bezdroza_logo
152762
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
Żuławy Wiślane
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz

Żuławy Wiślane

Żuławy Wiślane są jednym z najciekawszych i najmniej poznanych regionów Polski. A szkoda, ponieważ to wymarzona kraina dla rowerzystów i wielbicieli zabytków (na terenie Żuław znajduje się Szlak Zamków Gotyckich). Samo słowo „żuławy" pochodzi prawdopodobnie od pruskiego słowa „solov", oznaczającego wyspę, lub staropolskiego wyrażenia „żuł", czyli namuł, osad. Równie dobrze, bardziej obrazowo można je nazwać „polską Holandią". Wszystkie te określenia wskazują na dominantę krajobrazu Żuław, która wpłynęła na historię i kulturę tego regionu. Położone w delcie Wisły Żuławy są obszarem, którego przeciętna wysokość wynosi ok. 9 m n.p.m.; prawie 28% to tereny depresji, która w najniższym poziomie sięga -1,8 m (Raczki Elbląskie). Niski poziom wód gruntowych sprawił, że teren ten wymagał sprawnie funkcjonującego systemu urządzeń melioracyjnych, które umożliwiłyby osuszenie gleby na tyle, by ziemia nadawała się do uprawy. Nieustające niebezpieczeństwo powodzi i podmokłość terenu doprowadziły do tego, że przez stulecia obszar Żuław charakteryzował się bardzo niewielkim zaludnieniem. Ziemia czekała na specjalistów, którzy poradziliby sobie z żywiołem wody. Takimi fachowcami okazali się osadnicy pruscy, a w szczególności holenderscy, którzy we własnym kraju borykali się z bardzo podobnymi trudnościami. Zachodni koloniści zaczęli osiedlać się na Żuławach w średniowieczu. Pamiątką po ich bytności są typowe, niemiecko brzmiące nazwy miejscowości i oczywiście - sieć kanałów oraz rowów melioracyjnych. Niestety, pracowici protestanci, którzy przez wieki walczyli z wodą i wiatrem, musieli opuścić Żuławy po II wojnie światowej. Tereny te zajęli przesiedleńcy z Wołynia, Wileńszczyzny i Kaszub. Sytuacja była wówczas bardzo trudna, gdyż wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły szereg urządzeń melioracyjnych (w tym większość urokliwych wiatraków, pełniących przede wszystkim funkcję pomp, a nie ozdób krajobrazu). Spowodowało to zalanie prawie 120 ha powierzchni Żuław. System melioracyjny odbudowywano przez lata, ale dzięki skutecznemu opanowaniu żywiołu wody, Żuławy należą dziś do najżyźniejszych i najbardziej wydajnych rolniczo terenów Polski. Na szczęście melioracje nie zniszczyły okolicy, wręcz przeciwnie: 560 km wałów, ponad 3,7 tys. km kanałów i 11 tys. km rowów odwadniających czyni Żuławy atrakcyjnym dla turystów obszarem - płaski teren, niewielki ruch i stosunkowo dobrze utrzymane drogi przyciągają rowerzystów. Tych zaś, których nie zachwycają kanały i groble, z pewnością zadowolą pozostałości budowli krzyżackich. Poza tym, zaznaczmy, trzeba się spieszyć. Jeśli specjaliści od globalnego ocieplenia mają rację, ostrzegając przed podniesieniem poziomu mórz i oceanów, za kilka dziesięcioleci Żuławy mogą zniknąć z powierzchni ziemi, zalane przez Morze Bałtyckie.


Po regionie oprowadza: Magdalena Bażela



Obiekty dodane przez użytkowników:
Wiatrak typu koźlak
Ten drewniany wiatrak typu "koźlak" pochodzi z 1718 r. i stanowi przykład unikatowego wiatraka przemiałowego z bryłą dachu o kształcie odwróconej łodzi.
dodał: velya
Muzeum Żuławskie
Muzeum Żuławskie zostało oficjalnie otwarte 11 czerwca 1994 roku. Na koniec grudnia 2002 roku placówka posiadała ponad 2000 eksponatów związanych z życiem i wspomnieniami dawnych mieszkańców Żuław w tym także wydawnictwa regionalne, źródła archiwalne i fotografie. Muzeum znajduje się w pomieszczeniach zabytkowej mleczarni z początku XX wieku. Obecnie w skład muzeum wchodzi 5 dużych sal z czego 3 są udostępnione do zwiedzania. W sali głównej znajduje się ekspozycja narzędzi i przedmiotów życia codziennego. Można tam też obejrzeć fotografie pokazujące nieistniejące miejsca, i zatrzymane w obiektywie chwile z życia dawnych mieszkańców Żuław. W galerii - lapidarium mieszczą się stelle z cmentarzy mennonickich i nagrobki z cmentarzy ewangelickich i żydowskich. Najstarszy nagrobek pochodzi z 1684 r. Szczególnym eksponatem jest stella drewniana pochodząca z miejscowości Cyganek. W innym pomieszczeniu znajduje się warsztat pszczelarski i przetwórstwa mięsnego ukazujący dziedzictwo pracy na Żuławach jako najwyższą wartość tego regionu.
dodał: Marta_Antonina
Żuławska Kolej Wąskotorowa
Historia kolejki wąskotorowej zaczęła się dzięki rolnikom uprawiających buraki cukrowe. W 1891 roku cukrownia w Nowym Stawie wybudowała 5 - kilometrowy odcinek. Odcinek ten łączył cukrownie z miejscowością Kościeliczki. Sześć lat później tor kolejki wąskotorowej liczył już 48 kilometrów. W 1901 roku kolejka wąskotorowa dotarła do Nowego Dworu Gdańskiego, a w kolejnych latach otwierano już nowe linie kolejowe. W 1920 sieć torów liczyła już przeszło 340 kilometrów. W czasie drugiej wojny światowej kolejka służyła do przewozu więźniów do obozu koncentracyjnego w Sztutowie. Do dziś fakt o tym przypomina tablica na dworcu w Nowym Dworze Gdańskim. Po drugiej wojnie światowej kolej stopniowo odradzała się po zniszczeniach, lecz kolejny kryzys przyszedł w latach pięćdziesiątych, gdy buraki cukrowe zaczęto wozić ciężarówkami a ludzi autobusami. W 1974 roku zlikwidowano wszystkie linie znajdujące się po gdańskiej stronie Żuław. Na pozostałych liniach ruch coraz bardziej zamierał, pociągi jeżdżące na linii Nowy Dwór Gdański - Stegna - Mikoszewo i Stegna - Sztutowo, przestały kursować w 1996 roku. W 2000 roku nastąpiła jednak reaktywacja kolejki Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznej wraz ze Starostwem Powiatowym zaczęło starać się o powrót "wąskotorówki" w krajobraz Żuław. 15 sierpnia 2002 po kilku latach przerwy ruszył przez Żuławy inauguracyjny kurs kolejki wąskotorowej, rok później uruchomiono regularne pociągi sezonowe. W 2006 roku doszło do zmiany zarządcy kolei. Starostwo Powiatowe powierzyło zarządzanie kolejką założonemu przez jej pracowników Stowarzyszeniu Żuławskiej Kolei Dojazdowej. (http://www.miastonowydwor.pl/?cid=98&unroll=91) Kolejka, z zamkniętymi i otwartymi wagonami, kursuje po Mierzei Wiślanej oraz przez Nowy Dwór Gdański aż do Sztumu, Grudziądza i Kwidzyna. Obecnie stanowi dużą atrakcję turystyczną i przyciąga tłumy turystów. Z otwartych wagonów podziwiać można krajobraz Żuław. Zabawne jest, gdy kierowcy samochodów i autobusów mijają kolejkę i trąbią, machają, a przechodnie czasem też krzyczą pozdrawiając turystów.
dodał: Marta_Antonina
Cmentarz Jedenastu Wsi
Zbiór kamieni i innych form nagrobnych z XVII...XIX wieku został utworzony na terenie dawnej nekropolii, nazywanej cmentarzem 11 wsi (lapidarium sztuki sepulkralnej w Cyganku, filia Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim). Cmentarz 11 wsi powstał prawdopodobnie w roku 1639. Został założony na sztucznie usypanym wzniesieniu obok istniejącego już wówczas od trzystu lat cmentarza przy katolickim kościele św. Mikołaja. Jest to jeden z wcześniejszych typów zachowanych nowożytnych nagrobków chrześcijańskich. Większość posiada wyryte bardzo skromne inskrypcje dotyczące pogrzebanej osoby: rok śmierci, inicjały oraz gmerek, czyli rodzaj prostego geometrycznego znaku przypisanego do żuławskiego gospodarstwa. (http://www.klubnowodworski.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=85&Itemid=47)
dodał: Marta_Antonina
Dom podcieniowy
Domy podcieniowe są charakterystycznym, lecz niestety już ginącym elementem krajobrazu Żuław Wiślanych. Świadczą o gospodarności i zamożności dawnych mieszkańców tego regionu, wywodzących się przeważnie z osiedlonych tutaj w XVI w. osadników holenderskich. Te wyjątkowo piękne budowle zwracają uwagę swoją okazałą i oryginalną formą bryły, dekoracyjnym skontrastowaniem różnych materiałów i konstrukcji (drewna i cegły) oraz pięknym snycerskim detalem o wysokim poziomie wykonawstwa. Szczególną cechą charakterystyczną tego typu domów jest duży, wysunięty do przodu podcień dźwigający wystawkę. Dom podcieniowy w Orłowie został wzniesiony w 1802 r. dla zamożnego właściciela dużego gospodarstwa rolnego Hansa Janssona. Autorem projektu był znany na Żuławach budowniczy Peter Loewen. Budowla jest parterowa, z wysokim dwukondygnacyjnym dachem, mieszczącym mieszkalne i magazynowe poddasze. Od frontu usytuowany jest okazały podcień, wspierający piętro i poddasze wystawki. Przyziemie budynku wzniesione jest w drewnianej konstrukcji wieńcowej, piętro podcienia w drewnianej konstrukcji ryglowej wypełnionej cegłą. Wnętrze domu odznacza się dużą ilością różnorodnych pomieszczeń, dając wyraz wielu funkcji jakie musiał pełnić duży wiejski dom. W centrum budynku umieszczony był otwarty trzon kominowy, zwany „czarną kuchnią”, a wokół niego pozostałe pomieszczenia, takie jak dwie sienie: frontowa i podwórzowa, izby mieszkalne oraz pomieszczenia pomocnicze. Na szczególną uwagę zasługuje piękny detal snycerski budowli: stylizowane jońskie kolumny w podcieniu i portalu, pomiędzy słupami podcienia dekoracyjne motywy wolut i kostek z wiszącymi kulami, profilowany gzyms podokapowy i dekoracyjnie podcięte krańce krokwi. Nad kolumnami znajduje się trójpasmowe belkowanie z wyrzeźbionym napisem: „CORNELIUS JANSSON BAU HERR ANNO 1802 PETER LOEWEN BAU MEISTER”. Zachowały się także piękne, dekoracyjne drzwi i okna, a we wnętrzu ścienne szafki. Dom podcieniowy w Orłowie (na terenie dawnego PGR I) stanowi jedną z lepiej zachowanych tego typu budowli na Żuławach. (http://www.wrotapomorza.pl/pl/kultura/zabytki/wybrane_zabytki/domy_w_regionie/dom_orlowo)
dodał: Marta_Antonina
następny rozdział
Malbork
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group