 1945 r. Przy placu wznoszą się dwa interesujące budynki zaprojektowane w pierwszym 5-leciu XX w. przez twórcę zamku Vajda­hunyad, Ignáca Alpára. Są to: eklektyczno-secesyjny gmach dawnej  Giełdy (dziś siedziba Węgierskiej Telewizji) oraz bogato zdobiony późnoeklektyczny budynek  Węgierskiego Banku Narodowego. Na placu stoi także  pomnik generała Harry'ego Hilla Bandholtza, który w 1919 r. jako członek alianckiej komisji wojskowej nie dopuścił do wywiezienia skarbów Muzeum Narodowego przez okupujących Budapeszt Rumunów. Wreszcie, pod nr. 12 mieści się  Ambasada Stanów Zjednoczonych, w której murach od 4 listopada 1956 r. do 28 września 1971 r. chronił się kard. József Mindszenty. Fakt ten upamiętnia płaskorzeźba z wizerunkiem kardynała, umieszczona na fasadzie budynku.

Aby zobaczyć fronton jednej z architektonicznych legend miasta, arcydzieło węgierskiej secesji, musimy wejść w uliczkę Hold. Tu, pod nr. 4, mieściła się na początku XX w.  Pocztowa Kasa Oszczędności, dziś stanowiąca oddział Banku Narodowego. Gmach zaprojektowali w latach 1900-01 Ödön Lechner i Sándor Baumgarten. O niezwykłym charakterze budynku zadecydowały przede wszystkim wykorzystane przez projektantów materiały zdobnicze: dekoracyjne płytki fajansowe oraz wielobarwne dachówki z fabryki Zsolnay, a także zaczerpnięta ze sztuki ludowej ornamentacja kwiatowa.

Zawracając z ulicy Hold na plac Wolności, możemy zobaczyć jeszcze wzniesioną w 1930 r. wg projektu Ede Telcsa  fontannę „Zakwitnij!". Upamiętnia ona słowo wypowiedziane przez żonę Istvána Széchenyi­ego podczas sadzenia w tym miejscu pierwszego platanu w 1846 r.

Z placu Wolności wchodzimy na Sas lub Október 6 utca. Obie ulice krzyżują się ze Zrínyi utca, skąd będziemy mieć najlepszy widok na największy kościół Budapesztu - 

 bazylikę św. Stefana (Szent István Bazilika). Kościół ma imponujące rozmiary: 86 m długości, do 55 m szerokości oraz kopułę wysoką na 96 m. Powierzchnia świątyni to ponad 4100 m2. Zamierzenie architektoniczne było więc śmiałe, ale trzeba też powiedzieć, że budowa bazyliki przeciągała się ponad miarę. ­Projekt świątyni opracował w 1845 r. József Hild, a sześć lat później ruszyła budowa. Niestety, w 1868 r. (już po śmierci Hilda) na skutek nierównomiernie rozłożonego na poszczególne filary ciężaru zawaliła się niedokończona jeszcze główna kopuła. Architektem, który podjął się przeróbki projektu Hilda, był Miklós Ybl. Za jego życia (zm. w 1891 r.) świątynia zyskała obecny kształt. Budowę, prowadzoną przez ostatnie lata pod kierownictwem Józsefa Kausera, zakończono ostatecznie w 1905 r. Ciekawe były zmiany, jakie Ybl i Kauser wprowadzili do projektu Hilda. W oryginalnym zamyśle miała powstać świątynia klasycystyczna, ostatecznie jednak decydujące dla wyglądu budowli okazały się wprowadzone przez Ybla elementy włoskiego renesansu.

Największy skarb świątyni, a przy tym najbardziej czczona relikwia Węgier - prawica króla Stefana - przechowywana jest w drogocennym relikwiarzu w kaplicy św. Prawicy, na lewo od prezbiterium.

Po przejściu przez ulicę Józsefa Attili możemy pójść prosto przed siebie na plac Deáka lub skręcić w prawo na zadrzewiony Erzsébet tér. Tu, na środku niewielkiego parku, stoi kopia zniszczonej podczas wojny  fontanny Danubiusa . Trzystopniową fontannę, personifikującą cztery największe węgierskie rzeki, zaprojektował w 1880 r. Miklós Ybl. Męska figura na szczycie symbolizuje Dunaj, zaś siedzące niżej postacie kobiece - jego trzy dopływy: Cisę, Drawę i Sawę.

Na placu Deáka zwraca uwagę charakteryzująca się wielką prostotą fasada klasycystycznego 

 kościoła ewangelickiego, wzniesionego w latach 1799-1808 wg projektu Mihálya Pollacka. Równie skromne jak fasada wnętrze świątyni można zobaczyć tylko podczas nabożeństw oraz odbywających się tu koncertów muzyki poważnej. Na prawo od świątyni, w gmachu gimnazjum ewangelickiego, znajduje się  Krajowe Muzeum Luterańskie (Evangelikus Országos Múzeum, Deák tér 4, tel.: +361 3174173; czynne wt.-nd. 10.00-17.00; wstęp: 400-200 Ft), prezentujące stałą wystawę poświęconą reformacji i protestantom w historii Węgier. Największą chlubą muzeum jest bez wątpienia testament Marcina Lutra z 1542 r.

Przy placu Deáka można wsiąść do tramwaju nr 47 lub 49 i podjechać jeden przystanek. U zbiegu Múzeum körút i Kossuth Lajos út zlokalizowany jest obecnie 3-gwiazdkowy 

 hotel Astoria, który odegrał ważną rolę w historii Węgier. Tu w 1918 r. znajdowała się siedziba Węgierskiej Rady Narodowej. Po drugiej stronie Múzeum körút rozciąga się natomiast campus Budapeszteńskiego Uniwersytetu, nazywanego w skrócie ELTE. Nic dziwnego, że przy ulicy roi się od księgarni i antykwariatów. Spośród nich warto szczególnie wymienić największy w mieście i działający nieprzerwanie od 1862 r. Központi Antikvárium pod nr. 15, sąsiadujący z nim muzyczny Zenei Antikvárium (nr 17) oraz mieszczący się pod nr. 35 Honterus, gdzie można nabyć rzadkie mapy i sztychy.

Gdy miniemy zabudowania uniwersyteckie i ulicę Sándora Bródyego, oczom naszym ukaże się klasycystyczna fasada 

 Węgierskiego Muzeum Narodowego (Magyar Nemzeti Múzeum, Múzeum krt.14-16, tel.: +361 3277700, e-mail: info@hnm.hu, http://mnm.hu; czynne: wt.-nd. 10.00-18.00; wstęp: 1000-500 Ft). Początki muzeum sięgają 1802 r., kiedy to hr. Ferenc Széchenyi przekazał państwu swą bibliotekę oraz kolekcję dzieł sztuki. Sam budynek został jednak wzniesiony dopiero w latach 1837-47 i jest powszechnie uznawany za dzieło życia Mihálya Pollacka. Najbardziej reprezentacyjną częścią gmachu jest wsparty na ośmiu kolumnach korynckich główny portyk, do którego prowadzą wielkie, szerokie schody. Kompozycja rzeźbiarska na tympanonie przedstawia Panonię w otoczeniu Nauki, Sztuki, Historii i Sławy. Jest to dzieło Włocha, Raffaela Montiego, stworzone na podstawie projektu Pollacka. W holu głównym witają nas freski dobrze nam już znanych artystów: Károlya Lotza i Móra Thana. Przed wejściem do muzeum stoi natomiast pomnik wielkiego XIX-wiecznego poety, Jánosa Aranya, dłuta Alajosa Stróbla.

Po wyjściu z muzeum skierujmy się na lewo, a po 2-3 minutach dojdziemy na Kálvin tér. Uwagę przyciąga tu zwłaszcza śnieżnobiała sylwetka jednonawowego  kościoła kalwińskiego, wzniesionego w latach 1816-30. Świątynię zaprojektował József Hofrichter, ale czterokolumnowy portyk, chór i ambona są dziełem Józsefa Hilda. We wnętrzu warto przyjrzeć się uważnie kasetonowemu sklepieniu, pozłacanym stiukom oraz witrażom Miksy Rótha w sali Kalwina w południowym skrzydle kościoła. Obok, pod nr. 9, mieścił się  zajazd Dwa Lwy, nazwany tak od dekorujących bramę kamienicy posągów. Na placu u wylotu ulicy Kecskeméti znajdowała się aż do 1796 r. jedna z bram miasta. Dziś nawiązuje do niej nowoczesny pasaż hotelu Korona wybudowany ponad ulicą.

Gmach

  Muzeum Rzemiosła Artystycznego  (Iparművészeti Múzeum, , IX, Üllői út 33-37, tel.: +361 4565100, http://www.imm.hu ; czynne: wt.-nd. 10.00-18.00; wstęp: 600 Ft) to jeden z najbardziej reprezentatywnych przykładów węgierskiej secesji, wzniesiony przez twórcę stylu narodowego Ödöna Lechnera oraz Gyulę Pártosa w latach 1893-96. Budynek pokrywa ukochana przez Lechnera majolika oraz kolorowy pirogranit z fabryki Zsolnaya, a węgierskie motywy ludowe mieszają się tu z elementami architektury orientalnej. Obok ekspozycji stałej w budynku zawsze natrafić można na szereg wystaw czasowych, prezentujących zarówno historyczne, jak i współczesne wzornictwo węgierskie.


Po regionie oprowadza: Monika Chojnacka
poprzedni rozdział
Warto zobaczyć: Reprezentacyjną aleją Pesztu i przez Lasek Miejski
następny rozdział
Warto zobaczyć: Erzsébetváros – dawna dzielnica żydowska
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group