Puszcza Niepołomicka

Jedną z największych atrakcji turystycznych powiatu bocheńskiego jest Puszcza Niepołomicka (ok. 115 km²) położona w widłach Wisły i Raby. Nazwa kompleksu pochodzi od staropolskiego słowa niepołomny, oznaczającego coś trudnego do zniszczenia czy złamania. Trochę wbrew określeniu, puszcza to obecnie kilka oddzielnych kompleksów leśnych, stanowiących tylko niewielką pozostałość po pierwotnym lesie.

W dokumentach z XIII i XIV w. puszczę zwano Wielkim Lasem lub Lasem Clay. W 1393 r. występuje jako Las Niepołomski, a w 1441 r. - jako Puszcza Niepołomska. Od początku była własnością królów Polski (XIII-XVIII w.), stanowiąc znakomity teren łowny. Polował tu m.in. Zygmunt Stary wraz z królową Boną, która - wg przekazów - będąc brzemienną, po upadku z konia straciła syna. Najgorzej w dziejach puszczy zapisały się czasy zaborów, kiedy Austriacy w sposób bezplanowy wycięli duże części starego drzewostanu, sadząc na jego miejsce szybko rosnące sosny. W efekcie, pod koniec XIX w. drzewom zaczął zagrażać szkodnik - osnuja gwiaździsta. Ogromne spustoszenia w drzewostanie poczynili też Niemcy, którzy drewno z puszczy wysyłali na fronty II wojny światowej. Później, w połowie lat 50., las podtruwała pobliska huta Lenina. Charakter puszczy zmieniły także wybudowane w latach 80. asfaltowe drogi, przecinające kompleks wzdłuż i wszerz.

Południową część puszczy - między rzeką Drwinką a linią kolejową Kraków - Bochnia - porastają głównie bory. Można tu podziwiać wszystkie typy borów sosnowych: mieszany, świeży, suchy oraz bagienny, a także olsy oraz małe fragmenty lasu liściastego. Część północna (na północ od Drwinki nad Wisłą) - znacznie mniejsza - to królestwo lasów liściastych. W drzewostanie można odnaleźć m.in. dęby, olchy, graby, brzozy, lipy i topole.

Urozmaicony krajobraz - podmokłe łąki, starorzecza, strumienie oraz rozległe obszary leśne - stwarza dogodne warunki dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Występuje tu ok. 30 gatunków roślin chronionych. Ze zwierząt - oprócz nierozerwalnie związanych z puszczą żubrów - żyją: sarny, jelenie, dziki, wilki i łosie. Awifaunę reprezentuje ponad 170 gatunków ptaków, m.in. orlik krzykliwy, orlik grubodzioby i bocian czarny. Najcenniejsze obszary objęto ochroną rezerwatową (łącznie rezerwaty zajmują blisko 100 ha). W rezerwacie Dębina (południowo-wschodni skraj puszczy, koło Proszówek) chroniony jest fragment starej puszczy (starodrzew dębowy ma 150-200 lat), w rezerwacie Długosz królewski (na północ od Stanisławic, przy drodze do Poszyny) - rzadko spotykany w Polsce gatunek paproci, a w rezerwacie Wiślisko Kobyle (Las Grobla) - miejsce lęgu ptaków wodnych. Wiele pomnikowych dębów można podziwiać w rezerwacie Gibiel (na północny wschód od Poszyny), las grądowy - w rezerwacie Koło (na północ od Zabierzowa Bocheńskiego), kolejne cenne fragmenty starych drzewostanów - w rezerwacie Lipówka (Las Grobla).

Warto odwiedzić

- Baczków. Miejscowość - położona niedaleko od Proszówek (na północ) - prawdopodobnie zawdzięcza nazwę mieszkańcom trudniącym się wyrobem beczek. Na jej pograniczu, w pobliżu rezerwatu Dębina, znajdują się mogiły ok. 500 Żydów rozstrzelanych w 1942 r. Miejsce kaźni upamiętniają kamienne tablice z napisami w językach polskim i hebrajskim.

- Mikluszowice. To jedna z najstarszych wsi w okolicy Puszczy Niepołomickiej. Leży na północ od Baczkowa, przy zakolu Raby. Nazwa wsi, dotąd niewyjaśniona, zdaniem niektórych pochodzi od używanego w średniowieczu imienia Miklusz. Oprócz kościoła św. Jana Chciciela (1858-63) na uwagę zasługuje kilkadziesiąt zabytkowych drewnianych domów z przełomu XIX i XX w. Z szerokimi okapami podpartymi wystającymi na zewnątrz belkami sufitowymi oraz podcieniowymi gankami lub krytymi werandami stanowią przykład charakterystycznej zabudowy wsi położonych w widłach Wisły i Raby. Na cmentarzu (przy drodze do Bochni) znajduje się kwatera żołnierzy poległych podczas I wojny światowej (cmentarz wojenny nr 232).

-Proszówki. Wieś - leżąca blisko Bochni, za linią kolejową Kraków - Tarnów, przy drodze na Nowe Brzesko - wzięła nazwę od popularnego w średniowieczu imienia Prosz. Zachował się tu XVIII-wieczny dwór Wielogłowskich (właścicieli Proszówek na przełomie XVIII i XIX w.).

- Poszyna. W jej pobliżu krzyżują się wszystkie najważniejsze dukty przebiegające przez leśne ostępy. Niegdyś biegł tędy słynny szlak łowiecki polskich monarchów, zwany drogą królewską. Pośród najstarszych drzew i błotnistych ścieżek działa słynny Ośrodek Hodowli Żubrów, zwany również Żubrowiskiem. Na wydzielonym obszarze żyje kilkadziesiąt żubrów, a każde nowo narodzone zwierzę otrzymuje imię zaczynające się od litery P. Ośrodek nie jest udostępniany do zwiedzania.

Informator

Do Puszczy Niepołomickiej najlepiej dostać się drogą prowadzącą z Bochni do Nowego Brzeska. Z Proszówek, Baczkowa i Mikluszowic w leśne ostępy prowadzą boczne trakty. Do wszystkich tych miejscowości można dotrzeć z Bochni komunikacją miejską oraz busami.

Noclegi oferuje  dom myśliwski w Damienicach, Niepołomice, ul. Myśliwska 41, tel.: +48 12 2812812, faks: +48 12 2811566, e-mail: niepolomice@krakow.lasy.gov.pl, http://www.niepolomice.krakow.lasy.gov.pl. W pobliżu Bochni, za Proszówkami. 10 miejsc noclegowych (dwie trójki, czwórka). Do dyspozycji kuchnia z wyposażeniem. 30 zł/os.