bezdroza_logo
152129
obiektów,
zdjęć, relacji
i tras
Wyszukiwanie zaawansowane
dodaj obiekt dodaj zdjecie dodaj relacje
Kraków
Galeria Na komórkę Na GPS Dodaj komentarz
Rozdział nadrzędny: Kraków

Warto zobaczyć

Stare Miasto

Droga Królewska

Przez stulecia królowie i inni ważni goście uroczyście wkraczali do Krakowa od strony placu Matejki. Wjeżdżali przez Bramę Floriańską, mijając Rynek, ulicami Grodzką i Kanoniczą docierali do Wawelu. Tędy przechodziły także królewskie kondukty żałobne. Ponieważ jedynie tym traktem królowie przemierzali miasto, nazwano go Drogą Królewską.

Droga Królewska zaczyna się na

 Placu Matejki. Jest to dawny rynek lokowanego w 1366 r. miasta Kleparz. Dominujący nad placem  Pomnik Grunwaldzki przedstawia Władysława Jagiełłę, księcia Witolda i pokonanego wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Ulricha von Jungingena. Ufundował go Ignacy Paderewski w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Niedaleko pomnika wznosi się okazały gmach
 Akademii Sztuk Pięknych (XIX w.), w którym powstało wiele dzieł dyrektora Jana Matejki i studiowało wielu jego słynnych uczniów, jak np. Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski czy Józef Mehoffer. Przy placu, nieco z tyłu, nieśmiało wychyla się zza Pomnika Grunwaldzkiego
 kościół św. Floriana. Z jego powstaniem jest związana bardzo piękna legenda. W 1184 r. do Krakowa sprowadzono relikwie św. Floriana. Ponoć woły, ciągnące wóz z relikwiami na Wawel, zatrzymały się i nie chciały ruszyć, aż w końcu ślubowano wznieść w tym miejscu kościół. Świątynia płonęła wielokrotnie i ponoć nieraz widziano św. Floriana, patrona strażaków, gaszącego ogień. Obecny, barokowy kształt budowla uzyskała w XVIII w.

Po przejściu ul. Basztowej wchodzimy w obszar Plant (zob. Spacer Plantami...). Przed nami wyrasta majestatyczny

 Barbakan. W obawie przed najazdem tureckim po bukowińskiej klęsce króla Jana Olbrachta, umocniono północne fortyfikacje Krakowa i w ciągu dwóch lat (1498-99) zbudowano Barbakan, znakomity przykład europejskiej średniowiecznej architektury obronnej. Gotycka budowla z siedmioma wieżyczkami, o średnicy 24,40 m i murach o grubości 3 m, była właściwie twierdzą nie do zdobycia. W 1768 r. w obronie Krakowa wsławił się pasamonik Marcin Oracewicz, który z braku amunicji nabił ponoć fuzję guzem od żupana i zabił dowódcę wojsk rosyjskich Panina, co upamiętnia tablica wmurowana na wschodniej ścianie budowli. Od 2004 r. raz w miesiącu w okresie letnim są tu organizowane pokazy walk rycerskich, tańców dworskich i sztuki katowskiej. (Czynny w sezonie letnim pn.-nd. 10.30-18.00; bilety: normalny 6 zł, ulgowy 4 zł, zbiorowy, szkolny 3,50 zł/os. Prezentowane są tutaj wystawy czasowe: http://www.mhk.pl/oddzialy_barbakan.php).

Barbakan w XV w. stał się częścią istniejącego już od dwustu lat systemu fortyfikacji miejskiej. Od XIV w. Kraków był obwarowany potężnymi murami obronnymi: miały one 3,4 km długości, 10 m wysokości i 2,40 m grubości, a także osiem bram i 47 baszt. Niestety, niewiele z nich ocalało. Po upadku miasta w XVII i XVIII w. mury znalazły się w opłakanym stanie, więc cesarz Franciszek II nakazał je zburzyć, co uczyniono w latach 1806-17.

 

Jak ocalono Bramę Floriańską

Gdy w XIX w. mury miejskie przestały pełnić funkcje militarne, a stały się domem dla szczurów, bezdomnych oraz składowiskiem śmieci i odpadków, władze austriackie podjęły decyzję o zburzeniu systemu fortyfikacji. Miało to również znaczenie z punktu widzenia dalszego rozwoju urbanistycznego miasta - centrum, ściśle opasane rozpadającymi się murami, było przestrzenią niewykorzystaną, a wielu marzyły się nowe kamienice i domy nieopodal Rynku. Austriaków nie łączył też z murami żaden sentyment. Nie docierały do nich argumenty o doniosłej wadze murów obronnych jako unikatowego dziedzictwa przeszłości. Sposobem, którego chwycili się obrońcy reliktu, okazał się koncept, na który wpadł profesor UJ Feliks Radwański. Władze zaborcze zostały przekonane nie przesłanką kulturową, a medyczną i moralną. Jak uzasadnił swój wniosek Radwański, w razie zburzenia murów wiatry północne „miotałyby śniegi zadymne z Kleparza wśród Rynku, (...) a kobiety i dzieci byłyby wystawione na częste fluksje, reumatyzmy, a może i paraliże". Poza tym owe wiatry, wiejące bardzo silnie, podnosiłyby długie spódnice kobiet spacerujących ul. Floriańską, co byłoby powodem zgorszenia i zepsucia obyczajów. Ten koronny argument zadecydował o ocaleniu północnego fragmentu krakowskich murów.

 

W miejscu zburzonych murów w 1822 r. zasadzono Planty - piękny park krajobrazowy z zarysem dawnych fortyfikacji. Szczęśliwie zachowana do dziś

 Brama Floriańska (1307; 34,5 m wys.) była świadkiem doniosłych wydarzeń w życiu narodu. Swą nazwę wzięła od patrona pobliskiego kościoła i znajdowała się pod opieką cechu kuśnierzy. Na bramie widnieje piastowski orzeł, wykonany w XIX w. wg projektu Jana Matejki, a wewnątrz umieszczono kopię cudownego obrazu MB Piaskowej, przed którym miał modlić się król Jan III Sobieski, wyruszający na Wiedeń. Na ścianie od strony miasta znajduje się barokowa płaskorzeźba, a na pierwszym piętrze - kaplica św. Floriana. Od strony wschodniej wnosi się XV-wieczna
 Baszta Pasamoników, na której ulokowano tablicę, upamiętniającą zasługi wspomnianego wyżej Feliksa Radwańskiego. Od zachodu natomiast do resztek murów przylegają XV-wieczna
 Baszta Stolarska i XIV-wieczna  Baszta Ciesielska, przy której stoi dawny  Arsenał Miejski (1566).

Wystawa „Mury obronne" czynna V-X wt.-nd. 10.30-18.00; bilety: normalny 6 zł, ulgowy 4 zł, zbiorowy, szkolny 3,50 zł/os., http://www.mhk.pl/oddzialy_mury.php .

Przejście przez Bramę Floriańską otwiera przed nami perspektywę na najbardziej reprezentacyjną ulicę miasta, na końcu której widnieje charakterystyczna sylwetka kościoła Mariackiego.

 Ulica Floriańska, wytyczona w XIII w., z kamienicami pamiętającymi średniowiecze, ma bardzo współczesny, handlowy charakter. Idąc nią warto zwrócić uwagę na kamienicę pod nr. 45, gdzie mieści się słynna
 Jama Michalika, w której na pocz. XX w. spotykała się krakowska bohema i odbywały się występy kabaretu „Zielony Balonik". Teksty dla aktorów pisał sam Tadeusz Boy-Żeleński, a o zaproszenie dopominała się cała intelektualna elita miasta. Do dziś zachowało się niezwykłe wnętrze, noszące ślady artystycznej działalności dawnych bywalców. Nieco dalej, pod nr. 41 znajduje się
 dom Jana Matejki. Tu przyszedł na świat, tworzył i zmarł mistrz polskiego malarstwa historycznego, którego obrazy ukształtowały patriotyczną wyobraźnię narodu. Wewnątrz można obejrzeć osobiste pamiątki, pracownię malarza, a także obiekty z gromadzonej przez całe życie kolekcji artysty, takie jak wyroby rzemiosła artystycznego, tkaniny, militaria i zbiory etnograficzne. Kolejną ciekawą kamienicą przy ul. Floriańskiej jest dawny dom Prospera Propany, naczelnika poczty z czasów Zygmunta Starego - obecnie
 „Hotel pod Różą" (ul. Floriańska 14). Kamienica posiada piękny renesansowy portal z łacińskim napisem mówiącym: „Niech tak długo stoi ten dom, dopóki żółw nie obejdzie kuli ziemskiej, a mrówka nie wypije morza". W XIX w. mieścił się tu hotel, w którym zatrzymali się car Aleksander II i jego brat książę Konstanty. Na ich cześć nazwano go Hotel de Russie, a po powstaniu listopadowym, gdy Kraków zapełnił się uchodźcami z zaboru rosyjskiego, zmieniono jego nazwę na budzącą mniejsze emocje - „Hotel pod Różą", którą nosi do dziś. Ulica Floriańska kończy się w Rynku. Idąc prosto, przecinamy Rynek i dochodzimy do ul. Grodzkiej, jednej z najstarszych krakowskich ulic. W miejscu, w którym styka się ona z Rynkiem, stoi
 kamienica Morsztynowska - „U Wierzynka" (Rynek 16), gdzie wedle tradycji w 1364 r. odbył się zjazd monarchów, przybyłych na zaproszenie króla Kazimierza Wielkiego i uroczyście podejmowanych tu przez Mikołaja Wierzynka. Przy dawnym, przedlokacyjnym centrum miasta -
 placu Wszystkich Świętych - znajdują się dwa pamiętające tamte czasy kościoły: Dominikanów i Franciszkanów. Dominikanie, sprowadzeni w 1222 r., zostali osadzeni przy XIII-wiecznym gotyckim
 kościele Świętej Trójcy. Kres świetności świątyni położył w 1850 r. wielki pożar Krakowa, w czasie którego doszczętnie spłonęło wnętrze i runęło sklepienie. Neogotycki wystrój wnętrza pochodzi z 2. poł. XIX w. Warto tu obejrzeć gotyckie krużganki, późnobarokową kaplicę św. Jacka, barokową kaplicę Matki Boskiej Różańcowej (1688) oraz płytę nagrobną wybitnego humanisty Filipa Buonaccorsiego zwanego Kallimachem (zm. 1496), wykonaną przez Wita Stwosza. Tu także pochowany jest książę Leszek Czarny.

 Bazylika św. Franciszka z Asyżu powstała wkrótce po sprowadzeniu franciszkanów (1236) przez Bolesława Wstydliwego, który jest tam pochowany. Po wielkim pożarze Krakowa (1850) powstało neogotyckie wnętrze z polichromią i witrażami Stanisława Wyspiańskiego. Jeden z najznakomitszych witraży - Bóg Ojciec - Stań się!, znajduje się nad chórem, a w gotyckich krużgankach z XV w. mieści się galeria portretów biskupów krakowskich. Przy ul. Franciszkańskiej pod nr. 1 stoi spora żółtawa kamienica. Jest to
 Pałac Biskupi - siedziba kurii, wieloletni dom Karola Wojtyły, a obecnie rezydencja kardynała Stanisława Dziwisza. Pośrodku fasady nad bramą wjazdową widnieje słynne
 papieskie okno, z którego Jan Paweł II rozmawiał z młodzieżą podczas swoich pielgrzymek. Po śmierci Papieża nie ma dnia, by na pobliskim murku nie pojawiły się świeże kwiaty i nie zapłonął nowy znicz.

Na rogu placu i ul. Grodzkiej w 2007 r., w ramach obchodów Roku Wyspiańskiego otwarto

 Pawilon Wystawienniczo-Informacyjny „Wyspiański 2000". Można tu m.in. obejrzeć trzy dotychczas niezrealizowane witraże, przedstawiające św. Stanisława, Kazimierza Wielkiego i Henryka Pobożnego, zaprojektowane ponad 100 lat temu dla katedry na Wawelu. Fasada pawilonu, wykonana z płytek ceglanych, współgra z architekturą pobliskich kościołów.

W głębi ul. Grodzkiej, wiodącej przez dawną przedlokacyjną osadę zwaną Okołem, stoi piękny romański

 kościół św. Andrzeja (ul. Grodzka 56). Warowna świątynia, wzniesiona w XI w., jako jedyna przetrwała najazd tatarski w 1241 r. Wnętrze kościoła zostało całkowicie przebudowane w barokowym stylu w XVII w. W przykościelnym klasztorze w 1316 r. osadzono klaryski, które do dziś opiekują się świątynią. Wewnątrz warto obejrzeć późnobarokową ambonę w kształcie łodzi, a także polichromie przedstawiające apoteozę św.św. Klary, Salomei i Kingi.

Pobliski barokowy

 kościół św.św. Piotra i Pawła (ul. Grodzka 54) został wzniesiony dla jezuitów w latach 1596-1616. Włoscy projektanci wzorowali się na kościele Il Gesu w Rzymie. Przed świątynią widnieją sylwetki 12 apostołów, a na fasadzie - postaci jezuickich świętych.

 

Kwestia problematyczna

Wejście do kościoła św.św. Piotra i Pawła jest oddzielone od ulicy artystycznym ogrodzeniem, zwieńczonym sylwetkami dwunastu apostołów. Ich postaci są bardzo dynamiczne i wyglądają prawie jak żywe. Dzięki atrybutom tradycyjne przypisanym poszczególnym świętym, łatwo rozpoznać kogo przedstawia dany posąg. Apostołowie, choć tak pięknie przedstawieni, stali się przyczyną kpin i żartów. Mówi się, że kościół św.św. Piotra i Pawła jest najmniejszą świątynią w Krakowie (choć na to nie wygląda), bo nie zmieścili się w środku nawet najbliżsi Jezusowi uczniowie. Biedacy muszą stać na swoich postumentach i moknąć na deszczu.

 

Wnętrze sprawia niezwykłe wrażenie: uderza ascetycznością i surowością, a jednocześnie przytłacza przestrzenną monumentalnością. Warto zwrócić uwagę na ołtarz (późny barok) i piękną stiukową dekorację (w absydzie nad ołtarzem) ze scenami z życia św.św. Piotra i Pawła. W kościele został pochowany znany ze swych płomiennych kazań „szermierz kontrreformacji" - Piotr Skarga, którego pomnik wznosi się na

 placu św. Marii Magdaleny.

Podążając ul. Kanoniczą, jedną z najbardziej malowniczych w Krakowie, dochodzimy do położonego u stóp Wawelu

 domu Jana Długosza (ul. Kanonicza 25). W XIV w. znajdowała się w nim łaźnia królewska. Tutaj właśnie młodziutka Jadwiga posłała ponoć swoje sługi, by sprawdzili, czy przybyły z litewskich puszcz, dużo od niej starszy książę Władysław Jagiełło nie jest owłosiony jak niedźwiedź. Według innej legendy to panowie polscy podglądali podczas kąpieli księcia, by przekonać się, czy będzie zdolny spłodzić przyszłego następcę tronu. W XV w. w domu tym mieszkał niezwykle zasłużony dla polskiej historii kronikarz Jan Długosz. W XVI w. do budynku dodano portal z łacińską inskrypcją: „Nil est in homine bona mente melis" („Nie ma nic w lepszego w człowieku ponad rozum"). W 2. poł. XIX w. miał tu swą pracownię Franciszek Wyspiański, którego syn Stanisław upamiętnił ten fakt w wierszu U stóp Wawelu miał ojciec pracownię. Przypomina o tym także tablica wmurowana w ścianę od strony ul. Podzamcze.

Przed nami wznoszą się Zamek Królewski i Katedra. Droga na Wawel (do XIX w. jedyny wjazd na wzgórze) biegnie wzdłuż austriackich fortyfikacji - w murze po lewej stronie umieszczono cegiełki z nazwiskami ofiarodawców na rzecz odnowy Wawelu. Szlak prowadzi następnie przez Bramę Herbową (wzniesioną w 1921 r.), biegnie obok bastionu Władysława IV z pomnikiem Tadeusza Kościuszki i dochodzi do Bramy Wazów (1595). Po przejściu przez bramę stajemy na małym placyku, który przytula się do majestatycznej

 Katedry Wawelskiej pw. św.św. Stanisława Biskupa Męczennika i Wacława. Jan Paweł II powiedział w 1978 r., że w tej katedrze bije serce Polski. Faktycznie, istnienie kościoła ściśle wiąże się z historią naszego kraju. Romańska świątynia z przeł. X i XI w. została w latach 1320-64 przebudowana w stylu gotyckim. W 1533 r. włoscy artyści pod kierownictwem Bartolomea Berrecciego wznieśli arcydzieło sztuki renesansowej - kaplicę Zygmuntowską. Z okresu barokizacji kościoła pochodzi konfesja św. Stanisława, a także wiele nagrobków i kaplic. Obecny wygląd katedra zawdzięcza gruntownej renowacji z lat 1895-1910. Przez wieki Katedra Wawelska pełniła potrójną funkcję: była miejscem królewskich koronacji - za przykładem Władysława Łokietka koronowali się tu wszyscy władcy z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego, nekropolią - tu pochowano większość polskich władców oraz bohaterów narodowych i wieszczów, a także ara patriae - ołtarzem ojczyzny, bowiem przez wieki składano w niej wojenne trofea.

Przy wejściu do katedry wiszą kości „przedpotopowych" zwierząt (mamuta, wieloryba i nosorożca, choć niektórzy twierdzą, że to kości smoka wawelskiego), z którymi łączy się przekonanie, że jak długo tam wiszą, tak długo istnieć będzie Wawel. Na kutych w żelazie drzwiach katedry widnieje monogram króla Kazimierza Wielkiego. W środku, oprócz przesławnej

 konfesji św. Stanisława, kanonizowanego w 1253 r. - celu licznych pielgrzymek, podziwiać można niezwykłe gotyckie wnętrze, noszące ślady epok renesansu i baroku. Z wnętrza katedry prowadzą strome schody na wieżę dzwonniczą, w której wisi
 dzwon Zygmunt. Najsłynniejszy dzwon Polski ufundowany przez Zygmunta Starego w 1521 r. i odlany przez Hansa Behama, waży 11 ton i do dziś rozbrzmiewa tylko w największe święta. Podobno ten, kto dotknie serca dzwonu zazna szczęścia. W  Krypcie Wieszczów znajdują się szczątki Adama Mickiewicza (zm. 1855), Juliusza Słowackiego (zm. 1849), a także ziemia z grobu Cypriana Kamila Norwida (zm. 1883). Na lewo od ołtarza głównego wisi cudami słynący czarny  krzyż św. Jadwigi. Wedle tradycji przed owym krucyfiksem modliła się młoda królowa. Obok podziwiać można gotycki  nagrobek Władysława Łokietka (zm. 1320). Wokół nawy głównej zachowały się m.in. późnobarokowe pomniki Michała Korybuta Wiśniowieckiego (zm. 1673) i Jana III Sobieskiego (zm. 1696), gotycki sarkofag Kazimierza Wielkiego (zm. 1370) i sarkofag królowej Jadwigi (zm. 1399), wykonany z białego marmuru na pocz. XX w. W znajdującej się po przeciwnej stronie przepięknej renesansowej
 kaplicy Zygmuntowskiej można podziwiać znakomitą dekorację rzeźbiarską, a także płyty nagrobne Zygmunta Starego (zm. 1548), Zygmunta Augusta (zm. 1572) i Anny Jagiellonki (zm. 1596). W części zachodniej katedry (z drugiej strony niż ołtarz) znajduje się renesansowy nagrobek króla Władysława Jagiełły (zm. 1435), a tuż przy głównym wejściu XV-wieczna
 kaplica Świętokrzyska ze wspaniałym dziełem Wita Stwosza - gotyckim sarkofagiem króla Kazimierza Jagiellończyka (zm. 1492), sklepieniem pokrytym polichromią ruską (ok. 470) i grobem królowej Elżbiety Rakuszanki (zm. 1505), zwanej „matką królów Europy" (od jej potomków wywodzą się wszystkie panujące jeszcze dziś europejskie rody). W podziemiach i XII-wiecznej
 krypcie św. Leonarda, najpiękniejszym romańskim wnętrzu w Polsce, mieszczą się groby królewskie, w których spoczywają Jagiellonowie, Wazowie i królowie elekcyjni, a także bohaterowie narodowi: Tadeusz Kościuszko, Józef Poniatowski i Józef Piłsudski. Wizyta w katedrze to namacalne zetknięcie się z dziejami Polski.

(Zwiedzanie katedry, Dzwonu Zygmunta, Krypty Wieszczów i Grobów Królewskich IV-IX pn.-sb. 9.00-17.00, X-III pn.-sb. 9.00-16.00, nd. 12.30-16.00 i 17.00; bilety: normalny 10 zł, ulgowy 5 zł. Do samej katedry na modlitwę wstęp wolny).

Po wyjściu z katedry należy skierować swoje kroki na przestronny dziedziniec, po którym niejeden król chadzał. Pierwsze książęce palatium z 2. poł. X w. przebudował w stylu gotyckim Kazimierz Wielki. Renesansowy zamek, odbudowany przez włoskich architektów po pożarze w 1499 r., zachwycał rozmachem i wspaniałością. W 1595 r. kolejny pożar, wedle tradycji wywołany przez Zygmunta III Wazę i alchemika Michała Sędziwoja, który na oczach króla przemienił ołów w grudkę złota (co przedstawił na obrazie Jan Matejko), strawił sporą część zamku i zapoczątkował kres jego świetności. Szwedzi kilkakrotnie zdewastowali Wawel, a w 1795 r. wojska pruskie obrabowały go, zabierając m.in. królewskie insygnia, które przepadły bezpowrotnie. W XIX w. Austriacy zamienili zamek na koszary wojskowe. W czasie II wojny światowej Wawel stał się siedzibą gubernatora Hansa Franka. Okupanci wyburzyli malownicze kuchnie królewskie, na których miejscu wznieśli gmach administracyjny. Prace renowacyjne z lat 1895-1939 i po 1945 r. przywróciły zamkowi wygląd z XVI i XVII w., a wnętrza wawelskie zamieniono w jedną z najznakomitszych ekspozycji europejskich królewskich rezydencji.

 Zamek Królewski składa się z trzech skrzydeł, otaczających niezwykły renesansowy dziedziniec arkadowy, na którym z krużganków oglądano uroczystości dworskie i rycerskie turnieje. Na parterze mieściły się mieszkania zarządców i służby, a także skarbiec koronny i zbrojownia (do czego nawiązuje zorganizowana tam ekspozycja). Pierwsze piętro zajmowały prywatne apartamenty królewskie, a na drugim piętrze sale reprezentacyjne, z których koniecznie należy zobaczyć Salę Poselską ze słynnymi 30 głowami wawelskimi wyrzeźbionymi w stropie - tutaj przyjmowano posłów i obradował sejm. Warto również zwiedzić Salę Senatorską, gdzie odbywały się posiedzenia senatu i wielkie bale dworskie. Z wyposażenia komnat wawelskich największą sławą cieszą się XVI-wieczne flamandzkie arrasy Zygmunta Augusta.

(Wzgórze wawelskie jest udostępniane codz. 6.00-17.00. Dziedziniec zamkowy jest otwarty do 16.30. Szczegóły dotyczące zwiedzania ekspozycji: Reprezentacyjne Komnaty Królewskie, Prywatne Apartamenty Królewskie, Skarbiec Koronny i Zbrojownia, Wystawa „Sztuka Wschodu" i „Wawel Zaginiony" są dostępne na stronie: http://www.wawel.krakow.pl/pl/index.php?op=40. Ze względów konserwatorskich obowiązują dzienne limity zwiedzających. Zwiedzanie komnat prywatnych odbywa się wyłącznie z przewodnikiem).

Będąc na Wawelu nie można nie odwiedzić znanej wszystkim dzieciom w Polsce -

 Smoczej Jamy, w której niegdyś żył straszliwy smok, porywający trzody i ludzi, szczególne upodobanie mając w dziewicach. Gdy w królestwie zabrakło dziewic i pozostała tylko córka królewska - Wanda, król Krak ogłosił, że zabójca smoka, dostanie rękę królewny i połowę królestwa. Wielu próbowało bezskutecznie, aż w końcu zjawił się sprytny szewczyk Dratewka, który napchał siarką barana i podrzucił go smokowi. Wygłodniały stwór pożarł przynętę i wkrótce, by ugasić ogień w swych wnętrznościach, „wypił pół Wisły" i pękł. Według Wincentego Kadłubka (XIII w.) smoka pokonał sam Krak i na cześć zwycięstwa założył nad jego jamą gród. Przed zejściem do Smoczej Jamy warto spojrzeć na rozciągający się stąd widok na Kopiec Kościuszki oraz na pobliskie Centrum Manggha (zob. Muzea). Wyjścia z jaskini, tuż przy bulwarze wiślanym, strzeże pomnik Smoka Wawelskiego, autorstwa Bronisława Chromego. Po wysłaniu smsa, smoczysko zieje ogniem. Jak widać, i jego dopadła współczesna technika...

(Smocza Jama, czynna: IV-X i IV-VI codz. 10.00-17.00, VII-VIII codz. 10.00-18.00, IX-X codz. 10.00-17.00; bilety: 3 zł.).

 

Rynek Główny

 Rynek krakowski - największy taki plac w Europie (200 m × 200 m) - jest też zdecydowanie jednym z najpiękniejszych. Wytyczony w czasie lokacji w 1257 r., stanowił centrum miasta, które z czasem otoczyły kamienice, powstające od XIV-XIX w. Rynek pełnił funkcję centrum handlowego, administracyjnego i sądowniczego - stały tu waga miejska, spichlerz, postrzygalnie sukna, ratusz, pręgierz, a także 320 kramów i liczne budynki mieszkalne. Wszystko to zniknęło w XIX w., w czasie akcji uporządkowywania miasta. Właściwie na samym Rynku wypadałoby spędzić kilka godzin, gdyż każdy budynek ma własną historię, którą warto poznać. Jeśli jednak brakuje czasu, trzeba skupić się na tych najważniejszych i najbardziej charakterystycznych obiektach.

 

Książęce gołębie

Gołębie, których tak wiele na krakowskim rynku, to ptaki niezwyczajne. Jak głosi legenda, są to zaklęci rycerze księcia Henryka IV Probusa, który w XIII w. próbował zdobyć Kraków. Sprytny książę poprosił wiedźmę, by zaklęła jego rycerzy w gołębie - wtedy mogliby przelecieć ponad trudnymi do zdobycia murami miasta, on sam natomiast mógłby wślizgnąć się niepostrzeżenie, a rycerze - zostać odczarowani. Gołębie przez mury przeleciały, ale... książę nigdy się nie zjawił. I tak wciąż wiernie czeka na swego księcia zaklęta w gołębie drużyna, a wspaniałomyślni krakowianie, niepomni ich niegdyś wrogich zamiarów, chętnie karmią nieszczęsnych rycerzy.

 

Najbardziej majestatyczną budowlą przy Rynku jest

 kościół pw. Wniębowzięcia NMP, zwany powszechnie kościołem Mariackim. W 1222 r. przeniesiono tu miejską parafię z kościoła Świętej Trójcy (gdzie umieszczono zakon dominikanów) i od tamtej pory kościół Mariacki jest najznakomitszą (po Katedrze Wawelskiej) świątynią Krakowa. Budowla, zniszczona w czasie najazdów tatarskich w latach 1241 oraz 1259-60 i odbudowana na przeł. XIII i XIV w. w stylu gotyckim, została w 1489 r. ozdobiona arcydziełem późnośredniowiecznej rzeźby - ołtarzem wykonanym przez norymberskiego artystę Wita Stwosza. Ten największy
 gotycki ołtarz drewniany jest pentaptykiem, tzn. składa się z pięciu części. Scena główna przedstawia zaśnięcie Matki Boskiej w otoczeniu apostołów, a skrzydła boczne prezentują sceny z życia Jezusa i Marii. Dzieło cechuje niezwykły realizm, żywość barw i wyjątkowo wnikliwe ujęcie detalu. Co ciekawe, tłem poszczególnych scen jest XV-wieczne krakowskie życie miejskie. Cała świątynia jest niezwykle bogato zdobiona. W trakcie renowacji kościoła w XIX w. wnętrze zostało ozdobione barwną polichromią, wykonaną przez Jana Matejkę i jego uczniów oraz witrażami Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera. Warto zwrócić uwagę na krucyfiks na tle Jerozolimy autorstwa Wita Stwosza, a także na kaplicę MB Częstochowskiej, w której w 1900 r. Lucjan Rydel brał ślub z Jadwigą Mikołajczykówną (ich wesele zostało upamiętnione w dramacie Stanisława Wyspiańskiego). Pozostałe kaplice i ołtarze także są interesujące - w końcu zamożni radcy i mieszczanie krakowscy musieli pokazać, że ich świątynia jest godna stolicy Królestwa Polskiego.

Po wyjściu z kościoła trzeba koniecznie zatrzymać się na

 placu Mariackim, by wysłuchać hejnału. Ta zaczarowana melodia, którą co godzinę wygrywają czuwający tam dzień i noc strażnicy, nagle się urywa. Wedle tradycji w 1241 r. strażnik zauważył Tatarów, podchodzących pod Kraków i gdy zaczął grać na alarm, jedna z tatarskich strzał ugodziła go w gardło - melodia urwała się niespodziewanie i nigdy już nie została dokończona. Z
 Wieży Mariackiej (81 m) już w XIV w. grano sygnał na otwarcie i zamknięcie miejskich bram, a także na alarm - gdy wybuchł pożar lub zbliżał się wróg. W XVI w. ustanowiono cogodzinne granie hejnału i ta unikatowa tradycja jest podtrzymywana z przerwami do dziś. W lecie warto wejść na Wieżę, odwiedzić trębacza i podziwiać niezwykły widok Krakowa. Zawsze zaś ci, którzy stoją na placu Mariackim, mogą liczyć na to, że trębacz po odegraniu hejnału pomacha im ręką.

 

Hejnał

Hejnał jest grany na cztery strony świata: najpierw w stronę Wawelu (dla króla), potem na rynek (dla mieszczan), następnie w stronę Bramy Floriańskiej (dla gości) i w stronę Małego Rynku (dla biednych). W 2000 r. ustanowiono rekord Guinessa - ponad 2000 trębaczy zagrało na rynku „hejnał na tysiąc trąb".

 

(Kościół Mariacki, zwiedzanie: pn.-sb. 11.30-18.00, nd. 14.00-18.00. Uroczyste otwarcie ołtarza Wita Stwosza o godz. 11.50; bilety: normalny 6 zł, emeryci i renciści 4 zł, młodzież ucząca się i studenci po okazaniu legitymacji 3 zł. Wieża Mariacka 1 V-31 VIII wt., czw. i sb. 9.00-11.30 i 13.00-17.30. Wejście co 20 min, w grupach 10-osobowych; bilety normalny 5 zł, ulgowy 3 zł, http://www.bazylika-mariacka.krakow.pl.)

Fasada kościoła Mariackiego zwraca uwagę nierównością wież. Według legendy wieże te budowało dwóch braci. Niestety, młodszy z zawiści zabił starszego, gdyż jego wieża była wyższa i piękniejsza. Nie mogąc znieść wyrzutów sumienia, wyznał zbrodnię i rzucił się ze swej wieży, która na zawsze pozostała niższa (69 m). Nóż, którym ugodził brata, zawieszono u wejścia do Sukiennic ku przestrodze.

Okazałe

 Sukiennice przypominają o handlowym charakterze miasta, stanowiąc jednocześnie znakomity przykład sztuki renesansowej. Wystawione po 1257 r., zostały przebudowane w XIV w. w stylu gotyckim i ozdobione ostrołukowymi arkadami. Po wielkim pożarze z 1555 r. zostały odbudowane przez wybitnych włoskich architektów i wtedy to zwieńczono je piękną renesansową attyką i maszkaronami. Po gruntownej renowacji w XIX w. na pierwszym piętrze Sukiennic otwarto w 1879 r. pierwsze publiczne muzeum w Polsce. Kolekcja obejmuje m.in. dzieła Jana Matejki, Maurycego Gottlieba, Artura Grottgera, Henryka Siemiradzkiego i Józefa Chełmońskiego. Ze względu na realizację projektu „Nowe Sukiennice" do końca 2008 r. wystawa Galerii Sztuki Polskiej XIX w. jest prezentowana w Zamku Królewskim w Niepołomicach, http://www.muzeum.krakow.pl. Sukiennice wciąż pełnią swą handlową funkcję - mieszczące się w nich kramy oferują pamiątki z Krakowa, a także duży wybór biżuterii ze srebra i bursztynu.

Pomiędzy kościołem Mariackim a Sukiennicami dumnie wznosi się

 pomnik Adama Mickiewicza. Monument został wzniesiony w 1898 r., w stulecie urodzin wieszcza. Co ciekawe, poeta nigdy w Krakowie nie był, a teraz tak zżył się z miastem, że obsiadają go nie tylko gołębie, ale także mieszkańcy, którzy zgodnie z niepisaną tradycją, chętnie umawiają się „pod Adasiem". Nieopodal swoją skromnością wyróżnia się niewielki, biały
 kościółek pw. św. Wojciecha. Jest to jedna z najstarszych świątyń w Krakowie, datowana na X w. (wcześniej znajdowało się tu pogańskie miejsce kultu). Wedle tradycji w miejscu, gdzie dzisiaj stoi świątynia, głosił kazania pierwszy patron Polski - św. Wojciech, zanim udał się do Prus. Na pocz. XVII w. kościół uległ barokizacji, choć wewnątrz wciąż widać ślady jego romańskiego pochodzenia. Na zewnątrz można naocznie przekonać się, jak przez wieki podniósł się poziom rynku. Wystarczy spojrzeć pod nogi, na powierzchnię przy murze kościoła, wyłożoną półprzeźroczystymi płytami. Jeszcze kilkaset lat temu poziom rynku znajdował się kilka metrów niżej. Badania archeologiczne odsłoniły dawną powierzchnię terenu, która jest teraz prezentowana zaciekawionym turystom. (W podziemiach znajduje się wystawa poświęcona historii rynku i kościoła św. Wojciecha, czynna: 1 VI-30 IX, pn.-sb. 10.00-16.00; bilety: normalny 2 zł, ulgowy 1 zł, http://www.ma.krakow.pl)

Po drugiej stronie Sukiennic stoi nieco samotna 70-metrowa

 Wieża Ratuszowa, wzmiankowana po raz pierwszy w XIV w. Stanowi ona jedyną pozostałość po średniowiecznym ratuszu. Jego zburzenie w 1820 r. zbulwersowało opinię publiczną. Tu przez wieki obradowała Rada Miasta, kształtowały się losy Krakowa, a w pobliżu odbyły się słynny hołd pruski (1525), uwieczniony na obrazie Matejki, i przysięga Tadeusz Kościuszki 24 marca 1794 r. W podziemiach wieży znajdowała się Piwnica Świdnicka z wyśmienitym piwem i paniami lekkich obyczajów, sąsiadująca z więzieniem i salą tortur. Obecnie mieści się tu filia Teatru Ludowego - „Scena Pod Ratuszem" - oraz kawiarnia, a w salach położonych wyżej można podziwiać m.in. przepiękne gotyckie wnętrza i unikatowy zespół gmerków (podpisów kamieniarzy z okazji zakończenia prac przy wieży) z 1444 r. - a także mechanizm dawnego zegara. (Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Wystawy czasowe czynne od V-X, codz. 10.30-18.00; bilety: normalny 6 zł, ulgowy 4 zł, zbiorowy szkolny 3,50 zł/os., http://www.mhk.pl/oddzialy_ratusz.php .)

Przy wieży kilka lat temu umieszczono nowoczesne dzieło sztuki wykonane przez Igora Mitoraja - wychowanka krakowskiej ASP -

 rzeźbę Erosa Spętanego. Dzieło wywołało zażartą dyskusję, czy tego typu obiekt może znajdować się na rynku. Mimo iż tradycjonaliści pragnęli usunięcia „szpetoty", Eros uchował się, stanowiąc dziś znakomite tło pamiątkowych zdjęć.

W okolicy Wieży Ratuszowej koniecznie trzeba zajrzeć do

 Pałacu „Pod Baranami" (Rynek 27), sięgającego swymi początkami XIV w. Tu od 1956 r. działa najsłynniejszy polski kabaret „Piwnica pod Baranami", a przy wejściu, po prawej stronie, znajduje się pomnik długoletniego duchowego przywódcy Piwnicy - Piotra Skrzyneckiego.

Nieopodal wznosi się

 Pałac „Pod Krzysztofory" (Rynek 35), gdzie w gotyckich podziemiach mieszkał ponoć strzegący skarbów i zabijający wzrokiem legendarny bazyliszek. Tu miał swe początki Teatr Stary, a także teatr Tadeusza Kantora Cricot 2. W 1975 r. odbyła się tu premiera spektaklu Umarła klasa, który stał się legendą teatru światowego. Obecnie w pałacu mieści się główna siedziba Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

 

Dzielnica uniwersytecka

W miejscu obecnej dzielnicy uniwersyteckiej znajdowała się pierwsza dzielnica żydowska w Krakowie. Przy ul. Żydowskiej (obecnie św. Anny) na pocz. XIV w. istniały dwie synagogi, dom kahalny, łaźnia, szkoła, a także budynki mieszkalne i stragany, a tuż za murami mieścił się cmentarz żydowski. Władysław Jagiełło wykupił budynek na skrzyżowaniu ulic św. Anny i Jagiellońskiej (obecne Collegium Maius), w którym 26 lipca 1400 r. odbyły się uroczyście pierwsze wykłady w odnowionej Akademii.

Przebudowane pod koniec XV w.

 Collegium Maius - najstarszy budynek uniwersytecki - to piękny przykład gotyckiej architektury. Pośrodku niezwykłego dziedzińca arkadowego znajduje się studnia, wychwalana w 1609 r. za „wodę przeźroczystą jak naczynie śklane". Parter budynku zajmują dawne sale wykładowe, a na piętrze mieści się Stuba Communis (Izba Wspólna) z ozdobnym wykuszem, nadal służąca do posiedzeń Senatu UJ, a także skarbiec i mieszkania profesorskie. Do 1940 r. miała tu siedzibę Biblioteka Jagiellońska, a dziś znajduje się
 Muzeum Uniwersytetu, posiadające w kolekcji m.in. gotyckie berła uniwersyteckie, arabskie astrolabium z 1054 r., słynny „Globus Jagielloński" z 1. poł. XVI w. (z zaznaczoną, dopiero co odkrytą Ameryką), a także Oscara Andrzeja Wajdy i medal noblowski Wisławy Szymborskiej. Nad Porta Aurea (Złotą Bramą) - wejściem do muzeum - widnieje  grający zegar, którego tradycje sięgają XV w. Od 2000 r. znów można podziwiać pochód figur związanych z dziejami Akademii Krakowskiej. Przy akompaniamencie Gaudeamus Igitur przesuwają się pedel (woźny uniwersytecki), królowa Jadwiga, Władysław Jagiełło, św. Jan z Kęt, Hugo Kołłątaj i rektor Stanisław ze Skalbmierza. Z uniwersytetem jest jednak związanych o wiele więcej wybitnych osób. Studiowali tu m.in. Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, kronikarze - Jan Długosz, Maciej Miechowita i Maciej Kromer, król Jan III Sobieski czy Karol Wojtyła, a wedle legendy także Nawojka, pierwsza studentka w XV w., oraz XVI-wieczni czarnoksiężnicy mistrz Twardowski i Faust.

(Collegium Maius, ul. Jagiellońska 15, dziedziniec Collegium Maius otwarty codz. do zmroku. Muzeum UJ czynne: pn.-pt. 10.00-14.20, sb. 10.00-13.20; 1 IV-30 X wt., czw. 10.00-17.20. Zwiedzanie w grupach maks. 20 osób z przewodnikiem; bilety: normalny 12 zł, ulgowy 6 zł, sb. - 6 zł. Zaleca się wcześniejszą rezerwację: na dzień bieżący tel.: +48 12 6631521, z wyprzedzeniem tel.: +48 12 6631307. Grający zegar jest uruchamiany codziennie w godz. 9.00, 11.00, 13.00, 15.00, 17.00, http://www3.uj.edu.pl/Muzeum/info.pl.html).

U wylotu ul. św. Anny, tuż przy Plantach, wznosi się uniwersytecka

 kolegiata św. Anny, od której wspomniana ulica wzięła swą nazwę. To jeden z najpiękniejszych barokowych kościołów Krakowa. XIV-wieczny budynek został zniszczony w czasie zamieszek antyżydowskich w 1407 r., odnowiony i wkrótce potem przekazany Akademii Krakowskiej. Pod koniec XVII w. profesorowie uczelni postanowili wznieść nowy kościół, który odpowiadałby gustom epoki i przyćmiłby powstającą wówczas świątynię jezuickiej konkurencji - kościół św.św. Piotra i Pawła. Budowla nawiązuje stylowo do rzymskiego kościoła San Andrea della Valle, a niezwykle malownicze wnętrze zdobią wspaniałe dekoracje stiukowe i polichromie. Warto także zwrócić uwagę na ołtarz główny z obrazem św. Anny Samotrzeć, konfesję św. Jana z Kęt (zm. 1473) - profesora Akademii oraz pomnik Mikołaja Kopernika. Do dzisiaj odbywają się tutaj inauguracje roku akademickiego.

Naprzeciw kościoła znajduje się  Collegium Nowodworskiego (ul. św. Anny 12) - dawne Gimnazjum św. Anny i pierwsza świecka szkoła średnia w Polsce, utworzona w 1588 r. Dziś mieści się tu Collegium Medicum UJ. O ile Collegium Maius należy uznać za najbardziej reprezentacyjny budynek uniwersytetu, to okazałe neogotyckie

 Collegium Novum (ul. Gołębia 24), jest „kwaterą główną" uczelni. Budynek wzniesiono w latach 1873-87 w miejscu słynnej Bursy Jerozolimskiej (1454). Na fasadzie widnieją herby UJ i dobrodziejów uniwersytetu (od lewej): Kazimierza Wielkiego, królowej Jadwigi, państwa polskiego, Władysława Jagiełły i papieża Urbana V, który wydał zezwolenie na utworzenie uniwersytetu. Z tego budynku Niemcy wywieźli do obozów koncentracyjnych 183 profesorów i pracowników wyższych uczelni w czasie „Sonderaktion Krakau" 6 listopada 1939 r. Na co dzień tutaj właśnie rezyduje rektor i poszczególni dziekani, a sale Collegium zapełniają się podczas rozmaitych uroczystości i ważnych konferencji.

W pobliżu, za gęstych drzew wychyla się

 pomnik Mikołaja Kopernika, przedstawiający słynnego astronoma jako studenta Akademii Krakowskiej. Budynek stojący za nim to
 Collegium Physicum (ul. Gołębia 13), zwane dziś Collegium Witkowskiego. Mieści się tu Instytut Historii UJ. Na rogu ulic Gołębiej i Jagiellońskiej wznosi się
 Collegium Minus (1499), obecnie Instytut Archeologii UJ, w którym w XIX w. mieściła się Szkoła Sztuk Pięknych, gdzie studiował Jan Matejko. Wszystkie budynki zwykle są otwarte, więc można zajrzeć też do ich wnętrz, a atmosferę życia studenckiego zapewniają grupy żaków, spieszących się na zajęcia, wymieniających się notatkami i flirtujących przy bramach swoich instytutów.

 

Spacer Plantami wzdłuż dawnych murów obronnych

Planty krakowskie powstały w wyniku wyburzenia murów miejskich w 1. poł. XIX w., szybko stając się ulubioną spacerową promenadą krakowian i gości. I nic dziwnego, gdyż od samego początku starano się, by były piękne i atrakcyjne zarówno dla mieszkańców Krakowa, jak i turystów przyjeżdżających do miasta. Szczególną uwagę poświęcono zieleni. Planty miały być bowiem parkiem krajobrazowym, łączącym cechy miejsca wypoczynkowego, jak i edukacyjnego. Z tego względu sprowadzono z zagranicy wiele ciekawych gatunków drzew i krzewów, a całość podzielono „tematycznie". Przy alejkach umieszczono wygodne ławki, a specjalny stróż, zwany plantowym, odpowiadał za czystość parku i właściwe zachowanie się spacerowiczów. Z czasem Planty wzbogaciły się o kilka pomników. Pierwszym z nich jest

 obelisk poświęcony twórcy Plant - Florianowi Straszewskiemu i umieszczony nieopodal przejścia podziemnego prowadzącego na dworzec główny. Idąc w stronę Wawelu, mijamy stojący obok sadzawki
 pomnik lirnika z chłopcem. Monument upamiętnia ukraińskiego poetę romantycznego - Bogdana Zaleskiego. W sadzawce tej niegdyś pływały łabędzie, ale od kilku lat ptaki rezydują tylko pod Wawelem. Po przejściu przez ul. Sławkowską natykamy się na
 pomnik Jadwigi i Jagiełły, stojący na niewielkim pagórku, porośniętym wielobarwnym kobiercem kwiatów. Ten cichy zakątek wspaniale odcina się od zgiełku pobliskich gwarnych ulic i przystanków, pozwalając zadumać się nad potęgą miłości. Kolejnym jest
 pomnik Lilli Wenedy - bohaterki poematu Juliusza Słowackiego. Autorem rzeźb jest znany artysta krakowski 2. poł. XIX w. - Afred Daun. Dalsza wędrówka Plantami pokazuje jak wielką popularnością cieszy się park również współcześnie. Spacerują tędy młode mamy z wózkami, na ławeczkach siedzą zakochane pary albo starsze panie, karmiące gołębie. Nierzadko można też zobaczyć eleganckiego biznesmena, czytającego jakąś gazetę i posilającego się preclem. Jednym słowem, dla każdego znajdzie się tu miejsce na krótki odpoczynek od spraw codziennych. Najbardziej chyba „zabieganym" fragmentem Plant jest odcinek pomiędzy Pałacem Sztuki a Collegium Novum, ponieważ tędy właśnie najczęściej przemieszczają się hordy studentów spieszących na zajęcia. Przy
 Pałacu Sztuki, czyli muzeum powstałym w 1901 r. wg projektu Franciszka Mączyńskiego, znajduje się  popiersie Artura Grottgera - znanego malarza, piewcy polskich powstańców. Przed Collegium Novum rozpościera się klomb, na którym w 1918 r. posadzono  dąb - symbol odzyskanej wolności. Dalsza część Plant jest spokojniejsza i mniej tłumna. Mniej więcej na wysokości zabudowań klasztornych Franciszkanów stoi przedostatni z pomników na trasie prowadzącej do Wawelu -  pomnik Grażyny i Litawora, wykonany przez Alfreda Dauna. Ostatnim monumentem jest  popiersie Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Mówi się, że przeciwko uhonorowaniu artysty pomnikiem było bardzo wielu mieszczan krakowskich. Nie zapomnieli oni bowiem Boyowi wszystkich szyderstw, których nie skąpił w swoich tekstach pruderyjnym krakowskim filistrom.

 

Kazimierz Żydowski


 Ulica Szeroka stanowi serce dzisiejszego żydowskiego Kazimierza. W istocie jest to wielki plac, pozostały z przedlokacyjnej wsi Bawół. Ulica już od końca XV w. stanowiła centrum usytuowanego tu tzw. miasta żydowskiego. O randze Szerokiej świadczyć może fakt, że niegdyś stały przy niej aż cztery synagogi, co nie miało miejsca nigdzie indziej w Europie. Co więcej, mieściło się tu kilka domów modlitwy, siedziba kahału (zarządu gminy), mykwa, łaźnia rytualna i dwa cmentarze. Do czasów II wojny światowej Szeroka była głównym miejscem handlu starzyzną.

Chyba najcenniejszym budynkiem przy ul. Szerokiej jest najstarsza zachowana w Polsce bożnica -

 Synagoga Stara. Powstała prawdopodobnie na początku XV w., o czym może świadczyć napis na oryginalnej zachowanej skarbonie, który podaje datę 1407 r. i była pierwszą synagogą na Kazimierzu. Według żydowskiej tradycji był to dawny budynek Akademii Krakowskiej, fundowanej przez Kazimierza Wielkiego (dokładna lokalizacja dawnych budynków uniwersyteckich do dziś nie została określona). Kształtem (dwunawowa sala modlitewna, przykryta gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym) przypomina synagogi w Wormacji, Regensburgu czy Pradze. W latach 1904-13 została przebudowana przez Zygmunta Hendla, który nadał jej neorenesansowy kształt, usuwając wszystkie barokowe „naleciałości" i dodając piękną loggię od strony zachodniej. W czasie II wojny światowej świątynia podzieliła los innych krakowskich synagog: jej wyposażenie zniszczono i zamieniono ją w magazyn (spadło wówczas sklepienie). W latach 1956-59 została odremontowana, zaadaptowana na cele muzealne (architekci Józef Jamróz i Józef Ptak) i przekazana w wieczyste użytkowanie Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa, które urządziło tu muzeum judaistyczne, obecnie prezentujące stałą wystawę dotyczącą tradycji i historii krakowskich Żydów, a także wiele wystaw czasowych. Przed synagogą stoi  pomnik poświęcony 30 Polakom zamordowanym tu przez Niemców w 1943 r.

(Synagoga Stara, ul. Szeroka 24, Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, tel.: +48 12 4220962, czynne: 1 IV-31 X pn. 10.00-14.00, wt.-nd. 10.00-17.00; 2 XI-30 III pn. 10.00-14.00, śr.-czw., sb.-nd. 10.00-16.00, pt. 10.00-17.00, w pn. wstęp wolny; bilety: normalny 7 zł, ulgowy 5 zł, zbiorowy, szkolny: 4,50 zł/os., http://www.mhk.pl/oddzialy_staraboznica.php .)

Ulicę Szeroką można obejść wokół, a z każdej jej strony znajduje się coś interesującego do zobaczenia. Kierując się prawą stronę (stojąc plecami do budynku Starej Synagogi), dochodzimy do

 Synagogi Poppera (zwanej też Synagogą Bociana) pod nr. 16. Budowla została wzniesiona w 1620 r. z prywatnej fundacji Wolfa Poppera, najznakomitszego kupca i bankiera, którego nazwisko znane było szerokim kręgom kupieckim w Europie. Ta niewielka synagoga o kształcie prostokąta, z salą modlitw przykrytą sklepieniem kolebkowym z lunetami i z modlitewnią dla kobiet w przybudówkach od strony północno-zachodniej, była jedną z najbogatszych synagog. Kolejny, niestety zaniedbany budynek (
 dom nr 14) to miejsce urodzin „królowej kosmetyków" - Heleny (Chaje) Rubinstein (1870-1965), o której Pablo Picasso powiedział: „Tak samo genialna jak ja (...bo ma tak samo duże uszy)".

 

Jak Chaja stała się Heleną i zrewolucjonizowała kosmetologię

Chaja Rubinstein była jedną z ośmiu córek biednego sklepikarza z ul. Szerokiej. Kiedy Chaja skończyła osiemnaście lat, rodzice postanowili wydać ją za mąż za o wiele starszego wdowca. Ale ona kochała innego... Po wielkiej kłótni z ojcem Chaja postanowiła odmienić swój los. Wyjechała do wuja do Australii, gdzie zaczęła sprzedawać kremy sporządzane wg recepty jej matki i mające poprawić suchą skórę Australijek. Zmieniła imię na Helena. Jej kremy cieszyły się takim wzięciem, że w 1900 r. przeniosła się do Londynu. Tam otworzyła salon na Mayfair, który podobnie jak salon w Melbourne zdobył ogromną popularność. Ciągle poszerzając swoją wiedzę z zakresu dermatologii, chirurgii plastycznej i dietetyki, w 1912 r. otwarła salon w Paryżu, a w 1915 r. wyjechała podbić Amerykę. Po I wojnie światowej, prowadząc szeroko rozwiniętą działalność i mając swoje laboratoria, była uznawana za najważniejszą kosmetyczkę w Europie, a jej wyroby pomimo konkurencji ze strony Kanadyjki Elizabeth Arden i Austriaczki Ester Lauder świetnie się sprzedawały.

 

Obok stoi

 budynek dawnej Wielkiej Mykwy (ul. Szeroka 6), odnowionej w latach 70. XX w. Łaźnia rytualna prawdopodobnie istniała tu już na przełomie XV i XVI w., choć pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1567 r., kiedy to zapadła się podłoga i utonęło 10 kobiet. Tłok w mykwie był przypuszczalnie spowodowany tym, że gdy król bawił na Wawelu, Żydówki miały zakaz kąpieli w Wiśle. Dziś w budynku mieści się urocza restauracja żydowska, hotel oraz centrum muzyki i teatru klezmerskiego w jednym, czyli
 Klezmer-Hois - Dom Klezmera. Każdego wieczoru o godz. 20.00 można wpaść na koncert tradycyjnej muzyki żydowskiej (na stałe współpracują zespoły takie jak Kuzmir, Yaro Klezmer Band, Reiner Trio, Max Klezmer Band i Olga). Co jakiś czas odbywają się tu spektakle muzyczno-poetyckie, które jak przypomina dyrektor artystyczny Leopold Kozłowski, nawiązują do najlepszych tradycji teatru żydowskiego.

Niewielki skwer z ozdobnym ogrodzeniem nieopodal, niejako zamyka ul. Szeroką. W tym miejscu znajdował się najstarszy

 cmentarz żydowski na Kazimierzu, zamknięty w 1552 r., gdy otwarto nowy cmentarz (Remu). Od północy przylegało do niego przytulisko dla biednych, zburzone na początku XIX w. Według niektórych istniał jeszcze jeden cmentarz (starszy), usytuowany za murem przy Starej Synagodze. Na południowym krańcu skweru stoi  pomnik poświęcony ofiarom Holocaustu - 65 tysiącom krakowskich Żydów, którzy wtedy zginęli. Po drugiej stronie ulicy uwagę przykuwa jasny mur z pięknie kutą bramą, na której hebrajski napis głosi: „Bożnica Nowa błogosławionej pamięci Remu". Prowadzi ona na dziedziniec z
 Synagogą Remu. (Uwaga! W synagodze i na cmentarzu mężczyzn obowiązuje nakrycie głowy. W przedsionku synagogi w cenie biletu udostępniane są jarmułki). Świątynię ufundował w 1553 r. Izrael (Isserl) ben Józef, wnuk wybitnego Mojżesza Auerbacha z Ratyzbony, ojciec rabina Moj­żesza Isserlesa (Remu). Wzniósł ją „ku czci Wiekuistego i ku czci swej małżonki Malki, córki Eleazara" (zmarłej podczas zarazy panującej w latach 1551-52, o czym obwieszcza napis wewnątrz). Synagoga w momencie powstania była drugą na Kazimierzu i dlatego zwano ją Nową. Obecny kształt budowli jest efektem gruntownej przebudowy, przeprowadzonej w 1829 r. pod kierunkiem Antoniego Pluszyńskiego. Wówczas dobudowano m.in. obecną salę dla kobiet przy zachodniej ścianie (pierwotna modlitewnia znajdowała się zapewne na piętrze drewnianej przybudówki po stronie północnej, która została wtedy wymurowana); wtedy powstały również półkoliste okna w ścianach wschodniej i zachodniej. Odnowiona po wojnie dzięki staraniom Gminy Wyznaniowej Żydowskiej, jest dziś jedyną regularnie czynną synagogą krakowską. Panującej w Remu atmosfery nie odnajdziemy w innych bożnicach Krakowa. Rozmiary świątyni, kiedyś prywatnej modlitewni dla rodziny i przyjaciół, dają pojęcie o wielkości obecnej społeczności żydowskiej w Krakowie, która liczy ok. 100 członków. Z oryginalnego wyposażenia zachował się m.in. kamienny renesansowy aron ha-kodesz umieszczony we wschodniej ścianie. Po obu jego stronach znajdują się zdwojone pilastry, a w zwieńczeniu tablice Dekalogu; całość jest bogato zdobiona motywami roślinnymi i hebrajskimi inskrypcjami: „Wejrzyj łaskawie z niebios, ze swego świętego mieszkania i pobłogosław swemu ludowi Izraela" (V Mojż 26,15) i „Przeze mnie rządy sprawują królowie" (Prz 8,15). Po wojnie zrekonstruowano schodki, pulpit dla kantora i ner tamid (‘wieczne światło'). Tablica po prawej stronie aron ha-kodeszu upamiętnia miejsce, w którym zwykł modlić się rabin Mojżesz Isserles i które po dziś dzień pozostaje wolne w czasie nabożeństw. Oryginalna bima została zniszczona w czasie wojny, a obecna prostokątna, kuta w żelazie, umieszczona pośrodku sali mężczyzn, jest jej dokładną rekonstrukcją z 1958 r. Na południowej ścianie widnieje tablica upamiętniająca zmarłych członków kongregacji, a w czasie modlitw za zmarłych zapalane są w niej światła. Po wyjściu z synagogi mijamy po lewej mur z tablicami upamiętniającymi Żydów krakowskich, przeniesionymi tu przed 1968 r. z  różnych domów i instytucji na Kazimierzu. Bramką w murze, nad którą po 1800  r.  umieszczono  hebrajski  napis: „Stary cmentarz, miejsce spoczynku gaonów, założony kosztem kahału w roku 5311" (czyli w 1552 r. kalendarza chrześcijańskiego), dostajemy się na
 cmentarz Remu. Natychmiast po wejściu każdemu udziela się niezwykła atmosfera: cisza i skupienie, towarzyszące spoczywającym tu od wieków wielkim „przywódcom, prawodawcom i nauczycielom ludu żydowskiego", jak pisał w poł. XIX w. rabin Ber Meisels. Cmentarz jest najstarszą zachowaną nekropolią żydowską w Krakowie i jedną z najstarszych w Polsce - unikatem tak pod względem historycznym, jak i artystycznym. Gmina zakupiła teren jeszcze w 1533 r., ale pierwszych pochówków dokonano dopiero w 1552 r. W większości byli to zmarli w wyniku zarazy, jaka nawiedziła miasto żydowskie w latach 1551-52 (wiele grobów pochodzi właśnie z 1552 r.). Do dziś przetrwała dawna brama cmentarna, znajdująca się w tylnym murze przy ul. Jakuba; jest zamurowana, ale jej zarys jest widoczny w ceglanym wątku muru. Na cmentarzu można podziwiać dwa typy nagrobków: sarkofagowe (tumbowe), w kształcie ściętego ostrosłupa lub półwalca, oraz wolno stojących macew, datowanych od 2. poł. XVI w. do końca XVIII stulecia, wśród których jest wiele pięknych renesansowych i barokowych płyt. Daszki umieszczone na niektórych macewach nie mają związku z religią - są tylko ochroną przed zanieczyszczonym krakowskim deszczem. Znajdująca się na wprost wejścia, usypana z kamieni większa mogiła, kryje kości, które wydobyto podczas renowacji muru cmentarnego w latach 90. XX w.

(Synagoga i Cmentarz, ul. Szeroka 40, czynne nd.-pt. 9.00-16.00, z wyjątkiem świąt żydowskich; bilety: normalny 5 zł, ulgowy 2 zł; mężczyzn obowiązuje nakrycie głowy - jarmułki udostępniane są w cenie biletu, a kobiety muszą zakryć ramiona.)

Po wejściu kierujemy się w lewo, i tak jak prowadzi chodnik, raz jeszcze skręcamy w lewo, za synagogę. Tam, pod drzewem, za ogrodzeniem z ozdobnej kraty, widzimy jedyny grób, który nie uległ zniszczeniu -  grób Mojżesza Isserlesa Remu. Wedle tradycji Niemca chcącego zniszczyć grób Remu trafił piorun, gdy ten tylko uniósł rękę. Religijni Żydzi poczytują to za potwierdzenie ogromnej mocy rabina. Widoczna płyta pochodzi z 2. poł. XVIII w., zaś oryginalna XVI-wieczna jest ustawiona z tyłu. Na grobie odczytać można słynne słowa: „hwmk Mq al hwm dev hwmm [mimosze ad mosze lo kam kemosze]; Od Mojżesza (Proroka) do Mojżesza (Isserlesa) nie powstał nikt taki jak Mojżesz", świadczące o wielkim poważaniu, jakim cieszy się on wśród Żydów. Na grobach często można dostrzec kamyczki, kładzione jako znak pamięci i czci przez odwiedzających cmentarz. Warto zwrócić uwagę na symbole znajdujące się na grobach.

Po powrocie na Szeroką kierujemy się w stronę Starej Synagogi, którą mijamy z prawej strony i skręcamy w prawo w ul. Józefa (dawniej Sukienników i Żydowska). Obecna nazwa ulicy nie pochodzi od biblijnego Józefa, ale od cesarza Józefa II, który podczas „objazdu prowincji świeżo Polsce zagarniętej" zatrzymał się w kamienicy na rogu ulic Józefa i Krakowskiej, zwanej Wojewodzińską. Kiedyś był to główny trakt prowadzący do miasta żydowskiego, który zaczynał się od skrzyżowania ulic Józefa i Bożego Ciała i ciągnął się w stronę Starej Synagogi (od XVII w.). Po prawej stronie mijamy

 Synagogę Wysoką. Trzecia z kolei synagoga na Kazimierzu, wzniesiona w latach 1556-63, nazwę zawdzięcza umieszczeniu sali modlitw ze względów bezpieczeństwa na pierwszym piętrze, co było spowodowane bliskością głównej bramy, wiodącej do miasta żydowskiego, która znajdowała się przy skrzyżowaniu ulic Józefa i Jakuba, obok domu nr 36. Była to bogato wyposażona synagoga, jednak większość bogactw przepadła podczas najazdu szwedzkiego. W 2. poł. XVII w. do wysokiej sali mężczyzn, zajmującej przestrzeń pierwszego i drugiego piętra, dołączono od strony budynku nr 36 salę dla kobiet, a w 2. poł. XIX w. na piętrze tego budynku powstały dodatkowo dwie modlitewnie - od północy dla mężczyzn i od południa dla kobiet - połączone z główną salą modlitw otworami wybitymi w zachodniej ścianie. Po przeciwnej stronie ulicy, w nieistniejącym już budynku nr 33, znajdowała się pierwsza chasydzka modlitewnia na Kazimierzu, założona w 1815 r. przez Kalmana Epsteina spoczywającego na Cmentarzu Nowym (przy ul. Miodowej) i zwana Reb Aron Klojz od syna Kalmana, Arona Epsteina, który sprawował pieczę nad modlitewnią aż do śmierci w 1882 r.

Skręcamy w ul. Kupa, gdzie po przejściu kilku kroków z prawej strony wyłania się ogromna 

 Synagoga Izaaka ufundowana przez wspominanego już Izaaka Jakubowicza (reb Ajzyk reb Jekeles) za namową żony Brajndli, o czym informują napisy wewnątrz świątyni. Potężna wczesnobarokowa budowla, wzniesiona być może przez Jana Baptistę Trevana, z przepięknym sklepieniem stiukowym, wykonanym prawdopodobnie przez Jana Chrzciciela Falconiego, do dziś robi niesamowite wrażenie. Oryginalne wejście prowadziło od ul. Izaaka, gdzie znajduje się piękny XVII-wieczny portal arkadowy. Od zachodniej strony na piętrze jest galeria dla kobiet, połączona z główną salą arkadami z toskańskimi kolumnami opartymi na balustradzie. Loggia ta należy do najwspanialszych w Krakowie i jest przypisywana Janowi Laitnerowi, twórcy krużganków w Collegium Medicum, Collegium Iuridicum czy klasztorze Kanoników Regularnych przy kościele Bożego Ciała. Prace konserwatorskie prowadzone na przełomie lat 1994 i 1995 odsłoniły malowidła ścienne. Obecnie można obejrzeć tu wystawę Pamięci Żydów polskich, a także filmy dokumentalne związane głównie z tematyką wojenną - szczególnie godne polecenia są dwa: Przeprowadzki do krakowskiego getta z 1941 r. i Krakowski Kazimierz z 1936 r., który pozwala przenieść się w świat dziś już nieistniejący.

Od północnej strony Synagogi Izaaka stoi zbudowany w 1924 r., obecnie odnowiony  Dom Modlitewny Mizrachi, związany z ortodoksyjnymi syjonistami, w którym od początku lat 90. znajduje się Centrum Edukacji Młodzieży Żydowskiej Fundacji Ro­nalda R. Laudera. Na końcu ulicy wznosi się

 Synagoga Kupa zbudowana z funduszy kahału (mi-kupat-ha-kahal) i stąd jej nazwa, choć była też zwana Synagogą Szpitalną - od szpitala umiejscowionego na rogu placu Nowego i ul. Warszauera do początku XIX w., lub Synagogą Ubogich - od dawnej nazwy ul. Warszauera. Budowę rozpoczęto jeszcze w XVI w., a ukończono dopiero w 1647 r. W latach 2000-01 dokonano gruntownej restauracji sfinansowanej przez Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa. Obok synagogi zachował się fragment muru miejskiego, który otaczał Kazimierz - pierwszy fragment widzieliśmy przy Starej Synagodze - i oto mamy obraz tego, jak „wielki" był Kazimierz.

Zmierzając ul. Warszauera, noszącą kiedyś nazwę (od jej mieszkańców) Ubogich, udajemy się w stronę placu Nowego. W budynku na rogu ulic Estery i Warszauera od 1813 r. mieściła się ortodoksyjna

 Szkoła Talmud Tora utrzymywana przez bractwo o tej samej nazwie, które miało tu również swoją modlitewnię. Stąd mamy widok na dawną rzeźnię rytualną, nad którą w głębi wznosi się wieża kościoła Bożego Ciała - kolejny, można powiedzieć, symbol współistnienia Żydów i chrześcijan na Kazimierzu. Na środku
 placu Nowego, zwanego też często placem Żydowskim, stoi  budynek dawnej rzeźni rytualnej drobiu. Obecnie pełni on funkcję punktu handlowego. W jednym z okienek są sprzedawane najlepsze wg niektórych zapiekanki w Krakowie. Nieopodal rozłożyły się kramy ze starociami, cieszące się sporą popularnością wśród turystów. Plac Nowy otaczają liczne knajpki, puby i kawiarnie. Wieczorami trzeba się nieźle nagimnastykować, żeby znaleźć w nich wolne miejsce.

Skręcamy w prawo w ul. Estery, która nazwę zawdzięcza nie - jak by się mogło wydawać - biblijnej Esterze, ale żydowskiej Esterce z Opoczna, której niesamowita uroda i inteligencja oczarowały króla Kazimierza Wielkiego. Idąc w lewo, dojdziemy do najmłodszej i najpiękniejszej z kazimierskich bożnic - 

 Synagogi Postępowej zwanej Tempel. Powstała ona w latach 1860-62 staraniem Towarzystwa Religijno-Cywilizacyjnego, wg projektu Ignacego Hercoka, a w latach 90. XIX w. została przebudowana - dodano wtedy od wschodu pięcioboczną absydę, a także nowy neorenesansowy aron ha-kodesz, przypominający chrześcijański ołtarz. Z zewnątrz, od wschodniej strony, dobudowano symetryczne arkadowe ganki ze schodami prowadzącymi do galerii dla ­kobiet. Drewniana galeria dla kobiet, wsparta na żeliwnych słupach, obiega główną salę modlitw z trzech stron (północnej, zachodniej, południowej) i ma kształt litery U. Przepiękna dekoracja malarska o charakterze mauretańskim, a także witraże w oknach do­dają synagodze niesamowitego uroku. W  czasie II wojny światowej świątynia została zniszczona i zmieniona w magazyn, a  w  jej części północnej urządzono stajnie. Zaraz po wojnie odbywały się tutaj nabożeństwa, w których brali udział także tradycjonaliści (stąd bima w synagodze). W północnej oficynie obok świątyni wzniesiono niewielką mykwę, a także utworzono modlitewnię dla ortodoksów w jednym z pomieszczeń w ogrodzie. Po 1968 r. nabożeństwa odbywały się tu sporadycznie, a w poł. lat 80. praktycznie ustały.

 

Kazimierz Chrześcijański

Wędrówkę po chrześcijańskim Kazimierzu rozpoczynamy od dawnego rynku kazimierskiego, czyli

 Placu Wolnica. Stanowi on zaledwie 1/4 dawnego rynku, który swymi wymiarami 195 na 195 m, wytyczonymi przy lokacji w 1335 r., niewiele ustępował Rynkowi Głównemu w Krakowie. Dziś jego pierwotny kształt zanikł. Obecną nazwę zawdzięcza fragmentowi rynku, wyznaczonemu na tzw. wolny handel mięsem (wolnica), na który zezwalano okolicznym rzeźnikom nienależącym do cechów. Rynek kazimierski był wyłożony łamanym kamieniem wapiennym lub drewnianymi dylami - ślady tych bruków odnaleziono w kilku miejscach na pierwotnym poziomie, o 1,2-1,3 m niższym od dzisiejszego. W północno-wschodnim rogu rynku stoi
 kościół Bożego Ciała, co jest niemal wiernym odzwierciedleniem usytuowania kościoła Mariackiego względem rynku krakowskiego. Wspierającą rolę Małego Rynku pełnił tu tzw. Rynek Bydlęcy, zwany też Psim Rynkiem, umiejscowiony na wschód od placu Wolnica, w okolicy obecnej ul. Gazowej. W północnej części rynku wznosi się piękny renesansowy
 ratusz. Istnieje on w tym miejscu od czasów lokacji, choć trudno powiedzieć, jak dokładnie wtedy wyglądał. Obecnie można dostrzec w nim elementy konstrukcji z 1414 r., zwłaszcza wieżę nakrytą dzwonowatym hełmem - jest ona jednym z charakterystycznych elementów Kazimierza. Pod hełmem wieży do dziś znajduje się dobrze zachowany dzwon, ufundowany przez rajców w 1620 r. Zachowały się też fragmenty dawnego mechanizmu zegara miejskiego. Po pożarze w 1623 r. ratusz zyskał widoczny do dziś renesansowy charakter. Właściwie na Kazimierzu, oprócz Starej Synagogi, tylko ratusz zachował piękną attykę z fryzami ze ślepymi arkadami, pochodzącą z tamtego okresu. Dzisiejszy wygląd budynek zawdzięcza gruntownemu remontowi, którego dokonał Feliks Pokutyński w latach 1875-77. Ratusz stanowił centrum  administracyjno-finansowo-sądownicze. Bogate archiwa kazimierskie pozwalają ustalić do jakich celów użytkowano wnętrza: na wysokim parterze, do którego wiodły zewnętrzne schody, znajdowała się izba sądowa i kancelaria, gdzie urzędowali pisarze, którzy zazwyczaj bywali rektorami pobliskiej szkoły parafialnej przy kościele Bożego Ciała, i wicenotariusze. W izbach na pierwszym i drugim piętrze obradowali wójt, radni i przedstawiciele pospólstwa. Tu odbywały się posiedzenia i sądy; te ostatnie zwoływano co dwa tygodnie w poniedziałki, a co tydzień w czwartki i soboty. Archiwa, izba przesłuchań i tortur, a także więzienie mieściły się w piwnicach. Dwie cele dla najpoważniejszych przestępców znajdowały się w wieży. Po przyłączeniu Kazimierza do Krakowa ratusz stracił swą dawną funkcję. Od 1949 r. ma tu swą siedzibę
 Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli, posiadające jedne z bogatszych zbiorów w Polsce, które w 2001 r. obchodziło 90-lecie istnienia.

(Muzeum Etnograficzne w Krakowie, ul. Krakowska 46, tel.: +48 12 4306023, czynne: 1 X-30IV pn. 10.00-18.00, śr.-pt. 10.00-15.00, sb.-nd. 10.00-14.00; 1 V-30 IX pn., śr.-pt. 10.00-17.00, sb.-nd. 10.00-14.00; wstęp na wystawę czasową: bilet normalny - 5 zł, bilet ulgowy - 2 zł, wstęp na wystawy w budynku ratusza: bilet normalny - 8 zł, bilet ulgowy - 4 zł, wstęp na obydwie części ekspozycji: bilet normalny - 10 zł, bilet ulgowy - 5 zł.)

 Na wschodniej ścianie ratusza znajduje się kopia (oryginał w Muzeum Narodowym w Warszawie)

 płaskorzeźby Henryka Hochmana, przedstawiająca Przyjęcie Żydów do Polski - warto zwrócić uwagę, że król Kazimierz Wielki, tak umiłowany przez polskich Żydów, ma tutaj opiekuńcze skrzydła Anioła Stróża. Mijamy małą fontannę z rzeźbą, przedstawiającą Trzech Grajków autorstwa Bronisława Chromego. Kierujemy się w stronę północno-wschodniego narożnika, gdzie wznosi się imponujący kościół Bożego Ciała, którego 70-metrowa wieża stanowi najbardziej charakterystyczny punkt miasta, widoczny na starych rycinach z panoramą Kazimierza.

 

Legenda o powstaniu kościoła Bożego Ciała

Pewnej nocy z kolegiaty Wszystkich Świętych skradziono monstrancję. Złodzieje byli przekonani, że monstrancja jest ze złota. Gdy odkryli swój błąd, porzucili ją na pobliskich bagnach, otaczających wieś Bawół. Wkrótce w tym miejscu zaczęła się ukazywać dniem i nocą niezwykła światłość. Wieść o tym dotarła do biskupa krakowskiego Bodzanty, który zarządził post, a potem wraz z procesją przybył na miejsce. Monstrancję z Bożym Ciałem (Najświętszym Sakramentem) wydobyto z bagien i przeniesiono do kościoła Wszystkich Świętych. Gdy dowiedział się o tym król Kazimierz Wielki, natychmiast złożył ślub, że wzniesie tu kościół ku czci Bożego Ciała. I jak powiedział, tak uczynił.

/ Na podstawie prac Michała Rożka/

 

Świątynię ufundowano ok. 1340 r. W czasie potopu szwedzkiego została ona doszczętnie ograbiona i zamieniona w magazyny oraz stajnię. Nie oszczędzili także Austriacy i Rosjanie pod koniec XVIII w. Dotkliwe zniszczenia przyniosły jej także kilkakrotne pożary. Kościół Bożego Ciała pełnił podobną funkcję co Mariacki, mianowicie był kościołem farnym - tu modlili się rajcy i przychodzili zamożni mieszkańcy Kazimierza, którzy wraz z klerem hojnie przyczyniali się do bogatego wystroju wnętrza. Także przy tym kościele odbywała się w czerwcu coroczna procesja Bożego Ciała. Gotycką trójnawową budowlę, zakończoną długim prezbiterium, otacza zespół zabytkowych budowli klasztornych, rozbudowanych w XVI w. Otaczający kościół cmentarz został wówczas okolony wysokim murem z dwiema bramami od ulic św. Wawrzyńca i Bożego Ciała. Cmentarz zamknięto pod koniec XVIII w., po otwarciu Cmentarza Rakowickiego. U podnóża wieży, w której mieszczą się cztery dzwony (jeden z 1536 r., tzw. „Dziad" i „Baba" z 1556 r. i najmłodszy z 1750 r.), znajduje się Ogrójec z poł. XVII w., zawierający XVI-wieczne rzeźby przedstawiające Ukrzyżowanie, Jezusa modlącego się w Ogrodzie Oliwnym, Anioła z kielichem zstępującego z nieba, by Go pocieszyć przed męką, Matkę Bożą Bolesną i śpiących Apostołów. Warto także zwrócić uwagę na dzbanuszki nad półkolumnami obok portalu i dwiema kolumnami przy wieży. Poza dziedzińcem wawelskim i gankami przy Sukiennicach, nie występują one nigdzie (dzbanuszki przy Starej Synagodze pochodzą z początku XX w.). U szczytu okazałej fasady od strony zachodniej, ukończonej w 1477 r. i zwieńczonej pinaklami, widnieje płaskorzeźba wyobrażająca Chrystusa z otwartą raną w boku, z której spływa krew do znajdującego się niżej kielicha, oraz postacie Matki Bożej i św. Jana Apostoła. Poniżej dostrzegamy dwa razy powtórzony herb Polski i Litwy, a także herby kardynała Fryderyka Jagiellończyka, Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki - dowód opieki rodziny królewskiej nad kościołem. Jednak żeby to dokładnie zobaczyć, trzeba się nieznacznie oddalić (lub zaopatrzyć w lornetkę). Po obejrzeniu detali zewnętrznych kierujemy się w stronę głównego wejścia znajdującego się poniżej. Tu po bokach widzimy okienka dawnego karceru, kościelnego więzienia, w którym zamykano osoby grzeszące przeciw szóstemu przykazaniu, a także kobiety za kłótliwość i plotkowanie, a mężczyzn za pijaństwo. Niegdyś w dni świąteczne wystawiano tu na publiczne pośmiewisko mieszczan, prowadzących rozwiązłe lub gorszące życie. Przez kruchtę zachodnią i piękny gotycki portal wchodzimy do kościoła. W przed­sionku wiszą stare gotyckie drzwi kościelne. Za progiem otwiera się robiąca niesamowite wrażenie nawa główna, stanowiąca częsty w Krakowie przykład mariażu gotyku z barokiem. Uderza nas majestat gotyckich filarów i umieszczonych na nich bogato zdobionych barokowych ołtarzy, a także piękno krzyżowo-żebrowego sklepienia. Na szczególną uwagę zasługuje ambona w kształcie łodzi zaopatrzonej w sieci, wiosła, maszt i  żagle, unoszonej na falach morza i podtrzymywanej przez dwie syreny. Oryginalny kształt tłumaczy umieszczony poniżej werset: „Ascendens in naviculam Petri decebat turbas" („Wszedłszy do łodzi, Piotr nauczał tłumy"), co jest ideą apostolstwa stanowiącego priorytet dla kanoników laterańskich. W łuku tęczowym, oddzielającym prezbiterium od nawy głównej, widnieje XVIII-wieczny Ukrzyżowany Chrystus, a po bokach znajdują się figury Matki Bożej i św. Jana Apostoła oraz klęczącej Marii Magdaleny. Suto złocony ołtarz główny z 1634 r. przedstawia w dolnej części Boże Narodzenie (Pokłon Pasterzy) pędzla Tomasza Dollabelli, gdzie ukryte są słowa z Ewangelii św. Jana: „A Słowo ciałem się stało i zamieszkało między nami", nawiązujące do wezwania kościoła. W górnej części natomiast widnieje Zdjęcie z krzyża, stanowiące najpiękniejszy przykład XVII-wiecznego snycerstwa. Postać na szczycie ołtarza to Jan Chrzciciel, który lewą ręką podtrzymuje krzyż, a prawą wskazuje na Baranka Bożego. Warte uwagi jest też znajdujące się poniżej XVII-wieczne tabernakulum w kształcie wielobocznej świątyni. Na ołtarzu umieszczono figury starotestamentowych proroków. Na ścianie północnej znajduje się mauzoleum bł. Stanisława Kazimierczyka, który w nimbie świętości zakończył życie w 1489 r. Pierwotnie pochowany był w północnej części prezbiterium, jednak ze względu na kult, jakim go otaczano, w 1503 r. jego zwłoki umieszczono w ozdobnym sarkofagu, a ksiądz Marcin Kłoczyński złożył je w specjalnie utworzonym w tym celu ołtarzu. Oprócz rzeźb przedstawiających cnoty boskie i kardynalne, mauzoleum zdobi alabastrowa Madonna. W kościele znajduje się 14 ołtarzy - osiem z nich umiejscowiono na ścianach nawy głównej, a sześć na filarach oddzielających nawę główną od bocznych. Opuszczamy kościół, wychodząc północnym wyjściem na dziedziniec, by jeszcze raz spojrzeć na północne i na najstarsze XV-wieczne wschodnie skrzydło klasztoru (połączone z kościołem uroczym przejściem, wspartym na trzech ostrołukowych arkadach), który ze względu na obowiązującą klauzurę jest niedostępny dla zwiedzających. W skrzydle wschodnim, do którego prowadzi przepiękny renesansowy portal (po prawej stronie od wejścia głównego), znajdują się pomieszczenia wspólne i reprezentacyjne, takie jak czytelnia, kapitularz, refektarz czy biblioteka, w której do dziś udało się zachować 246 inkunabułów i ponad 4000 starodruków. We wschodniej części, po lewej stronie od głównego wejścia i w skrzydle północnym, mieszczą się wyłącznie cele zakonników. Natomiast w niewidocznym stąd skrzydle południowym znajdują się seminarium i nowicjat.

Opuszczamy dziedziniec usytuowany na dawnym cmentarzu przykościelnym; po lewej stronie widzimy budynek wspomnianej już kilkakrotnie dawnej szkoły parafialnej. Skręcamy w prawo i dochodzimy do skrzyżowania ulic Bożego Ciała i Józefa. Skręcamy w lewo - ta część ul. Józefa przez długi okres była chrześcijańską częścią dawnej ul. Sukienników, zwanej potem Żydowską, a przez pewien czas nawet Chrześcijańsko-Żydowską. Przystajemy przy tzw.  Kamienicy Wojewodzińskiej na rogu ulic Józefa i Krakowskiej, po naszej prawej stronie. To właśnie tu zatrzymał się cesarz Józef II w czasie okupacji austriackiej w roku 1773, na pamiątkę czego ulica zyskała obecną nazwę. Okazała kamienica została wzniesiona w średniowieczu jako budynek jednopiętrowy, drugie piętro powstało prawdopodobnie w trakcie odbudowy po potopie szwedzkim, kiedy przekształcono ją w pałac Macieja K. Tretera, prawnika i rajcy kazimierskiego. Wtedy też powstały piękne okna w fasadzie, wysokie kondygnacje i niezachowane do dziś sztukaterie i polichromie w Sali Porcelanowej na pierwszym piętrze.

Przechodzimy ul. Krakowską i wchodzimy na wąską ul. św. Katarzyny, skąd skręcamy w prawo w ul. Augustiańską (po lewej stronie zobaczymy XIV-wieczną basztę z murów miejskich Kazimierza, inkorporowaną w budynki klasztorne), a następnie w lewo w Paulińską. Na końcu tej ulicy, po lewej, jest niewielka furta prowadząca na teren

 kościoła św.św. Michała Archanioła i Stanisława Biskupa Męczennika, potocznie zwanego kościołem (Paulinów) Na Skałce. Tutaj, jak już wspomniano, leżała najstarsza osada na Kazimierzu, skupiona wokół romańskiej rotundy, obok której wznosił się kościół „z  kamienia białego, na skale niezbyt wysokiej, wznoszącej się na równinie poświęcony św. Michałowi Archaniołowi i wszystkim aniołom (...) gdzie Polacy przed nawróceniem na wiarę chrześcijańską, bałwanom swym ofiar i kadzidła składali" (Długosz). Kazimierz Wielki wzniósł tu gotycką świątynię. Skałka od razu stała się miejscem kultu św. Stanisława, do którego przybywały pielgrzymki ludu i władców tego świata. Na początku XVI w. wzniesiono kaplicę św. Stanisława, w której wedle tradycji mieścił się kiedyś grób biskupa ze Szczepanowa. W latach 1633-1723 paulini wybudowali obecny klasztor. Jednak największe zmiany nastąpiły tu w latach 1733-51, gdy wzniesiono przepiękny barokowy kościół, przy dużym udziale Antoniego Müntzera, Mikołaja Pucka i Antoniego Solariego. Zlikwidowano wtedy przykościelny cmentarz i stojącą na jego terenie XVI-wieczną kaplicę św. Zofii. W 1751 r. nastąpiła uroczysta konsekracja, w trakcie której nadano kościołowi podwójne wezwanie: św.św. Michała Archanioła i Stanisława Biskupa Męczennika. W 2. poł. XIX w. kościół odnowiono dzięki indywidualnym składkom (imiona ofiarodawców umieszczono na pamiątkę w monumentalnych schodach zewnętrznych, do złudzenia przypominających schody przed rzymskim kościołem S. Domenico e Sisto). Wtedy też utworzono Kryptę Zasłużonych. W okresie międzywojennym dokonano tylko koniecznej konserwacji i w takim to prawie niezmienionym stanie Skałka przetrwała do dziś.

Ze Skałką i kultem św. Stanisława związana jest uroczysta barwna procesja w oktawie św. Stanisława, czyli w niedzielę następującą po 8 maja, wyruszająca rokrocznie z Wawelu z relikwiami św. Stanisława. W tej malowniczej procesji od wieków biorą udział wszyscy duchowni z Krakowa i nie tylko. Na dziedzińcu widzimy słynną sadzawkę, która jeszcze za czasów pogańskich znana była z cudownych właściwości leczniczych, później oczywiście przypisywanych św. Stanisławowi. W 1731 r. pośrodku sadzawki postawiono kamienną figurę św. Stanisława, u którego stóp klęczy Piotrowin, rycerz wg legendy przezeń wskrzeszony. Sadzawkę odnowiono w XIX w., wymieniając dawne orły na nowe, odlane z brązu. Legenda głosi, że podczas ćwiartowania św. Stanisława do sadzawki wpadł jego palec i został połknięty przez pływającą w niej rybę, którą potem w cudowny sposób wyłowiono. Zdaniem niektórych do sadzawki wpadła także głowa świętego i stąd woda z niej działa uzdrawiająco, szczególnie w wypadku przypadłości oczu i chorób skórnych. Z czasem wodę z sadzawki zaczęto czerpać i rozprowadzać po całej Rzeczpospolitej jako cudowny lek na wszelkie dolegliwości. Monumentalne schody prowadzą do późnobarokowego portalu znajdującego się w dwuwieżowej fasadzie, wiodącego do wnętrza świątyni, z prezbiterium wyjątkowo zwróconym na zachód, w odróżnieniu od innych kazimierskich kościołów i synagog orientowanych na wschód. Jest to trójnawowa barokowa bazylika, wyjątkowo jednolita stylowo. We wspaniałym ołtarzu widnieje obraz z wizerunkiem św. Michała Archanioła pędzla Tadeusza Kuntze Konicza z 1761 r. Wzdłuż prezbiterium ciągną się neobarokowe stalle z płaskorzeźbami Teofila Lenartowicza, przedstawiającymi oblężenie Jasnej Góry i bohaterskiego księdza Augustyna Kordeckiego przed Janem Kazimierzem. W nawie głównej wzrok przykuwają barokowe ołtarze wykonane z czarnego dębnickiego marmuru. Wychodząc z prezbiterium, zwróćmy szczególną uwagę na barokowy ołtarz po prawej stronie - ołtarz św. Stanisława, ponoć wzniesiony w pobliżu miejsca śmierci biskupa. Obraz w ołtarzu przedstawia tegoż świętego w złoconej szacie. Po obu stronach widnieją alegoryczne figury Wiary i Nadziei, a poniżej znajduje się rzecz osobliwa - pień, na którym wedle tradycji poćwiartowano ciało biskupa. Co więcej, w ścianie obok jest płyta z napisem: „SISTE GRADUM DIVUS TINXIT ME SANGUINE PRAESUL" („Przystań, przechodniu, święty biskup zrosił mnie swą krwią"), a nad nią widnieje napis dla tych, którzy nie znają łaciny: „Uczcij miejsce krwią męczeńską świętego Stanisława biskupa uświęcone". Przez trzy oszklone otwory można zobaczyć ślady przelanej krwi (!) biskupa na pozostałości stopni kamiennego ołtarza, przy którym Stanisław poniósł śmierć. Warto również zwrócić uwagę na obraz przedstawiający Apoteozę św. Stanisława, na którym widnieje XVIII-wieczna Skałka, z obowiązkowymi czterema orłami naokoło. Naprzeciwko ołtarza św. Stanisława znajduje się ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z  figurami św. Królowej Jadwigi i  św. Kazimierza Królewicza w złotych koronach, obok którego umieszczono popiersie Augustyna Kordeckiego, obrońcy klasztoru na Jasnej Górze. Obok zaś widnieje popiersie Jana Pawła II, który odwiedził kościół w 1979 r., podczas swej pierwszej pielgrzymki do Polski. Wyszedłszy z kościoła, schodzimy do  Krypty Zasłużonych, miejsca szczególnie ważnego dla Polaków. Spoczywają tu osoby zasłużone dla narodu, dla których brakło miejsca na Wawelu. Kryptę utworzono w 1880 r. z inicjatywy profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Józefa Łepkowskiego oraz Teofila Żebrawskiego, który ją odrestaurował, aby w 1880 r. dokonać tu powtórnego pogrzebu Jana Długosza (1415-80), znakomitego kronikarza dziejów Polski i wychowawcy synów królewskich.

 

Pochowani na Skałce

W 1887 r. pochowano tu znakomitego pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego (1812-87), którego ogromny dorobek literacki liczy 223 powieści, nie ma sobie równych w literaturze polskiej i jest fenomenem w skali światowej. Następnie złożono tu szczątki Teofila Lenartowicza (1822-93), jednego z najpopularniejszych poetów polskich XIX w., którego zwano „lirnikiem mazowieckim", sprowadzone na Skałkę przez Adama Asnyka (1838-97), popularnego poetę, który w swoich dziełach łączył romantyzm z pozytywistyczną problematyką filozoficzno-społeczną oraz historyczno-polityczną, a który również został tu pochowany. Wkrótce do grona pisarzy i poetów dołączył malarz Henryk Siemiradzki (1843-1902), czołowy przedstawiciel akademizmu. Wielu krakowskim teatrom ofiarował malowane przez siebie kurtyny, a jego obraz Świeczniki chrześcijaństwa, znane też jako Pochodnie Nerona, stały się zalążkiem zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Gdy w 1907 r. zmarł Stanisław Wyspiański (1869-1907), zakochany w Krakowie „czwarty wieszcz", najwybitniejszy dramaturg polski, poeta, malarz, grafik i scenograf, twórca wspaniałych witraży, wiadomym było, że spocznie na Skałce. Do zacnego grona 20 lat później dołączył Jacek Malczewski (1854-1929), czołowy przedstawiciel Młodej Polski i  symbolizmu w malarstwie, uczeń Jana Matejki i profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Ostatnim, którego pogrzebano na Skałce przed II wojną światową, był wybitny polski kompozytor Karol Szymanowski (1882-1937). Po wojnie natomiast spoczął tu wielki aktor Ludwik Solski (1855-1954), który w 1954 r. obchodząc w Krakowie jubileusz swoich 100. urodzin, otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na Skałce został także pochowany znany polski poeta, noblista, powieściopisarz i eseista Czesław Miłosz.

 

Opuszczając dziedziniec i kierując się ul. Skałeczną, należy zwrócić uwagę na malownicze przejście łączące klasztor Augustianek z kaplicą Węgierską, zbudowane w 1728 r. Idąc wzdłuż murów klasztornych, mijajmy modernistyczny gmach gimnazjum Paulinów z 1935 r. i klasztor Augustianek. Przy końcu ulicy, po lewej stronie zobaczymy mały, osobny budyneczek z drewnianym dachem - to XV-wieczna dzwonnica. Zatrzymujemy się przed wejściem do monumentalnego

 kościoła pw. św.św. Katarzyny i Małgorzaty, wzniesionego z fundacji Kazimierza Wielkiego. Historia kościoła nie jest zbyt szczęśliwa - budowano go szybko od 1343 r. (za życia Kazimierza Wielkiego powstały prezbiterium i krużganki wraz z przyległymi od wschodniego skrzydła kaplicami i zakrystią, a także prowizoryczny klasztor) i ukończono pod koniec XIV stulecia. Podczas trzęsienia ziemi w 1443 r. runęło sklepienie - odbudował je mistrz Hanusz, który wzniósł wtedy również skromny szczyt fasady zachodniej. Wielu szkód doznał kościół w czasie powodzi w 1534 r., kiedy całe miasto było zalane. Wskutek pożaru w 1556 r. sklepienie znów runęło i zniszczyło główny gotycki ołtarz. Zaangażowany do odbudowy Tomasz de Robore zginął w trakcie prac, które dokończyli Aleksander Gucci i Antonio Morosi. Kolejne trzęsienie ziemi w 1786 r. spowodowało pęknięcie sklepień, więc kościół zamknięto ze względu na bezpieczeństwo wiernych - nabożeństwa odbywały się w krużgankach. Władze austriackie nakazały w 1796 r. świątynię zamknąć, zniszczono barokowe ołtarze. Mimo iż augustianie odzyskali kościół w 1814 r., jego stan pogarszał się tak bardzo, że w 1827 r. Senat Wielkiego Miasta Krakowa postanowił go zburzyć. Dzięki staraniom bpa Karola Skórkowskiego i Karola Wielogłowskiego nie dopuszczono do rozbiórki, a restaurację kościoła zaczętą w 1864 r. prowadzono z przerwami do wybuchu I wojny światowej. Kasata zakonu augustianów w 1950 r. zaowocowała zaniedbaniem stanu technicznego kościoła. Świątynię oddano w użytkowanie grekokatolikom (kaplica św. Doroty), którzy korzystali z niej do 1998 r. Obecnie kościołem i klasztorem opiekuje się zakon augustianów (reaktywowany w 1989 r.), który za przywrócenie go w latach 90. do dawnej świetności otrzymał tytuł Mecenasa Kultury Krakowa 2002. Przez piękny gotycki południowy portal wkraczamy do kościoła. Nad portalem widzimy ­kopię figurki Madonny z Dzieciątkiem, a  na sklepieniu herb Zbigniewa Oleśnickiego. Znajdujemy się we wspaniałym, dość surowym, gotyckim wnętrzu kościoła św. Katarzyny. Jest to bazylika trójnawowa, nakryta sklepieniem gwiaździstym w prezbiterium i kruchcie, pozornym w nawie głównej i krzyżowo-żebrowym w nawach bocznych. Po prawej stronie, na ścianie południowej, widzimy manierystyczny nagrobek Wawrzyńca Spytka Jordana (zm. 1586), którego twórca pozostawał wyraźnie pod wpływem Santiego Gucciego. Jest to właściwie mauzoleum rodziny Jordanów, gdyż obok znajdującego się w pozycji leżącej Wawrzyńca siedzą jego ojciec Mikołaj i dziad Jordan z Zakliczyna. Po zewnętrznej stronie widnieją posągi dwóch żon Wawrzyńca, a  także jego matki Anny i babki Jadwigi. W prezbiterium uwagę przykuwa piękny barokowy, trzykondygnacyjny ołtarz główny z XVII w. W centrum umieszczono obraz Zaślubiny Katarzyny Aleksandryjskiej, namalowany w 1674 r. przez Andrzeja Wenestę, ufundowany przez rajcę kazimierskiego Macieja Kazimierza Tretera, a także obraz Jedenastu Błogosławionych Męczenników Zakonu Augustiańskiego, wykonany w 1869 r. przez W. Eliasza. Ponadto ołtarz zdobią figury świętych augustiańskich; te największe po bokach głównego obrazu to św. Augustyn i św. Tomasz. Po obu ścianach prezbiterium ciągną się - nie tak już efektowne jak w kościele Bożego Ciała - neogotyckie stalle z przedstawieniami świętych na zapleckach i ganek muzyczny z 2. poł. XIX w. Z prezbiterium bocznym wejściem (po lewej) przechodzimy do krużganków, po lewej stronie mijając dawną kaplicę św. Tomasza, a obecnie zakrystię. W przepięknych gotyckich krużgankach można zobaczyć na ścianach niedawno odnowione freski. Skręcamy w lewo i przechodzimy przez kaplicę bł. Izajasza Bonera. Gdy oddał ducha w 1471 r., jego grób znajdujący się w kościele św. Katarzyny otaczano czcią, a samą postać Izajasza kultem, który doprowadził do włączenia go do grona błogosławionych. Za kratami znajduje się kaplica Matki Boskiej Pocieszenia, wydzielona z krużganków przed 1436 r., dawniej należąca do Bractwa Polaków, zlikwidowanego w XVII w. Południową ścianę zajmuje wspaniałe malowidło ścienne cieszące się niebywałym kultem od 1. poł. XV w., wyobrażające Madonnę z Dzieciątkiem w otoczeniu św.św. Augustyna i Mikołaja z Tolentynu, powstałe w latach 1504-12 po przemalowaniu poprzedniego malowidła z początku XV w., niedawno ukoronowane misternymi złotymi koronami. Ponadto znajdują się tu malowane sceny, przedstawiające boskie interwencje Maryi. Zanim wrócimy do nawy głównej, obejdziemy krużganki, przy okazji podziwiając fantastyczne średniowieczne malowidła ścienne. Na wprost widzimy XVI-wieczną scenę Ukrzyżowania. Mijamy kaplicę św. Doroty, wybudowaną przed 1365 r. Warto zwrócić uwagę na widoczny nad wejściem do niej fresk z 1425 r., przedstawiający nadanie augustianom reguły przez ich patrona. Nad bocznym wejściem, w ścianie wschodniej krużganków, znajduje się XV-wieczny wizerunek Chrystusa i Matki Boskiej Bolsnej Misericordia Domini. Na ścianie północnej (po prawej stronie od wejścia) można zobaczyć XV-wieczne malowidła wyobrażające św. Augustyna i sceny męczeństwa św.św. Katarzyny i Małgorzaty, a także Scala peccatorum - interesującą scenę śmierci mężczyzny, o którego duszę walczą szatan z aniołem. Kierując się w stronę wyjścia, mijamy kaplicę św. Moniki, zwaną Węgierską, która została wzniesiona na początku XV w. przez wojewodę siedmiogrodzkiego Ścibora z  Ściborzyc jako kaplica grobowa. Na uwagę zasługuje w niej manierystyczny ołtarz z obrazem Matki Boskiej Dobrej Rady, jak również polichromia wykonana w latach 60. XX w. przez Zdzisława Pabisiaka. Od 1727 r. kaplica znajduje się w posiadaniu augustianek, które urządziły tu swoje oratorium. Ze względu na surową regułę zakonu, kaplica jest zamknięta dla wiernych przez cały rok z wyjątkiem 26 kwietnia, kiedy przypada święto Matki Boskiej Dobrej Rady - wówczas jest jedyna okazja, by wejść do środka. Do kaplicy tej zakonnice przedostają się wąskim przejściem wzniesionym nad ul. Skałeczną (pod którym przeszliśmy wcześniej).

Po wyjściu z kościoła dochodzimy do skrzyżowania z ul. Krakowską, gdzie po prawej stronie stoi  Dom Norymberski (dawniej zwany Domem pod Gwiazdą lub Ciemną Gwiazdą). Pierwotnie znajdowała się tu gotycka oficyna kamienicy przy rynku kazimierskim, a obecnie mieści się Restauracja Norymberska i sala seminaryjna, w której odbywa się wiele imprez. Skręcamy w prawo. Idąc ul. Krakowską mijamy ratusz, widziany teraz z innej perspektywy. Po lewej stronie, pod nr. 46 znajduje się tzw.  Dom Esterki, legendarnej kochanki króla Kazimierza Wielkiego, której czar i powab zawładnęły sercem ostatniego z Piastów. Mijamy ul. Skawińską, przy której pod nr. 4 w tzw. Frygosiówce i nr. 6 w przebudowanych XVIII-wiecznych kamienicach mieściły się kaplica i dom dla przewlekle chorych, prowadzony przez braci albertynów. Przy ul. Skawińskiej stał nieistniejący już kościół św. Jakuba, jeden z najstarszych na Kazimierzu. Po prawej stronie ul. Krakowskiej, pod nr. 43 znajdowało się historyczne schronisko św. Brata Alberta. Na klasycystycznej fasadzie widnieje tablica wmurowana ku czci Brata Alberta, z drugą tablicą poniżej, upamiętniającą jego kanonizację w 1989 r. Przechodzimy na drugą stronę ulicy, mijamy klasztor oo. Bonifratrów (dawniej Trynitarzy), wzniesiony w latach 1741-51, i kierujemy się w stronę najpiękniejszej w Krakowie - jeśli nie w Polsce - późnobarokowej fasady, dzieła Franciszka Placidiego,

 kościoła Trójcy Przenajświętszej, dawniej Trynitarzy, obecnie Bonifratrów. Założony w XII w. zakon trynitarzy, którego celem było wykupywanie więźniów z niewoli tureckiej, osiadł na Kazimierzu w 1689 r. W 1741 r. bracia rozpoczęli budowę kościoła, z nieznanych powodów wstrzymaną na 10 lat i ostatecznie ukończoną w okresie 1752-58. Powstał wówczas piękny późnobarokowy kościół w stylu Francesca Borrominiego, a zatem niespokojnym i malowniczym, a przy tym wyrafinowanym i chłodnym. W  1796 r. zakon przestał istnieć, a jego świątynię, zamienioną w magazyn, oddano w 1812 r. bonifratrom, przeniesionym z kościoła św. Urszuli przy ul. Jana. U schyłku XIX stulecia i pod koniec lat 60. XX w. kościół odrestaurowano. Jest to niewielka jednonawowa świątynia, otoczona wąskimi, zwierciadlanymi kaplicami bocznymi po obu stronach od wejścia, nakryta sklepieniem żaglastym w prezbiterium, kolebkowym z lunetami na gurtach w nawie i kaplicach przy nawie. Wewnątrz na największą uwagę zasługuje przepiękna polichromia iluzjonistyczna na sklepieniach, dzieło Józefa Plitza z Moraw (1758-61), w nawie przedstawiająca wykupywanie więźniów chrześcijańskich z niewoli muzułmańskiej przez św. Jana z Mathy, założyciela trynitarzy, a w prezbiterium Najświętszą Marię Pannę Niepokalanie Poczętą. Na belkowaniu obiegającym nawę główną widzimy wyobrażenia symbolizujące cnoty zakonne, malowane en grisaille. Neobarokowy ołtarz, zasłaniający dawne malowane retabulum, zawiera słynącą łaskami figurę Jezusa Nazaretańskiego, poświęconą przez papieża Klemensa XIII w 1759 r. W ołtarzach bocznych na szczególną uwagę zasługują obrazy św. Judy Tadeusza i św. Kajetana, przypisywane Tadeuszowi Kuntze Koniczowi. W zakrystii znajduje się polichromia Św. Jan z Mathy i św. Feliks Walezjusz adorujący symbol Opatrzności Bożej, namalowana przez brata zakonnego Józefa Prechtla w 1765 r. Obok, przy ul. Trynitarskiej, mieści się
 szpital zakonu bonifratrów, wzniesiony w latach 1897-1906 w celu uczczenia 50. rocznicy panowania cesarza Franciszka Józefa, do dziś cieszący się świetną, zasłużoną opinią. Budynek został zaprojektowany przez Teodora Talowskiego, znakomitego krakowskiego architekta. Na fasadzie widzimy herby cesarstwa austriackiego, Polski, Krakowa i bonifratrów oraz posąg św. Jana Grandego, założyciela zakonu bonifratrów. Kościół Trójcy Przenajświętszej kończy nasze zwiedzanie Kazimierza Chrześcijańskiego.

 

Podgórze

Zwiedzanie zaczynamy od

 Rynku Podgórskiego. Rynek wytyczony został po 1784 r. i od końca XVIII aż do poł. XX w. służył jako plac targowy. Wokół rynku wznoszą się dawne zajazdy:
 „Pod Jeleniem" (nr 12) i  „Pod Czarnym Orłem" (nr 13). Pod nr. 1 znajduje się dawny  ratusz miejski (1845), wzniesiony w stylu historyzmu. W czasie II wojny światowej mieściła się tu siedziba niemieckiej policji, a obok znajdowała się główna brama getta. Nad wszystkimi tymi budynkami dominuje neogotycki
 kościół św. Józefa (ul. Zamojskiego 2), stojący na miejscu wcześniejszego, o którym przypomina stara, opuszczona dzwonnica. Świątynia jest dziełem cenionego architekta przełomu XIX i XX w. - Jana Sas-Zubrzyckiego. 24 października 1909 r. odbyła się uroczystość konsekracji, choć wyposażanie kościoła wciąż trwało. W latach 1908-09 powstał ołtarz główny i ołtarz Zwiastowania, później ołtarze MB Nieustającej Pomocy, św. Józefa, MB Częstochowskiej i ambona, MB Różańcowej, św. Wincentego oraz Najświętszego Serca Pana Jezusa (1896). W 1952 r. ściany kościoła pokryła polichromia, utrzymana w czerwono-niebieskiej tonacji. Przestawiono również ołtarze i zamurowano arkady. Zmieniło to koncepcję architekta - wnętrze kościoła stało się ciemne i przestało sprawiać wrażenie gotyckiej katedry. Obecnie, dzięki inicjatywie proboszcza, przywrócono dawny wygląd świątyni. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na neogotycki, bogato rzeźbiony i dekorowany pozłacaną, srebrzoną snycerką polichromowany ołtarz. W jego środkowej części stoi kamienna figura św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus. Z lewej strony nastawy pod baldachimem widnieje figura św. Elżbiety ze św. Janem Chrzcicielem z Barankiem, a po prawej stronie w analogicznym ujęciu św. Józef z Jezusem Zmartwychwstałym. Na lewym skrzydle tryptyku znajdują się płaskorzeźbione postacie Zachariasza i Archanioła Gabriela, a na prawym św. Anny z Matką Bożą i Archanioła Michała. Będąc w środku trzeba koniecznie zobaczyć organy. Wybudowane zostały one przez firmę Adolfa Homana z Warszawy dla kościoła w Baku, lecz zawirowania wojenne uniemożliwiły sfinalizowania transakcji. Parafia św. Józefa zakupiła je „R. P. 1922, miesiąca 2; dnia 22" za cenę 8 mln marek polskich, co stanowiło równowartość 10 kg czystego złota. Organy są wyposażone w 24 głosy, prospekt organowy utrzymany w stylu neogotyckim. Jednym z 1113 ofiarodawców był Marszałek Józef Piłsudski, o czym świadczy pamiątkowy „złoty gwoźdź".

Po wyjściu z kościoła idziemy w górę ul. Parkową, prowadzącą, jak sama nazwa wskazuje do parku, nazwanego od imienia założyciela

 Parkiem Bednarskiego. Wojciech Bednarski, jak chyba nikt inny, przyczynił się do rozwoju Podgórza. Ten znany działacz, rajca miejski i inicjator wielu projektów, miał wizję stworzenia z Podgórza najpiękniejszego miejsca na ziemi. Z własnej kiesy wyłożył pieniądze na założenie parku. Do dziś rośnie tu ponad sto gatunków drzew, żyje wiele gatunków ptaków, a nawet tak lubiane przez wszystkich wiewiórki. Ulica Parkowa styka się z
 placem Lasoty, otoczonym pięknymi willami z przełomu XIX i XX w. W jednej z nich mieszkał Wojciech Bednarski. Plac Lasoty zdobi
 popiersie Edwarda Dembowskiego. Skręcamy w lewo w ul. Stawarza, która prowadzi na Wzgórze Lasoty, gdzie znajdują się dwa obiekty warte obejrzenia. Pierwszym z nich jest
 Fort św. Benedykta, stanowiący fragment wielkiego założenia militarnych umocnień „Twierdza Kraków". Charakterystyczna baszta maksymiliańska, wykonana z czerwonej cegły, nie jest obecnie wykorzystywana. Wciąż toczą się spory i dyskusje jak odrestaurować cenną budowlę. Obok, po lewej, znajduje się średniowieczny
 kościółek św. Benedykta, jeden z najstarszych w Krakowie. Powstanie tego najmniejszego w Krakowie kościoła łączy się z przybyciem do miasta benedyktynów w 1044 r. Przy świątyni odkryto pozostałości książęcego palatium, z którym wiąże się legenda o czarnej damie - okrutnej władczyni, do dziś pokutującej za swoje grzechy. Jej szlochy i zawodzenia słychać tu ponoć po północy. Jedyny dzień w roku, kiedy można zwiedzić kościółek, to wtorek po Wielkanocy, gdy odbywa się tu święto Rękawki. Ze Wzgórza Lasoty widać
 Kopiec Krakusa.

Ze Wzgórza Lasoty wracamy do Rynku Podgórskiego, skąd ulicami Staromostową i Brodzińskiego dochodzimy do Józefińskiej. Jest to ulica szczególna dla Żydów. W budynku nr 13 w prywatnym 

 mieszkaniu Szymona Lustgartena spotykali się członkowie ŻOB-u. „Odrzucili oni [członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej] koncepcję Rad Żydowskich [Judenratu], jakoby dobrze wykonywana praca i bezwzględne posłuszeństwo dawały szanse przeżycia. (...) W pełnej świadomości, że Niemcy dążą do zupełnej zagłady Żydów, głosiła hasła bojkotowania zarządzeń niemieckich, sabotowania ich, jak również aktywnego występowania przeciw przemocy okupanta. (...) Młodzież tej organizacji wybrała los twardej i nierównej walki z okupantem, świadoma - jak mawiał Liebeskind - że „z naszej drogi nie ma powrotu. Kroczymy szlakiem śmierci... Kto pragnie życia, niech go nie szuka wśród nas. My jesteśmy u kresu. Tylko że nasz kres nie jest zmierzchem. Nasz kres jest śmiercią, której silny człowiek idzie sam naprzeciw". Kierownictwo organizacji spoczywało w rękach Adolfa Liebeskinda, Abrahama Lejbowicza i Szymona Drängera. Niestety, większość członków ŻOB-u została aresztowana po akcji w kawiarni Cyganeria 22/24 grudnia 1942 r.

W okazałym budynku po lewej stronie pod nr. 18 mieściła się

 siedziba Żydowskiej Samopomocy Społecznej, powołanej w pierwszych dniach wojny. Na czele organizacji stało siedmioosobowe prezydium, któremu przewodniczył dr Michał Weichert. Otrzymywała ona subwencje od American Jewish Joint Distribution Committee (zwanego w skrócie Joint) oraz od Międzynarodowego Czerwonego Krzyża i innych instytucji charytatywnych, dzięki którym członkowie ŻSS mogli dostarczać do getta, a później obozu w Płaszowie i innych placówek na terenie Krakowa, leki, opatrunki, sprzęt medyczny oraz żywność. Mieli oni pozwolenie na zakup żywności po cenach sztywnych (tzn. 15-20% cen wolnorynkowych), dzięki czemu mogły funkcjonować wspierane przez ŻSS kuchnie ludowe, szpitale i inne zakłady charytatywne. W 1942 r. Niemcy rozwiązali ŻSS, tworząc w jej miejsce Jüdische Unterstützung-Stelle (Placówka Pomocy dla Żydów, JUS). Tuż przed likwidacją getta Michał Weichert przekazał znaczną część zmagazynowanych przesyłek Radzie Głównej Opiekuńczej, dzięki czemu mogły one trafić także do obozu w Brünnlitz, gdzie przeniesiono Żydów zatrudnionych w fabryce Schindlera. JUS ostatecznie przestała istnieć po likwidacji obozu w Płaszowie w 1944 r.

Dosłownie parę kroków dalej, w budynku przy ul. Józefińskiej 14, znajdował się 

 szpital żydowski przeniesiony tu z ul. Skawińskiej 8 w październiku 1941 r. Mimo skromnego wyposażenia, był znany z wysokiej jakości usług, a także wielkiej ofiarności i poświęcenia pracujących tu lekarzy i personelu medycznego. W szpitalu znajdowało się ok. 120 łóżek, ale był tak przepełniony, że często na jednym leżało dwóch pacjentów. Dyrektorem placówki był znakomity chirurg dr Józef Nüssenfeld. Warto dodać, że nawet w tych strasznych czasach w szpitalu odbywały się cotygodniowe spotkania naukowe pod przewodnictwem dr. Maksymiliana Blassberga. Najtragiczniejszym dniem było wysiedlenie październikowe, w trakcie którego chronieni byli tylko lekarze i personel pomocniczy, niemniej jednak oprócz chorych, którzy ze względu na swój stan nie mogli opuścić szpitala, wywieziono i zamordowano też kilkunastu lekarzy. W czasie likwidacji getta na dziedzińcu szpitala zamordowano lekarzy wraz z pacjentami. Pod koniec 1941 r. nieco dalej, przy ul. Józefińskiej 10, utworzono
 oddział dla przewlekle chorych Szpitala Głównego z 50 łóżkami, który prowadzili jego założyciele: dr Bernard Bornstein i dr Julian Aleksandrowicz, wybitny działacz społeczny i lekarz, autor wspomnień Kartki z dziennika doktora Twardego. W czasie czerwcowego wysiedlenia w 1942 r. w szpitalu znalazło schronienie ok. 470 osób, które dzięki sprytowi lekarzy zostały uratowane. Szpital funkcjonował do likwidacji getta w 1943 r. W tym samym budynku mieściła się siedziba niemieckiego Urzędu Pracy (Arbeitsamt), prowadzącego ewidencję osób kierowanych do prac przymusowych, a także przygotowującego listy osób przeznaczonych do wysiedlenia. Początkowo kierownikiem urzędu był wiedeńczyk K. Scheppessy, który wydał kilkadziesiąt fikcyjnych przydziałów do pracy, co jednak szybko doszło do uszu gestapo i  Scheppessy został aresztowany i rozstrzelany. Arbeitsamt zlikwidowano po wysiedleniu październikowym w 1942 r. Przy ul. Józefińskiej 3 znajdował się Zakład Kąpielowy wraz z umiejscowionym tam później Zakładem Dezynfekcyjno-Dezynsekcyjnym, które uchroniły getto od wybuchu epidemii.

Dalej podążamy ul. Targową, która po wysiedleniu październikowym z 1942 r. stanowiła granicę między gettem A i B. Getto A - leżące na prawo - zamiesz­kane było przez ludzi, którzy mieli zatrudnie­nie, a getto B - przez bezrobotnych, starszych i chorych.

Dochodzimy do 

 Placu Bohaterów Getta (dawniej Zgody), który leżał w północnej części getta. W latach 1941-43 było to główne miejsce, do którego spędzano Żydów w trakcie akcji wysiedleńczych i skąd ruszali w drogę do obozu zagłady w Bełżcu (w czerwcu i październiku 1942 r.). W czasie akcji likwidacyjnej w 1943 r., 13 marca wyruszyły stąd kolumny do obozu w Płaszowie, a 14 marca po selekcji rozstrzelano tu starców z getta B. Na wychodzącej z placu uliczce Piwnej (dawniej Wita Stwosza) rozstrzelano kobiety, a na pobliskiej Nadwiślańskiej - dzieci pozostawione w Domu Dziecka (Kinderheim). Plac ten był również świadkiem pamiętnego „krwawego czwartku" - 4 czerwca 1942 r., kiedy zginął tu wspaniały żydowski pieśniarz i poeta Mordechaj Gebirtig, a także wielu bestialskich mordów, łez i niepojętych cierpień ludzi oddzielonych od swych rodzin i niepewnych jutra. Do dzisiejszych czasów pozostała niezmieniona zachodnia pierzeja placu (domy nr 2-5) po prawej stronie od mostu.

W budynku nr 6 mieściła się

 siedziba Żydowskiej Organizacji Bojowej, o czym informuje wmurowana tu tablica: „Pamięci bohaterów i męczenników getta krakowskiego, zamordowanych przez barbarzyńców niemieckich. W tym domu mieściła się siedziba Żydowskiej Organizacji Bojowej. Tablicę tę wmurował w piątą rocznicę likwidacji getta komitet obywatelski 13 marca 1948 roku". Spotykali się tu młodzi bojownicy getta, którzy prowadzili działalność sabotażowo-dywersyjną i m.in. w grudniu 1942 r. doprowadzili do dość udanego zamachu na niemiecką kawiarnię Cyganeria przy ul. Szpitalnej. Gdy staniemy twarzą do placu, po drugiej stronie ujrzymy ul. Kącik, przy której pomiędzy budynkiem nr 2 a nieistniejącym dziś budynkiem placu Zgody nr 10, znajdowała się
 Brama I . Przez nią odbywał się głównie ruch pieszy i  szmuglowano najwięcej żywności, gdyż była najsłabiej strzeżoną bramą getta.

Na rogu ul. Targowej i placu Bohaterów Getta pod nr. 18 znajduje się dawna

 Apteka Pod Orłem. Właściciel apteki mgr Tadeusz Pankiewicz (1908-93) był jedynym nieżydowskim mieszkańcem getta. Niemcy w obawie przed wybuchem epidemii tyfusu plamistego zezwolili na istnienie apteki, która od października 1941 r. czynna całą dobę, stanowiła skrawek dawnego wolnego świata.

 

Apteka w getcie krakowskim

 „Apteka była - według określenia większości ludzi - ambasadą, placówką dyplomatyczną, reprezentującą świat swoiście wolny w obmurowanym i zakratowanym mieście. Stała się codziennym punktem zbornym wielu miłych i bardzo ciekawych ludzi. Tutaj to o stałych godzinach przychodziły najrozmaitsze osoby różnego stanu i wieku, tutaj od wczesnych godzin rannych czytało się gazety niemieckie, prasę podziemną, komentowało najnowsze komunikaty wojenne, oceniało sytuację polityczną, tutaj wreszcie omawiano codzienne kłopoty i zmartwienia, tutaj do późnych godzin nocnych toczono dyskusje, snuto rozważania i przewidywania".

(T. Pankiewicz, Apteka w getcie krakowskim, Nowy York 1947).

 

Położenie apteki pozwalało na obserwację dużej przestrzeni. Jej okna wychodziły na plac Zgody i ul. Targową, tak więc Tadeusz Pankiewicz i jego współpracownice byli świadkami popełnionych tu najokrutniejszych zbrodni niemieckich. Pankiewicz napisał wstrząsającą książkę Apteka w getcie krakowskim, dzięki której możemy poznać losy poszczególnych osób przebywających w getcie, panującą tam atmosferę, a także zobaczyć wysiedlenia czy akcje likwidacyjne oczami jednego z mieszkańców. W aptece oprócz Tadeusza Pankiewicza pracowały trzy kobiety: mgr Irena Droździkowska, mgr Helena Krywaniu i mgr Aurelia Danek-Czortowa, które od początku istnienia getta zaangażowały się w nurt niesienia pomocy Żydom, a że nie posiadały zezwolenia na stały pobyt w getcie, szybko przejęły funkcję łączniczek pomiędzy ludźmi odciętymi od świata a resztą mieszkańców miasta. Właściciel apteki i jego współpracownice pomogli wielu mieszkańcom getta, dając im bezpłatnie leki, gdy nie było ich na nie stać i pomagali załatwić fałszywe dokumenty, które nieraz ułatwiały ucieczkę. Tadeusz Pankiewicz udzielał w swojej aptece nocnego schronienia tym, którzy byli poszukiwani przez Niemców czy chcieli uniknąć wysiedlenia. W 1983 r. otrzymał on tytuł „Sprawiedliwego wśród Narodów Świata". Do końca życia przebywał w Krakowie i tu został pochowany na Cmentarzu Rakowickim.

Mieszczące się w dawnej aptece

 Muzeum Historyczne - Oddział Apteka pod Orłem przybliży nam wojenne losy krakowskich Żydów, podparte autentycznymi zdjęciami z getta i obozu w Płaszowie. Można tam także zobaczyć listę członków ŻOB-u, mapy getta i zdjęcia hitlerowskich oprawców. Druga sala jest poświęcona pamięci Tadeusza Pankiewicza; znajdują się w niej meble z dawnej apteki, jego zdjęcia, a także - co najbardziej wzruszające w tej części muzeum - jego oryginalne biurko (po lewej stronie), na którym widnieją listy z wyrazami wdzięczności i pamięci przesłane Pankiewiczowi z całego świata. („Apteka pod Orłem", pl. Bohaterów Getta 18, tel.: +48 12 6565625, czynne: 1 IV-31 X pn. 10.00-14.00, wt.-sb. 9.30-17.00; 1 IX-31 III, pn. 10.00-14.00, wt. 9.00-16.00, nieczynne w każdy pierwszy wt. miesiąca, śr., czw. sb. 9.00-16.00, pt. 10.00-17.00, wstęp: bilet normalny - 5zł, ulgowy - 4zł, rodzinny - 8zł, pn. wstęp wolny).

Z Placu Bohaterów Getta przechodzimy pod wiaduktem kolejowym, wprost na ulicę Lipową. Tu pod nr. 4 znajduje się

 Fabryka Schindlera. Jest to ten sam autentyczny budynek fabryki naczyń emaliowanych, którą zakupił Oskar Schindler w 1939 r. Obecnie istnieje tu fabryka komponentów elektronicznych Telpod. Fabryka oczywiście pojawiła się w filmie Spielberga. Na zewnątrz budynku kręcono m.in. scenę, w której Schindler nie może zdecydować przy wyborze sekretarki i zatrudnia wszystkie (co niekoniecznie pokrywa się z faktami), a następnie robi sobie zdjęcie wraz z wszystkimi paniami przed wejściem do fabryki. Sceny z wnętrza fabryki nakręcono w nieużytkowanym już dawnym zakładzie naczyń emaliowanych w Olkuszu. Możemy spróbować zajrzeć przez drzwi bramy po lewej stronie na zachowaną klatkę schodową, która również „zagrała" w filmie. Wkrótce w fabryce ma zostać otwarta ekspozycja Muzeum Historycznego.

Wracamy na plac Bohaterów Getta i z ul. Na Zjeździe skręcamy w lewo w ul. Lwowską. Tu po przekątnej ulicy znajdowała się

 Brama III, którą w czasie wysiedleń przeprowadzono ludzi z placu Zgody na stację kolejową w Prokocimiu, skąd byli przewożeni do obozów zagłady, czy do obozu w Płaszowie w czasie likwidacji getta. Przy ul. Lwowskiej pomiędzy budynkami nr 25-29 ciągnie się jeden z dwóch zachowanych fragmentów
 muru otaczającego getto. Mur ten był świadkiem codziennego życia, cierpienia, a często także przedostatnich chwil mieszkańców getta, którzy ciągnęli wzdłuż niego w pochodzie kierowanym w stronę Płaszowa, o czym informuje w jidysz i po polsku umieszczona tu tablica: „Tu żyli, cierpieli i ginęli z rąk hitlerowskich oprawców. Stąd wiodła ich ostatnia droga do obozów zagłady".

Dalej zmierzamy ulicami Limanowksiego i Wielicką. Skręcamy w ul. Robotniczą, a następnie al. Pod Kopcem i dochodzimy do Kopca Krakusa. Wedle tradycji Kopiec Krakusa, datowany na VII w., jest mogiłą legendarnego władcy i założyciela miasta - Kraka. Na szczycie rósł kiedyś dąb, co wskazuje na przedchrześcijańskie miejsce kultu. Kopiec ma 16 m wysokości i wznosi się 255 m n.p.m. Zgodnie z legendą miejscowa ludność, pragnąc oddać hołd pamięci Kraka, usypała kopiec z ziemi przyniesionej w rękach i rękawach, co upamiętnia Święto Rękawki, obchodzone we wtorek po Wielkanocy. Podczas święta zebranym u stóp wzgórza ubogim rzucano ugotowane jajka, kiełbasę, chleb, a także owoce, słodycze i pieniądze. W XIX w., gdy Austriacy wznieśli wokół kopca fort, festyn został przeniesiony na Wzgórze Lasoty, gdzie odbywa się do dziś. W ramach powrotu do średniowiecznej tradycji, od 2001 r. uroczystości „rękawkowe" odbywają się również na Kopcu Krakusa. Wówczas to na jeden dzień można przenieść się w czasy średniowieczne, obejrzeć walki wojów oraz zapoznać się z ówczesnymi strojami i rzemiosłem. Na Kopiec Krakusa warto jednak udać się nie tylko w Święto Rękawki, gdyż każdego dnia roztacza się stąd piękny widok na Kraków.

Po zejściu z kopca kierujemy się w stronę ul. Jerozolimskiej. Po skręceniu w nią dochodzimy do dawnego obozu koncentracyjnego.  Obóz w Płaszowie został zbudowany na terenie dwóch cmentarzy żydowskich - jeden z nich należał do dawnej Gminy Żydowskiej w Podgórzu i wchodziło się na jego obszar od ul. Jerozolimskiej 25, a drugi należał do Gminy Żydowskiej w Krakowie i wejście prowadziło od ul. Abrahama 3. W sumie oba zajmowały powierzchnię 10 ha. W trakcie budowy obydwa cmentarze zostały zniszczone, a nagrobki posłużyły jako płyty chodnikowe i podmurówki baraków. Z czasem obóz rozszerzono na południe w stronę ul. Pańskiej - wyrzucono stamtąd ówczesnych mieszkańców, a ich domy oddano do dyspozycji esesmanów przydzielonych do pracy w obozie. Na zachód obóz rozciągał się do ul. Swoszowickiej, a na wschód do Wielickiej, i w 1944 r. osiągnął powierzchnię 80 ha, na której stało kilkadziesiąt baraków, zarówno mieszkalnych, jak i tzw. przemysłowych, mieszczących poszczególne warsztaty zatrudniające więźniów.

Podążamy ul. Jerozolimską. Po prawej, pod nr. 3 zobaczymy tzw.  Szary Domek. Budynek ten, należący dawniej do Towarzystwa Pogrzebowego Chewra Kadisza, w czasie wojny został zamieniony na siedzibę SS, a w jego podziemiach mieściła się katownia esesmanów. Mieszkali w nim jedni z najokrutniejszych esesmanów: „Hujar, Zdrojewski, Landsdorfer, Ekert i Glaser..., a w piwnicy mieściło się więzienie i to nie zwykłe więzienie, tylko prawdziwe podziemne kazamaty tortur. Kto dostał skierowanie do tego fachowego zakładu, nie wychodził już o własnych siłach" (Bau, Czas zbezczeszczenia). Idziemy nieco dalej wzdłuż ul. Heltmana, która w czasach obozu w Płaszowie nosiła nazwę SS-Strasse i przy której mieszkali niemieccy dygnitarze. Pod nr. 22 stoi dawna  Willa Komendanta Obozu Amona Goetha. Był to tzw. Czerwony Domek, należący do Towarzystwa Ochrony Zdrowia, w którym dawniej mieściła się przychodnia dla dzieci zagrożonych gruźlicą. Jednym z przejawów zwyrodnienia Amona Goetha był zwyczaj strzelania zza firanek tego domu do więźniów zmierzających do pracy poza obozem. Tutaj także odbywały się liczne spotkania niemieckich dygnitarzy, połączone z libacjami alkoholowymi, do których przygrywali słynni muzycy, bracia Rosnerowie.

Wracamy do skrzyżowania z ul. Abrahama. Skręcamy w lewo za Szarym Domkiem w nieasfaltową ul. Abrahama, zwaną w czasie wojny Bergenstrasse, która biegła przez środek obozu. Nieopodal zobaczymy  pomnik poświęcony 13 Polakom zamordowanym przez Niemców w pierwszej masowej egzekucji 10 września 1939 r. Podążamy wzdłuż ul. Abrahama. Po lewej stronie widzimy niewielkie wzniesienie - tam znajdował się główny kamieniołom obozu w Płaszowie.

Spróbujmy wspiąć się ścieżką biegnącą na lewo - dojdziemy do ubitej drogi, z której rozciąga się lepszy widok. Skręcamy w prawo, kilkanaście metrów dalej ujrzymy po prawej stronie miejsce, gdzie znajdował się  plac apelowy, na którym codziennie przetrzymywano więźniów obozu. Tutaj odbywały się również selekcje; m.in. pamiętna selekcja z 7 maja 1944 r., kiedy urządzono „apel zdrowotny". „Każdy mężczyzna rozebrany do naga przechodził przed drem Blancke w odległości ok. 10 m, a ten ruchem palca wskazywał na jeden z dwóch ustawionych stołów, do którego więzień miał podejść. (...) W miarę przedłużania się „apelu" chłód zmusił Niemców do założenia dodatkowych okryć, więźniowie zaś rozebrani oczekiwali swej kolejki" (Bieberstein). Wybrano wtedy ok. 1400 mężczyzn, których tydzień później wraz z dziećmi z obozowego Kinderheimu wysłano do Oświęcimia, gdzie zginęli w komorach gazowych. W głębi po prawej stronie stały baraki męskie, a dalej, za czynnym wtedy kamieniołomem Libana - baraki kobiece. Jak już wspomniano, w  wyodrębnionej części znajdowały się baraki polskie. Po lewej stronie ciągnęły się warsztaty i inne budynki obozowe (piekarnia, łaźnia itp.). W oddali po lewej dostrzegamy krzyż wzniesiony w miejscu masowego grobu, tzw. „Lipowego Dołka", dawnego fortu austriackiego. Dochodzimy do asfaltowej drogi i skręcamy w lewo, kierując się w stronę widocznych już pomników.

Po prawej stoi nieduży  pomnik wzniesiony przez krakowskich Żydów, upamiętniający kilkadziesiąt tysięcy bezimiennych Żydów spędzonych tu z Polski i Węgier, a także fakt, że w tym miejscu „dokonano jednej z najstraszliwszych zbrodni. Mowa ludzka nie zna słów na określenie ohydy tej zbrodni. Jej niesamowitego bestialstwa, bezwzględności i okrucieństwa. Zastąpmy je jednym słowem - hitleryzm". Nieco dalej znajduje się niewielki  pomnik pamięci węgierskich Żydówek, które w 1944 r. przebywały w obozie w Płaszowie, oczekując na przewiezienie do Oświęcimia, gdzie zginęły w komorach gazowych. Największy z pomników -

 monument poświęcony męczennikom getta projektu Witolda Cęckiewicza wznosi się dokładnie w miejscu wspomnianej już tzw. „Hujowej Górki", dawnego fortu austriackiego, gdzie masowo dokonywano egzekucji. Pomnik stanął w 1964 r., ku „Pamięci męczenników wymordowanych przez hitlerowskich ludobójców w  latach 1943-1945" wszystkich narodowości. Stojąc na terenie dawnego obozu w Płaszowie, gdzie spoczywają prochy tysięcy pomordowanych, „których ostatnim krzykiem rozpaczy jest cisza tego płaszowskiego cmentarza", zadumajmy się przez chwilę nad losem ludzi, którzy tu zakończyli swe życie i pomyślmy, że byli lub mogli to być członkowie naszych rodzin albo my sami. Zapamiętajmy to miejsce i jego historię.

 

Nowa Huta

Wędrówkę śladami „budowlanych" dziejów socjalistycznego miasta zacznijmy od Centrum Administracyjnego

 Huty im. Tadeusza Sendzimira. Huta robi wrażenie na każdym, komu uda się przekroczyć jej progi. Kiedy jedzie suwnica, przypomina to trzęsienie ziemi. W niektórych halach zmieściłoby się kilka krakowskich Rynków, ustawionych jeden przy drugim. Zaś kadzie, wysokości małych domów, napełnione płynnym metalem, przywodzą na myśl bulgoczące lawą wulkany. Centrum to dwa okazałe budynki przy głównej bramie huty. W jednym z nich, tzw. Budynku Z, mieszczą się siedziby zarządu oraz Biuro Przepustek, zaś w Budynku S - centralna biblioteka techniczna, gdzie można dostać m.in. archiwalne numery „Budujemy socjalizm" (poprzednika „Głosu", tygodnika nowohuckiego) oraz załatwić różne sprawy administracyjne. Budynki są połączone podziemnym przejściem, z którego korzystali pracownicy huty podczas strajków na początku stanu wojennego, gdy zwykłe ciągi komunikacyjne odcięte były przez oddziały ZOMO. Jeżeli chodzi o styl architektoniczny, to Centrum Administracyjne HTS wraz z Pałacem Kultury i Nauki oraz MDM-em w Warszawie zalicza się do najlepszych przykładów rodzimego socrealizmu. Spiętrzenie filigranowych, jakby ulepionych z lukru wieżyczek i ozdobnych, widocznych z daleka krenelaży sprawiło, że gmachy te miejscowi zwą potocznie „Pałacem Dożów" lub „Watykanem". Sami pracownicy Centrum Administracyjnego określają je raczej jako „Pentagon", bo - jak twierdzą - mnóstwo ludzi „pęta" się tu lub „goni". Nazwy te tak się zleksykalizowały, że niektórzy petenci, sądząc, iż chodzi o prawdziwy pałac, zamiast do biur huty trafiają do zabytkowego dworku Matejki, który znajduje się w pobliskich Krzesławicach.

Pierwotny projekt Centrum Administracyjnego powstał w Rosji, ale sprawił od razu moc problemów. W myśl zaleceń luminarzy radzieckiej kultury, Maksyma Gorkiego i Józefa Stalina, sztuka socrealistyczna miała być „narodowa w formie". Z tego powodu to, co było socrealizmem w Związku Radzieckim, w którym panował klasycyzm, przestawało nim być w Polsce, gdzie za dominujący uznano renesans. Nie było rady - należało rozpisać nowy konkurs i zastosować się do założeń sztuki socrealistycznej. Uczyniono tak i niebawem nowy projekt budynków Centrum Administracyjnego stworzył zespół w składzie: Janusz Ballenstedt oraz Janusz i Marta Ingardenowie. Ich koncepcja w luźny sposób nawiązywała do włoskiego zamku Caprarola, wzniesionego przez słynnego renesansowego architekta Vignolę. Zwieńczenia wieżyczek były powtórzeniem latarni, jaką Michał Anioł ustawił nad kopułą bazyliki watykańskiej, zaś attyki przypominały takie, jakie często stosowano na Śląsku w XVI w. W efekcie powstał jeden z najpiękniejszych i najbardziej klasycznych renesansowych pałaców w Polsce, w którym pyszne wnętrza dorównywały fasadom. Choć wiele z nich zniszczono podczas niepotrzebnych przeróbek w latach 90., można tam jeszcze znaleźć monumentalne sale i hale z kasetonowymi stropami. Niezwykłe wrażenie robią również wyłożone ciemnym marmurem klatki schodowe w czterech narożnych wieżach oraz gabinet dyrektora huty o ścianach z kaukaskiego orzecha. Gdzieniegdzie spotkamy także meble z lat 50., zaprojektowane specjalnie dla tego gmachu. Fotografują je czasami amerykańscy artyści i historycy sztuki, bo ich twórca zrobił potem dużą karierę jako designer w USA.

W tym miejscu proponujemy krótkie odejście od oficjalnego szlaku. Wsiadając do tramwaju nr 21 można dotrzeć prawie pod sam

 Kopiec Wandy - jeden z najbardziej fascynujących zabytków z epoki przedchrześcijańskiej. Ów tajemniczy obiekt znajduje się w pobliżu klasztoru w Mogile, a uważany jest za grobowiec Wandy - córki, legendarnego założyciela Krakowa, księcia Kraka. Czy kopiec rzeczywiście zawiera jakieś kości, nie wiadomo, bo nie przeprowadzono tu stosownych badań archeologicznych. W dwudziestoleciu międzywojennym przekopano analogiczny kopiec Kraka na wzgórzu Lasoty i niczego nie znaleziono. Wiadomo jednak skądinąd, że czasami Słowianie ustawiali urnę z prochami zmarłego na kopcu lub na palu przy drodze. Zatem przy tego typu pochówku odnalezienie jakichkolwiek śladów jest praktycznie niemożliwe. Co oznacza słowo „Wanda"? J. Długosz w swoim dziele Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego objaśnia, że imię to znaczy tyle, co „wędka", gdyż dziewica była tak powabna, że urodą swoją „jakby na wędkę ludzi łowiła". Co ciekawe, zdaniem Długosza, od jej imienia Wisłę nazwano Wandalusem, a Polaków... Wandalami. Nawiasem mówiąc, Wanda rzeczywiście ma jakiś związek z  wandalami, tyle że dzisiejszymi, którzy co jakiś czas burzą wzniesiony tam w XIX w. pomniczek, a jego cokół pokrywają niewybrednymi napisami. Tajemniczy Kopiec Wandy z całą pewnością spełniał zarówno funkcje pogrzebowe, jak i astronomiczne. Wokół niego odkryto cmentarzysko, i to o wiele starsze niż on sam.

 

Kopiec Wandy a Święto Pracy

Gdy popatrzymy z Kopca Kraka na mogiłę Wandy, to okaże się, że słońce wschodzi dokładnie nad nią tylko raz w roku - 1 maja! Trudno uwierzyć, ale jest to autentyczne święto pracy o pogańskim rodowodzie, związane z wyjściem pasterzy ze stadami na hale po okresie zimy. Dzień ten poprzedzała słynna orgia czarownic, usiłujących przeszkodzić mężczyznom w opuszczeniu wioski, zwana Nocą Walpurgi. Święto 1 Maja zostało przejęte potem przez Kościół i zamienione na Dzień Józefa Cieśli. Jeszcze później, po masakrze robotników 1 maja 1889 r. w Chicago, socjaliści ogłosili go Międzynarodowym Dniem Pracy.

 

Dziś Wanda, „co nie chciała Niemca", raczej nie jest przykładem dla Polek. Może za to być postacią wielce inspirującą dla polskich feministek. Wanda ma w Nowej Hucie swój pomnik (na kopcu), dom handlowy, osiedle i stadion swojego imienia. W dworku Matejki i w Pałacu Sztuki przy placu Szczepańskim są przechowywane brązowe elementy niezrealizowanego pomnika, który w latach 70. ubiegłego wieku miał stanąć na kopcu. Obecny monument, projektu Jana Matejki, został ufundowany przez Kornela Kozerskiego z Warszawy.

Z Kopca Wandy trzeba powrócić do współczesności. Skręcając zgodnie z biegiem Dłubni z alei Solidarności w prawo w ul. Wańkowicza, znajdziemy się w słynnych

 Krzesławicach. Nazwa wsi pochodzi od imienia Krzesława. W 1228 r. rycerz Budziwoj podarował osadę klasztorowi bożogrobców z Miechowa i w jego rękach, pomijając krótsze lub dłuższe zastawy, pozostawała ona do końca XVIII w., kiedy to zakon skasowano, a jego dobra przejęła Akademia Krakowska. Wtedy w ramach tzw. emfiteuzy (wieczystej dzierżawy bez prawa sprzedania i zasiedzenia) zamieszkał tu Hugo Kołłątaj. Istniały tu wówczas dwór i dwa młyny, a miejscowość liczyła 45 domów i 350 mieszkańców. Gdy dobra te zostały przejęte przez rząd i wystawione na sprzedaż, nabyła je w 1822 r. rodzina Kirchmayerów. W tutejszym dworze przebywał poseł na sejm, Jan Kanty Kirchmayer. Jakiś czas dzierżawcą Krzesławic był Kazimierz Girtler, który w swoich pismach zostawił ciekawy obraz wydarzeń na tym terenie z poł. XIX w. Od 1876 r. wieś należała do słynnego artysty malarza, Jana Matejki, a po jego śmierci dwór nabyli dotychczasowi jego rządcy, Cybulscy. Ich córka, Maria Burzyńska, w latach 60. podarowała dworek wraz z zabudowaniami Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych, które urządziło tu ekspozycję ku czci J. Matejki i H. Kołłątaja. Warto przypomnieć, że przed wiekami, ok. roku 1311, wieś dzierżawili mieszczanie krakowscy - Jasiek i Walter, zamieszani w bunt wójta Alberta. W 1467 r. znalazła się ona w rękach podskarbiego królewskiego, Hińczy z Rogowa. W młodości był on podejrzewany o romans z królową Zofią, ostatnią żoną Jagiełły, za co nawet trafił do więzienia. Potem przewodził polskim husytom, by dość podle ich zdradzić, gdy nie wybrali go na swojego wodza. Prowadząc potem liczne poselstwa i dowodząc wojskami, zyskał dużą popularność, ale nie szacunek. Pochowano go na Wawelu, gdzie jego kaplica sąsiaduje z kaplicą królowej Zofii. Niestety, dziś pozostały już z niej tylko fragmenty. Krzesławice znalazły się też wśród ośmiu wsi, które król Kazimierz Wielki odebrał bożogrobcom, by uposażyć nimi wzniesiony na Stradomiu kościół pw. św. Jadwigi. Interwencje zakonu oparły się wtedy aż o patriarchę jerozolimskiego i papieża. Następca króla, Ludwik Węgierski, musiał zwrócić dobra klasztorowi. W Krzesławicach warto zwrócić uwagę na
 Kościół św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Szkaplerznej (przy ul. Wańkowicza), wzniesiony w latach 1633-48. Pierwotnie był on zlokalizowany w miejscowości Jawornik k. Myślenic, ale gdy w latach 80. XX w. wybudowano tam nowy kościół, przestał być potrzebny i groziła mu rozbiórka. Ponieważ w Nowej Hucie planowano właśnie założenie skansenu, władze zgodziły się przenieść go tutaj, choć generalnie niechętnie patrzyły na obiekty sakralne. Uczyniono to w latach 1983-85, dodając przy okazji okazałą wieżę, której pierwotnie nie było. Upór mieszkańców sprawił, że wkrótce świątynia zaczęła pełnić funkcje religijne. Kościół jest jednonawowy, o konstrukcji zrębowej, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, w którym można obejrzeć ciekawe XVII-wieczne polichromie ludowe, przedstawiające Sąd Ostateczny i św. Krzysztofa. Ołtarze i ambona są barokowe, a przeniesiony tu z Pleszowa krucyfiks z początku XVI w. stanowi cenny przykład rzeźby późnego gotyku. W świątyni znajduje się ponadto dzwon z dworku, którym za czasów Matejki zwoływano wszystkich na obiad, a później oddawano cześć umarłym. Będąc w Krzesławicach nie można nie odwiedzić
 Dworku Jana Matejki (ul. Wańkowicza 25). Jest on jedynym muzeum artystycznym na terenie dzisiejszej Nowej Huty. Niski, parterowy, z przybudówką stanowiącą niegdyś pracownię mistrza Jana, jest czynny od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-15.00. W pięciu obszernych salach są eksponowane meble, obrazy i przedmioty codziennego użytku z XVIII i XIX w., związane z wybitnymi mieszkańcami tego dworu. Pierwszym z  nich był Hugo Sztumberg Kołłątaj, słynny działacz polityczny okresu oświecenia, współtwórca pierwszej europejskiej konstytucji (wzorowanej na amerykańskiej) nazwanej od dnia ogłoszenia Konstytucją 3 Maja. Był on człowiekiem bardzo wszechstronnym: publicystą, pisarzem i filozofem, a nawet pionierem badań etnograficznych w Polsce. W posiadanie Krzesławic wszedł w 1778 r. jako rektor Akademii Krakowskiej. Uczelnia przejęła tę wioskę od skasowanego właśnie zakonu bożogrobców w Miechowie. Kołłątaj, jako kanonik wawelski, miał już w uposażeniu sąsiednią wieś Bieńczyce, więc stworzył tu rozległą włość, przyozdobioną pięknym parkiem. Prowadził też z wrodzoną sobie pasją szeroką działalność gospodarczą. Planował nawet koło dworku w Krzesławicach eksploatować pokłady soli kamiennej, ale na przeszkodzie stanęły wody podskórne. W tym czasie zdołał zreformować Akademię Krakowską (podzielił ją na dwa wydziały: fizyczny i moralny) oraz zatrudnił na uczelni całą rzeszę reformatorsko usposobionych profesorów. W ten sposób krakowska Alma Mater, od stuleci pogrążona w marazmie, zaczęła się zrównywać pod względem osiągnięć naukowych z innymi uniwersytetami w Europie. Niestety, jak to często bywa w naszych dziejach, mająca wkrótce nadejść wojna, zniweczyła dzieło Kołłątaja. W krzesławickim dworze mieszkały przez dłuższy czas także matka Kołłątaja i jego siostra, z którymi był silnie związany uczuciowo. Po II rozbiorze Polski, kiedy Kołłątaj udał się na emigrację do Drezna, wieś została skonfiskowana, podobnie zresztą jak Bieńczyce. Nigdy już tu nie powrócił, choć do końca życia nie przestał o tym marzyć. Krzesławice przeszły wkrótce w ręce rodziny Kirchmayerów, z których Julian, konserwatywny poseł na sejm galicyjski i członek Rady Państwa, na stałe tu zamieszkał.

W roku 1876 dworek nabył największy polski malarz XIX w., Jan Matejko. Na kupno posiadłości przeznaczył pieniądze uzyskane ze sprzedaży płótna Batory pod Pskowem. Od tej pory stała się ona jego ulubionym miejscem wytchnienia, w którym chronił się przed wielkomiejskim gwarem Krakowa. Zafascynowany przeszłością, często spacerował do kościoła w Mogile oraz na kopiec Wandy, gdzie w końcu stanął nieduży pomnik jego projektu. Rozpoczął także przebudowę dworu w stylu gotyku nadwiślańskiego, projektując istniejący do dziś ganek (stanowi on bodaj jedyne architektoniczne dzieło artysty).

Matejko dużo w Krzesławicach malował. W roku 1880 dobudował do dworu obszerną pracownię, w której powstały m.in. Dzieje cywilizacji w Polsce, liczne portrety, a przede wszystkim olbrzymi obraz Kościuszko pod Racławicami, do którego pozowali krzesławiccy chłopi. Po śmierci Matejki jego syn, Tadeusz, odsprzedał dworek Tadeuszowi Cybulskiemu, dawnemu plenipotentowi ojca. Córka owego Cybulskiego, Maria Burzyńska, nie była jednak w stanie utrzymać posiadłości. Dwór zaczął podupadać, aż w końcu właścicielka postanowiła podarować go Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Stało się to w roku 1960. W pięć lat później dworek, po generalnym remoncie przekształcony w muzeum, otworzył podwoje dla zwiedzających. Można tu zobaczyć: słynny Poczet królów i książąt polskich, ilustracje do Śpiewów historycznych Niemcewicza, uchodzące za pierwszy przykład romantyzmu w sztuce polskiej, projekty polichromii do kościoła Mariackiego, a ponadto sztalugi Matejki, skrzynie na rysunki, obrazy i reprodukcje. Obiekt jest otoczony okazałym parkiem angielskim, który łączy się z rekreacyjnymi terenami zalewu w Nowej Hucie.

(Dworek Jana Matejki, ul. M. Wańkowicza 25, tel.: +48 12 6445674, czynne: pn.-pt. 10.00-14.00, sb.-nd. po wcześniejszym zgłoszeniu, wstęp: bilet normalny - 5 zł, bilet ulgowy - 2 zł.)

Plac Centralny i Centrum Administracyjne H.T.S. łączy  Aleja Solidarności, wytyczona w 1949 r. jako jedna z pięciu głównych osi kompozycyjnych Nowej Huty. Aleją biegnie najstarsza linia tramwajowa Nowej Huty, uruchomiona 7 listopada 1952 r. Warto zwrócić uwagę na zabudowę osiedli  Szkolnego i  Stalowego (po dwu stronach Alei Solidarności). Oba osiedla są reprezentatywnymi przykładami zespołów architektury szczytowego okresu realizmu socjalistycznego. Osiedle Stalowe było ostatnim z osiedli wzniesionych w czasach stalinowskich. Charakteryzuje się ono bogatym wystrojem architektonicznym i pięknie zdobioną elewacją. Architektura nawiązuje zarówno do tradycji starożytnego Rzymu, jak również do renesansu. Domy są „tylko" 6-piętrowe (dość popularna „wysokość" w centrum Nowej Huty).

Aleją Solidarności docieramy do centralnego miejsca Nowej Huty, będącego także ważnym punktem komunikacyjnym, którym jest

 Plac Centralny. W obecnym kształcie tworzy on swoistą wystawę historii polskiego budownictwa lat 1950-2000. Jego budowę rozpoczęto w 1949 r., a generalnym projektantem był Tadeusz Ptaszycki. Rozplanowanie placu nawiązuje do barokowych schematów architektonicznych. Otoczony z trzech stron monumentalnymi socrealistycznymi budynkami, otwarty na południe, stanowi centrum, z którego promieniście wybiega pięć szerokich alei. Precyzja i symetria założenia jest szczególnie dobrze widoczna z lotu ptaka lub na planie miasta. Kwartały budynków otaczające plac: centra A, B, C i D to zaprojektowane przez Janusza Ingardena budynki w stylu socrealizmu, nawiązujące zarówno do form renesansowych, jak i barokowych. Charakterystycznymi elementami są arkady, którymi są przykryte tzw. partery sklepowe. Renesansowe i barokowe rozwiązania architektoniczne to przede wszystkim pokaźne balkony, przypominające renesansowe loggie i witryny sklepowe. W 2004 r. Rada Miasta Krakowa przeznaczyła milion złotych na modernizację terenu. Postanowiono przywrócić wygląd placu sprzed 55 lat. Odnowiono zieleń, pojawiły się ławki, kosze na śmieci, stylowe ogrodzenia. Na plac powróciły lampy kandelabrowe. 8 września 2004 r. radni zmienili nazwę placu, dodając do jego nazwy patrona - Ronalda Reagana. Początkowo chcieli pozbyć się całej nazwy Plac Centralny, ale uratował ją Komitet Obrony Nazwy Placu Centralnego, założony przez radnych miasta i nowohuckich dzielnic. Plac Centralny łączy się z
 Aleją Róż. Pierwotnie miała to być ulica, a raczej forma deptaka, łącząca komunikacyjne rondo nazwane Placem Centralnym z głównym forum Nowej Huty - placem Ratuszowym. Tego ostatniego nie zrealizowano. Niegdyś centralnym punktem Alei Róż był
 pomnik Włodzimierza Lenina (przedstawionego jako spacerowicz zdążający w kierunku tak lubianej przez niego Babiej Góry). W 1970 r. rozpisano olbrzymi konkurs na projekt pomnika Włodzimierza Lenina, który miał stanąć w Alei Róż w Nowej Hucie. Wygrał go krakowski rzeźbiarz, prof. Marian Konieczny, twórca m.in. warszawskiej Nike i rekonstrukcji pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. 17 kwietnia 1973 r. złożony z 74 elementów, skręcony 1600 śrubami i ważący 7 t posąg Lenina stanął na miejscu swojego przeznaczenia. Odsłonięto go jedenaście dni później. Od tego czasu przyjeżdżała tu każda oficjalna delegacja, a nowożeńcy mieli gdzie składać kwiaty.

 

Walka z pomnikiem

Nie wszystkim się pomnik podobał i od razu stworzyła się przeciw niemu opozycja. Wachlarz pomysłów, jak go usunąć, był szeroki. Jedni proponowali zarzucić Leninowi pętlę na szyję i wywrócić go ciągnikiem. Inni snuli plany zakupienia od wojska działka i odstrzelenia mu głowy. Apelowano też do sumienia monumentu, zostawiając pod nim rower z kartką, na której zamieszczono następujący tekst: Masz tu rower, stare buty i s... z Nowej Huty. Władze pozostawały głuche na te protesty i Włodzimierz Lenin dalej kroczył Aleją Róż. Sięgnięto więc po bardziej drastyczne metody. W nocy 18 kwietnia 1979 r. Aleją Róż wstrząsnął potężny wybuch. Ktoś rozłożył ładunki pod nogami Lenina. Pierwszy ładunek urwał wodzowi piętę, a drugi spadł z postumentu i eksplodował na placu, wybijając wszystkie szyby w oknach, ale nie uszkadzając pomnika. Jedyną ofiarą był nieszczęsny mieszkaniec sąsiedniego bloku, który obudzony nagłym wybuchem tak się przestraszył, że dostał zawału serca. Lenin, nieznacznie tylko poturbowany, ocalał i jeszcze przez 10 lat świadczył na Alei Róż o trwałości ustroju. W latach 80. demonstranci obrzucali go farbą i usiłowali przewrócić. Mimo wysiłku wielu ludzi ciągnących liny, stalowy kolos ani drgnął. Pokryto go więc napisami i podpalono. Ogień z milicyjnej budki i zniesionych z parku ławek oblanych benzyną sięgał Włodzimierzowi Iljiczowi ponad głowę, ale wódz trwał niewzruszony. Wkrótce potem armatki wodne wyparły ludzi z placu i ugasiły płonącego Lenina. Ostatnie walki toczyły się tu już po Okrągłym Stole, za czasów premiera Tadeusza Mazowieckiego. By nie zaostrzać i  tak już nie najlepszych stosunków z ZSRR, solidarnościowy rząd bronił komunistycznego pomnika przed własnymi obywatelami. Do walki posłano znienawidzone oddziały ZOMO, które znów wystąpiły w swoich paradnych czarnych strojach z tarczami, jak za czasów stanu wojennego. Był to dla nowohucian prawdziwy szok. Ostatecznie pomnik Lenina usunięto 10 grudnia 1989 r., na trzy dni przed rocznicą wprowadzenia stanu wojennego. Potężny dźwig przeniósł monument na platformę, na której wywieziono go za miasto. Trafił do Wróblowic i tam, w nieużywanym forcie, stał do roku 1992, kiedy to ekscentryczny szwedzki milioner Big Bengt Erlandsson kupił go za cenę 100 tys. koron i wywiózł z Polski. Dziś można go podziwiać w miasteczku osobliwości High Chaparral pod Sztokholmem, gdzie stoi w hangarze wraz z angielskim samolotem z czasów II wojny światowej. Lenin ma doklejonego papierosa i kolczyk w uchu. Zdaniem właściciela, symbolizuje to przemiany w Europie Wschodniej.

 

Z Placu Centralnego przenieśmy się teraz w zupełnie inny świat, przepojony sakralną atmosferą. Skręciwszy z zamykającej os. Wandy Alei Jana Pawła II w ul. Klasztorną, znajdziemy się w otoczeniu zabudowań

 opactwa Cystersów. Mogilski  kościół Najświętszej Marii Panny i św. Wacława oraz przyległy do niego
 klasztor Cystersów należą do najcenniejszych obiektów sakralnych Małopolski. Wyjątkowa wartość tych zabytków wypływa stąd, że pochodzą one z okresu przejściowego między stylem romańskim a gotyckim. Takich budowli zachowało się u nas niewiele. Nie radzono sobie jeszcze wtedy z niektórymi problemami technicznymi. Na przykład okna, które w dużo późniejszym kościele Mariackim wypełniają całą przestrzeń między filarami, tu są jeszcze bardzo wąskie. Gdyby nie ostrołukowe zakończenie, mogłyby uchodzić za romańskie. Ale to właśnie one nadają mogilskiej świątyni niezwykłą lekkość i subtelność. Szczególne wrażenie robi zamknięte płasko prezbiterium. Tu nad pięknym gotyckim ołtarzem wznoszą się trzy przeprute w murze, ostrołukowe okna, nad którymi architekt dodał jeszcze efektowny okulus. Prezbiterium i transept to najlepiej zachowane części dawnego kościoła. Renowacja usunęła liczne efekty późniejszych przebudów, dążąc do przywrócenia świątyni dawnego charakteru. Cystersów, którzy osiedli w Mogile w 1222 r., sprowadził ze Śląska bł. Iwo. Swoją działalność rozpoczęli oni od zatknięcia krzyża na kopcu Wandy, który do tego czasu wciąż stanowił miejsce pogańskich obrzędów. Zgromadzenie miało niezwykłą regułę. Zakazywała ona mnichom wszelkich kontaktów ze światem, w którym zdaniem założyciela zakonu, św. Bernarda z Clairvaux, triumfował szatan. Nie wolno im było również wykonywać żadnych ozdób - czy to we wnętrzach, czy na przedmiotach codziennego użytku, nie mówiąc już o ubraniach. Plan każdego kościoła cysterskiego miał wyglądać tak samo: kapitele, gzymsy, odrzwia, a także stroje i księgi musiały być surowe i pozbawione zdobień. Asceza i pokora zakonu sięgały tak daleko, że mnisi wzbraniali się nawet podejmować starań o beatyfikację któregoś ze współbraci. Klasztor w Mogile doskonale dostosowywał się do tych reguł. Doczepiony z boku do kościoła, zamknięty wokół niewielkiego wirydarza, bronił się przed światem grubymi murami. Dodatkowo odcinały go od otoczenia kanały z wodą, skierowaną tu z pobliskich rzek. Jedyną łączność ze światem zapewniał most, ale używano go rzadko. Ogród jest otoczony murem i miał dawniej charakter obronny, o czym świadczą nasyp i baszta. Przy wejściu z kapitularza do ogrodu umieszczono fragmenty płyt nagrobnych, pozostałości po starym cmentarzu klasztornym. Gdy weźmie się pod uwagę olbrzymie rozmiary klasztornej świątyni, która nie spełniała posług religijnych wobec ludności, dziwić musi fakt, że przeznaczono ją (jak i inne kościoły cysterskie) tylko dla konwentu. Cystersi w swoich założeniach kładli główny nacisk na wspólną modlitwę w chórze, a więc na zadania liturgiczne wypełniane w kościele i tylko na wyjątkowe święta udostępniali go wiernym. Natomiast na potrzeby wyznawców wznosili obok skromne kościółki parafialne, kontrastujące z monumentalnością opactw. W Mogile przykładem takiego rozwiązania jest drewniany
 kościół św. Bartłomieja, usytuowany w pobliżu klasztoru, po drugiej stronie ul. Klasztornej. Obecny pochodzi dopiero z roku 1466. Choć przebudowany po 1587 r., jest zaliczany do najcenniejszych zabytków średniowiecznej architektury drewnianej w Polsce. Jego nietypowy układ przestrzenny stanowi wielką rzadkość wśród drewnianych kościołów gotyckich, charakteryzujących się prostą, jednonawową budową. Jest on bowiem wybudowany na planie krzyża o trzech nawach, które powstały przez przedzielenie wnętrza ostrołukowymi arkadami (prawdopodobnie pierwotnymi). Tym samym jest to najstarszy kościół drewniany o trzech nawach w układzie halowym. Znamy imię i nazwisko budowniczego, który na polecenie opata Piotra Hirschberga stawiał świątynię. Był to mistrz stolarski, Mathias Mączka, którego sygnaturę z datą 1466 r. odnajdujemy na zabytkowych odrzwiach budowli. Zwykle twórcy średniowiecznych kościołów są anonimowi. Ich nazwiska co najwyżej udaje się odnaleźć w pożółkłych aktach dawnych archiwów, a i to należy do wyjątków. Z tego powodu sygnatura mistrza Mączki stanowi zjawisko niezwykłe. Sam mistrz był zresztą człowiekiem niezwykłym. Jego dzieła spotkały się z najwyższym, bo królewskim uznaniem. Nosił tytuł „cieśli królewskiego", a w 1456 r. w dowód zasług został nobilitowany. Kościół zbudowany jest w systemie więźbowo-zaskrzyniowym, oszalowany deskami, a wnętrze nakryte stropami. Do dziś zachował się też gotycki detal ciesielski, m.in. bogato profilowane i zdobione dekoracją roślinną odrzwia ostrołukowe z 1466 r. Chrzcielnica pochodzi z XVI lub XVII w., natomiast rokokowa dekoracja malarska z przedstawieniem świętych i dostojników kościelnych związanych z Mogiłą (m.in. bł. Iwona Odrowąża, bł. Prandoty, średniowiecznego rektora Akademii Krakowskiej Jana Dąbrówki i bp. Zbigniewa Oleśnickiego) powstała ok. 1776 r. Iluzjonistyczny ołtarz główny został namalowany na ścianie. W nawie głównej na suficie wyobrażono św. Bernarda klęczącego przed Matką Boską, a w nawach bocznych apoteozę św. Izydora i św. Bartłomieja. Całość uzupełniają dwa ołtarze barokowe i dwa z wystrojem rokokowym. Obok kościoła zachowała się drewniana
 wieża-dzwonnica (1752) z kopulastym dachem i bramą przejazdową. Niegdyś świątynię otaczał cmentarz, po którym pozostał jedynie płot okalający teren i okazała brama z XVIII w. nakryta baniastym hełmem.

Z opactwa Cystersów przenieśmy się na os. Teatralne (ul. Klasztorna, al. Jana Pawła II, z Placu Centralnego al. Generała Andersa, skąd trzeba skręcić w ul. Ludźmierską, a potem Obrońców Krzyża). Tam właśnie znajduje się

 Teatr Ludowy (os. Teatralne 34). Była to placówka nie mająca sobie równej. Przez lata mówiło się, że Nowa Huta słynie z dwóch rzeczy: dobrej stali i dobrego teatru. Początki teatru w Nowej Hucie to działalność sceny „Nurt". Powstała ona w 1952 r. staraniem zespołu amatorskiego, kierowanego przez społecznika i publicystę, Jana Kurcza. Jej siedziba mieściła się w baraku, stojącym w miejscu dzisiejszego boiska przy ul. Bulwarowej, naprzeciw Domu Wędkarza. Od 1953 r. „Nurt" cieszył się statusem teatru zawodowego. Ponadto działały też amatorskie grupy teatralne przy zakładach. Jedną z nich, ulokowaną w bieńczyckiej bazie samochodowej, kierował Piotr Skrzynecki, późniejszy twórca słynnej krakowskiej „Piwnicy pod Baranami". Skierowano go tu ze Szkoły Instruktorów Teatrów Ochotniczych w Łodzi. Gdyby nie ta odgórna decyzja, być może Skrzynecki nigdy nie trafiłby do Krakowa - był przecież rodowitym warszawiakiem. Warto przypomnieć, że to właśnie huta wyremontowała mu później całkowicie zrujnowaną piwnicę w Pałacu pod Baranami, gdzie założył swój kabaret. Teatr Ludowy zainaugurował działalność 3 grudnia 1955 r. wystawieniem sztuki pt. Cud mniemany, czyli krakowiacy i górale Wojciecha Bogusławskiego. Dobór repertuaru nie był przypadkowy - akcja dramatu toczy się pod pobliskim klasztorem w Mogile. Na pamiątkę owej premiery, a także dla uczczenia samego Bogusławskiego, osiedla po drugiej stronie ulicy (naprzeciw teatru) ochrzczono mianem Krakowiaków i Górali. Przez teatr przewinęło się wielu wybitnych reżyserów i aktorów, m.in. Krystyna Skuszanka, Józef Szajna, Ryszard Filipski, Olga Lipińska, Izabella Cywińska, Franciszek Pieczka, Witold Pyrkosz i Jerzy Stuhr.

Idąc ul. Obrońców Krzyża, stajemy u stóp kościoła, który ma swoją historię, znaną nie tylko krakowianom. To

 kościół Matki Bożej Królowej Polski, nazywany „Arką Pana". Przez swój opór komuniści sami doprowadzili do tego, że powstanie „Arki" stało się sensacją na skalę światową. Bo któż to widział robić jedną parafię dla 100 tys. ludzi? Ostatni raz takie rzeczy zdarzały się w czasach chrystianizacji kontynentu. Z huty nie sprzedano na budowę ani grama stali. Żadna firma państwowa nie zgodziła się na pożyczenie ciężkiego sprzętu. 2 mln otoczaków rzecznych wmurowanych w fasadę kościoła ludzie przywieźli sami, zbierając je do siatek podczas weekendowych wyjazdów za miasto. Kościół przez 10 lat był wznoszony ręcznie, niczym jakaś średniowieczna katedra. Nawet beton mieszano łopatami i wożono w taczkach. Powstanie kościoła było przede wszystkim zasługą dwóch ludzi: Ojca Świętego Jana Pawła II, podówczas arcybiskupa krakowskiego, oraz mianowanego przezeń w 1965 r. na proboszcza Bieńczyc ks. Józefa Gorzelanego. Pokonując rozmaite przeszkody, z uporem dążyli oni do zakończenia robót i 15 maja 1977 r. szczęśliwie dokonali konsekracji świątyni o niezwykłym kształcie. Nie wracano już do projektu Z. Solawy z 1957 r. (przeznaczonego zresztą dla zupełnie innego miejsca), ale rozpisano nowy konkurs. Wygrał go krakowski architekt, Wojciech Pietrzyk, który zaprojektował świątynię w kształcie Arki Noego osiadłej na górze Ararat. Dla ludzi, pragnących przetrwać ciężkie czasy komunizmu, była to metafora bardzo czytelna. Najpóźniej z całego założenia zrealizowano 70-metrowy maszt w kształcie krzyża z koroną, bo władze nie chciały, aby symbol chrześcijański wyrastał ponad okoliczne bloki. Budowa „Arki" stała się symbolem jedności chrześcijańskiego świata. Papież Paweł VI przysłał z Watykanu kamień z grobu św. Piotra jako kamień węgielny dla nowego kościoła. Jest on dziś wyeksponowany w Grocie Fatimskiej. Chrześcijanie holenderscy podarowali 7 dzwonów. Kardynał König z Wiednia blachę chromowaną do zrobienia krzyża-masztu. Ołtarz główny wykonano z marmuru kararyjskiego - tego samego, którego używał ongiś Michał Anioł. Niewielki kryształ rutylu, umocowany w tabernakulum, został przywieziony z Księżyca przez załogę statku kosmicznego Apollo 11. Równie ciekawie przedstawia się reszta wyposażenia. Pełen ekspresji Chrystus z boku nawy głównej jest dziełem krakowskiego rzeźbiarza, Bronisława Chromego. Rzeźba przełamuje wielowiekowy kanon, gdyż Jezus nie wisi tu na krzyżu, lecz zrywa się do lotu. W podziemnej kaplicy Pojednania można obejrzeć liczne piety zakopiańskiego rzeźbiarza ludowego, samouka Antoniego Rząsy. Ich tematyka to m.in.: rok 1939, Westerplatte, Oświęcim, konająca Warszawa. Obok nich znajduje się nieduża, półmetrowa figura Matki Boskiej Pancernej, wykonana z 10 kg odłamków bomb, granatów, min oraz pocisków karabinowych, wyjętych z ran polskich żołnierzy walczących pod Monte Cassino. Od 13 czerwca 1982 r. pod „Arką Pana" comiesięcznie odbywały się demonstracje przeciwko wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego. Przeniesiono je tu z centrum Krakowa po słynnej masakrze, jakiej dokonały oddziały ZOMO 13 maja tegoż roku. Niekiedy walki zamieniały się w parodniowe bitwy z prawdziwymi barykadami. Brutalne stłumienie strajku w 1988 r. było ostatnim akordem działań wojowniczej Huty. Potem przyszło zwycięstwo. Znane było zabójstwo Bogdana Włosika - pracownika Wydziału Walcowni Zimnej i ucznia III klasy technikum wieczorowego. Zginął 13 października 1982 r., zastrzelony przez agenta Służby Bezpieczeństwa. Śmierć Bogdana Włosika odbiła się szerokim echem w kraju, a jego pogrzeb przemienił się w jedną z największych manifestacji stanu wojennego w Polsce. Przyszło na nią ok. 20 tys. ludzi (kwiaty pokryły grobowiec na wysokość 2,5 m).  Pomnik na miejscu śmierci Bogdana Włosika stanął dopiero w 1992 r. Jest on dedykowany wszystkim ofiarom stanu wojennego. Na tym kończymy nasz spacer po Nowej Hucie, która wcale nie jest już taka nowa.

 

Błonia - Las Wolski - Zoo - Bielany - Tyniec

Kraków jest miastem, w którym zieleni nie brakuje. Ale nie wszystkim wystarczą Planty czy Bulwary Wiślane. Dla osób spragnionych świeższego powietrza niż to w śródmieściu, znakomitą propozycją będzie spacer Tyniecko-Bielańskim Parkiem Krajobrazowym.

Trasa zaczyna się u stóp Muzeum Narodowego, skąd rozpościera się przepiękny widok na „zielone płuca Krakowa", czyli krakowskie

 Błonia. Ta wspaniała „łąka" zajmuje powierzchnię prawie 48 ha i tworzy trójkąt ograniczony ulicami Focha, 3 Maja i Piastowską. Niegdyś Błonia były większe i należały do „panien zwierzynieckich", czyli sióstr norbertanek, które zamieniły się z miastem na jedną z kamienic, przy zachowaniu prawa do wypasu bydła. Jeszcze w połowie ubiegłego stulecia widok pasącej się krowy nie był tu rzadkością. Jednak Błonia znacznie bardziej kojarzą się z podniosłymi chwilami, takimi jak: pierwszy lot balonem, obchody 500-lecia bitwy pod Grunwaldem, a przede wszystkim wzruszające spotkania z Janem Pawłem II podczas niezapomnianych Mszy Świętych. Pamiątką po tych ostatnich wydarzeniach jest głaz, który stoi w połowie Błoń od strony ul. Focha. Błonia są także miejscem spacerów krakowian. Co roku odbywa się tu kilka imprez plenerowych (np. Parada Smoków na początku czerwca), a zimą można pojeździć na łyżwach na odkrytym lodowisku. Po krótkim spacerze po Błoniach przenosimy się w stronę majaczącego w oddali
 Kopca Kościuszki. Należy iść ulicami Focha, Królowej Jadwigi, skręcić w ul. Hofmana i piąć się w górę lub podjechać autobusem nr 100 z pętli Salwator. Wejście na sam kopiec codz. od 9.00 do zmroku; bilety: normalny 6 zł, ulgowy 4 zł, 1 V-31 IX pt.-nd. od zmroku do 23.00; bilety: normalny 8 zł, ulgowy 4 zł, http://www.kopieckosciuszki.pl.

Tadeuszowi Kościuszce (1746-1817) - polskiemu i amerykańskiemu bohaterowi narodowemu, który w 1794 r. złożył na krakowskim rynku uroczystą przysięgę i który został pochowany na Wawelu, usypano w latach 1820-23 kopiec - symboliczną mogiłę, by głosił sławę Naczelnika. Kopiec ma 34 m wysokości i znajduje się 333 m n.p.m. Na miejsce przywieziono ziemię z pól bitewnych, m.in. z Racławic, Maciejowic, Szczekocin i Dubienki. W poł. XIX w. kopiec okolono austriackimi fortyfikacjami, a na szczycie postawiono granitowy głaz. W okresie zaborów zmierzały tu pielgrzymki, gdyż ten ważny symbol polskości przypominał wzniosłe momenty z dziejów narodu. Z kopca roztacza się wspaniały widok na Kraków. Dodatkową atrakcja jest tu niewielkie Muzeum Figur Wojskowych „Polaków Drogi do Wolności" oraz wystawa „Insurekcja Kościuszkowska". Przy odrobinie szczęścia podczas zwiedzania kopca można natrafić na któregoś z dziennikarzy radia RMF FM, gdyż w właśnie tu, w forcie proaustriackim znajduje się jego rozgłośnia. Trasa spacerowa ( i rowerowa) prowadzi al. Waszyngtona z Kopca Kościuszki prosto na

 Kopiec Piłsudskiego. Można tam też dojść od strony Ogrodu Zoologicznego (dojazd do ogrodu autobusem 134 spod Hotelu Cracovia). Pogrzeb Józefa Piłsudskiego w 1935 r. zamienił się w wielką manifestację patriotyczną. W 1937 r. imieniem Marszałka nazwano kopiec, który zaczęto sypać w 20. rocznicę wymarszu I Kompanii Kadrowej w 1934 r. Ten najmłodszy i najwyższy krakowski kopiec (36 m wysokości, 384 m n.p.m.), nazywany również Kopcem Niepodległości, jest symbolem walk Polaków o wolność. Znajduje się w nim ziemia m.in. z pobojowisk I wojny światowej oraz urna z prochami ofiar Katynia. Nieopodal kopca w 1999 r. posadzono 10 dębów, symbolizujących 10 lat, które upłynęły od upadku komunizmu. W „Alei Dębów Wolności" co roku sadzone jest kolejne drzewo.

Kopiec Piłsudskiego usypany został na wzgórzu zwanym Sowiniec, będącym częścią

 Lasu Wolskiego. To jeden z największych parków leśnych w Polsce - ulubione miejsce spacerów i rekreacji zarówno mieszkańców, jak i gości grodu Kraka. W zachodniej części miasta, ok. 8 km od centrum, rozciąga się zielona enklawa o powierzchni 462 ha, pokrywająca wzgórza Sowiniec (358 m n.p.m.), Pustelnik (352 m n.p.m.) i Srebrna Góra (326 m n.p.m.), a także liczne jary, wąwozy i polany. Część Lasu Wolskiego należała do księcia Marcelego Czartoryskiego, a część do oo. kamedułów, których sprowadził wspomniany wyżej Mikołaj Wolski. Spadkobiercy Czartoryskiego odsprzedali w 1917 r. las Kasie Oszczędności Miasta Krakowa, a ta ofiarowała go miastu. Wśród licznych dębów, buków i brzóz wytyczono 8 szlaków spacerowych o dł. 36 km, a także szlaki rowerowy, narciarski i konny. Las Wolski to także wielka atrakcja dla młodych turystów, ze względu na znajdujące się tutaj
 ZOO. Pierwszy zwierzyniec królewski na Wawelu istniał podobno już w 1406 r., a pierwsze publiczne ZOO otwarto w 1895 r. w Parku Krakowskim. Obecny ogród zoologiczny działa od 1929 r. W czasie II wojny światowej część zwierząt wywieziono do niemieckich ogrodów, a po wojnie przebudowano i zwiększono teren ogrodu do 15 ha. Nie sposób tu wymienić wszystkich gatunków zwierząt - rodzimych i pochodzących z dalekich stron, które można oglądać w krakowskim ZOO. Dla najmłodszych wielką atrakcją jest Mini ZOO, gdzie można nakarmić i zaprzyjaźnić się z kucykami, miniaturowymi królikami, żółwiami, kózkami, osiołkami i lamami.

(Czynne: codz. 9.00-17.00; bilety: normalny 12 zł, ulgowy 6 zł, dzieci do lat 3 wstęp bezpłatny, http://www.zoo-krakow.pl.)

Od Ogrodu Zoologicznego prowadzi nas w dół ul. Wędrowników, a następnie ul. Konarowa. W ten sposób docieramy do

 klasztoru na Bielanach. (Zmotoryzowani powinni jechać od Mostu Dębnickiego ul. Kościuszki, która przechodzi w ul. Józefa. Po minięciu charakterystycznych zabudowań z czerwonej cegły - są to zabytkowe wodociągi miejskie - należy skręcić w prawo w al. Wędrowników, a następnie al. Konarową. Niezmotoryzowani mogą liczyć n komunikację miejską, choć od przystanku czeka ich kilkunastominutowy spacer. W okolice klasztoru dojeżdżają autobusy linii 109, 209, 239, 249, 269. Trzeba pamiętać, że do klasztoru wpuszczani są na co dzień wyłącznie mężczyźni. Wstęp: 8.00-11.00, 15.00-16.00 co pół godziny, wstęp dla kobiet tylko 12 dni w roku, http://www.kameduli.info.)

Kamedułów sprowadził do Krakowa w 1604 r. marszałek koronny Mikołaj Wolski. Na Bielanach wzniósł dla nich domki pustelnicze i piękny wczesnobarokowy

 kościół Wniebowzięcia NMP, gdzie został pochowany w 1630 r. Wnętrze świątyni otaczają kaplice bogato zdobione stiukami i obrazami. Szczególnie warto zwrócić uwagę na kaplicę św. Jana Chrzciciela z nietypowym obrazem, przedstawiającym chrzest Chrystusa na tle Tyńca i Bielan. Przy kaplicy św.św. Pięciu Braci Męczenników znajduje się wejście do katakumb z grobami zakonników. Kamedułów obowiązuje ścisła klauzura i milczenie; mogą rozmawiać tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne. W czasie wizyty w klasztorze warto także odwiedzić salę akustyczną z 1. poł. XVII w. i podziwiać niezwykłą panoramę Beskidów oraz
 opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Dojazd do pozornie dalekiego Tyńca jest bardzo prosty. Można pojechać wzdłuż Wisły na rowerze albo popłynąć pejsikiem (patrz: Statkiem, kajakiem po Wiśle). Wygodniccy mogą wybrać autobus linii 112, który odjeżdża z pętli przy Rondzie Grunwaldzkim albo autem kierując się ulicami: Monte Cassino, Gen. Zielińskiego, Praską, Tyniecką, Bolesława Śmiałego, Benedyktyńską; z autostrady A4 wystarczy skręcić w oznakowany zjazd na Tyniec; http://www.tyniec.mm.com.pl/pl; http://www.benedicite.pl.

Benedyktyni są w Krakowie od ok. 1044 r. Ich romańskie opactwo z 2. poł. XI w., zniszczone w czasie najazdu tatarskiego, zostało przekształcone w warownię. Na pocz. XVII w. kościół przybrał obecną barokową formę. Po kasacie zakonu w 1817 r. benedyktyni musieli opuścić opactwo. Powrócili tu w 1939 r. i od zakończenia wojny przywracają je do dawnej świetności. Klasztor jest położony na wysokim wapiennym wzgórzu, z którego rozpościera się malowniczy widok na zakole Wisły. Na dziedzińcu otoczonym opatówką (XV w.), budynkami klasztornymi, kościołem, biblioteką i fragmentem murów, znajduje się piękna XVII-wieczna studnia. Wnętrze kościoła zdobią wspaniałe barokowe ołtarze z czarnego marmuru, a także piękne stalle (XVII w.) i ambona. W przylegających do świątyni krużgankach widać pozostałości romańskiego kościoła z XI w. W kościele codziennie rozbrzmiewa chorał gregoriański, którego wysłuchanie dostarcza niezapomnianych wrażeń. Po zakosztowaniu strawy duchowej można tu również posilić ciało - zjeść w restauracji serwującej benedyktyńskie specjały lub nabyć pyszne konfitury oraz inne produkty zakonnej roboty w sklepiku klasztornym. Warto też po zwiedzeniu kościoła przejść się wzdłuż wałów wiślanych. Taki spacer w ciszy, wśród zapachu kwiatów i ziół, jest najlepszą odtrutką na wielkomiejski zgiełk.


Po regionie oprowadza: Praca zbiorowa

Obiekty dodane przez użytkowników:
Opactwo Benedyktynów
Opactwo ufundował najprawdopodobniej Kazimierz I Odnowiciel w 1044 r. Pierwszym opatem został Aaron. W II poł. XI w. powstał zespół romańskich budowli - trójnawowa bazylika oraz zabudowania klasztorne. W XIV wieku opactwo uległo znacznemu zniszczeniu w wyniku ataku Czechów oraz Tatarów. W kolejnych wiekach następowały kilkakrotne przebudowy całego kompleksu, najpierw na styl gotycki w XV w., a następnie na barok i rokoko. Opactwo zostało zniszczone przez wojny w XVII, lecz wkrótce znowu odbudowane i powiększone (m.in. o bibliotekę). Kolejne zniszczenie dotknęło zabudowania klasztorne w związku z zamienieniem ich na twierdzę konfederatów barskich. Odbudowy dokonał opat Amand Janowski. W 1816 r. opactwo zostało zlikwidowane. W latach 1821-1826 kościół stanowił siedzibę biskupstwa tynieckiego z biskupem Tomaszem Zieglerem na czele. Mnisi powrócili do Tyńca w 1939 r. i odbudowywali podniszczony kompleks do 1947 r. W 1968 r. kościół św. Piotra i Pawła znowu stał się opactwem. Uzupełnił sebastian.jakobschy: "Obecnie bryła klasztoru została całkowicie odrestaurowana i zachwyca swym pięknem. Na terenie klasztoru znajduje się księgarnia, wydawnictwo, kawiarnia, sklepik z produktami benedyktyńskimi oraz Dom Gości."
dodał: katuszka
Kościół MB Częstochowskiej na os. Szklane Domy

dodał: kawosz
Zalew w Nowej Hucie
Obiekt znajduje się w dzielnicy Bieńczyce w sąsiedztwie osiedla Szkolnego w Nowej Hucie. Powstał w latach 50. XX wieku jako miejsce wypoczynku, pikników rodzinnych, imprez sportowych i koncertów. W latach 80. i 90. XX w. zalew niszczał z powodu braku remontów. Obecnie trwa modernizacja celem przywrócenia jego pierwotnej funkcji.Dojazd z centrum tramwajem linii 22. -------------- Zalew Nowohucki – sztuczny zbiornik wodny (pow 7 ha) w starej części Nowej Huty zasilany wodami rzeki Dłubni otoczony pięknym parkiem. Zalew i otaczający go park powstały w połowie lat 50 XX wieku. Zbudowano je na obszarze dwukilometrowej zielonej strefy ochronnej, oddzielającej kombinat metalurgiczny od osiedli mieszkaniowych Nowej Huty. Od lat 50 zalew służył jako miejsce wypoczynku, imprez sportowych i koncertów. Znajdował się na nim niewielki pomost, była wypożyczalnia kajaków i rowerów wodnych, w pobliżu był kompleks basenów. Przez wiele lat teren był zaniedbany, dopiero w początkach XXI wieku zaczęto zalew i jego okolice na nowo zagospodarowywać. Nad Zalewem znajduje się „Dom Wędkarza” a wędkarze mogą łowić ryby, gdyż akwen jest zarybiany. Często odbywają się na nim zawody wędkarskie Obok Zalewu znajduje się kompleks sportowy z basenami, krytym boiskiem ze sztuczną nawierzchnią. Jest to obecnie największy kompleks rekreacyjno-wypoczynkowy w Nowej Hucie. Zalew jest również siedliskiem wielu gatunków ptaków wodnych, a na niewielkiej wyspie zwanej Małpim Gajem są ich miejsca lęgowe. Gniazdują tu: łabędź niemy, kaczka krzyżówka, łyska, rybitwy.
dodał: kawosz
Katedra Wawelska
Najczcigodniejsza ze świątyń polskich katedra krakowska pw.św.Wacława i Stanisława Biskupa i Męczennika. Katedra koronacji i nekropolii rodzin królewskich z dynastii Piastów, Jagiellonów, Wazów, Wettynów. Posiada liczne pamiątki historyczne i dzieła sztuki, które świadczą o jej świetności i znaczeniu na przestrzeni wieków. Romańska świątynia z przeł. X i XI w. została w latach 1320–64 przebudowana w stylu gotyckim. W 1533 r. włoscy artyści pod kierownictwem Bartolomea Berrecciego wznieśli arcydzieło sztuki renesansowej – kaplicę Zygmuntowską.
dodał: znikadek
Pomnik Elvisa Presleya
Pomnik "Króla" przy skałkach Twardowskiego w Krakowie. Kiczowaty jak sam Elvis, ale miejsce kultowe.
dodał: dantealighieri
Sukiennice
Okazałe Sukiennice przypominają o handlowym charakterze miasta, stanowiąc jednocześnie znakomity przykład sztuki renesansowej. Wystawione po 1257 r., zostały przebudowane w XIV w. w stylu gotyckim i ozdobione ostrołukowymi arkadami.
dodał: romszklarz
Kopiec Kościuszki
Tadeuszowi Kościuszce (1746–1817) – polskiemu i amerykańskiemu bohaterowi narodowemu, który w 1794 r. złożył na krakowskim rynku uroczystą przysięgę i który został pochowany na Wawelu, usypano w latach 1820–23 kopiec – symboliczną mogiłę, by głosił sławę Naczelnika. Kopiec ma 34 m wysokości i znajduje się 333 m n.p.m.
dodał: romszklarz
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Nazywany "Arką Pana".
dodał: romszklarz
Wieża Ratuszowa
Wraz z ratuszem powstała na przełomie XIII i XIV w., zbudowana w stylu gotyckim. W 1680 r. po pożarze wzmocniono ją skarpami. W 1820 r. na skutek zniszczeń ratusz został rozebrany, została sama wieża. W piwnicach pod Wieżą i dawnym ratuszem znajdowało się więzienie miejskie, izba tortur, oraz piwiarnia. Dziś w piwnicach mieści się kawiarnia i Scena pod Ratuszem Teatru Ludowego. Obecnie wieża to filia Muzeum Historycznego miasta Krakowa.Przy wejściu do wieży, przy schodach posągi kamiennych lwów, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.
dodał: dorbo
Teatr im. J. Słowackiego
Budynek teatru utrzymany jest w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku, budowany w latach 1891–1893. Teatr powstał na miejscu wyburzonego w 1892 r. kościoła Ducha Świętego.Początkowo nosił nazwę "Teatr Miejski". Od marca 1961 r. wpisany do rejestru zabytków. W teatrze cyklicznie odbywają się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji.
dodał: dorbo
Dorożki krakowskie
Stojące dziś wzdłuż lini A-B powozy są symbolem wpisanym w miasto, nierozerwalnie związane z Krakowem, oferując przejażdżkę turystom. Przy okazji warto wspomnieć wiersz K. I. Gałczyńskiego "Zaczarowana dorożka", w którym opisuje podróż przez nocny Kraków właśnie jedną z nich.
dodał: dorbo
Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach
Sanktuarium w Łagiewnikach jest światowym centrum kultu Miłosierdzia Bożego dla pielgrzymów z Polski i innych krajów świata. Potężny rozwój kultu Miłosierdzia Bożego nastąpił po beatyfikacji Siostry Faustyny (18 kwietnia 1993) i jej kanonizacji (30 kwietnia 2000), a także dzięki pielgrzymkom Ojca Świętego Jana Pawła II do Łagiewnik (1997 i 2002). Spowodował on rozbudowę sanktuarium, m.in. wzniesienie nowego kościoła - bazyliki, którą 17 sierpnia 2002 roku pobłogosławił Papież Jan Paweł II. W tym też miejscu Papież zawierzył cały świat Miłosierdziu Bożemu. Może pomieścić ponad 5000 osób. W 2006 roku odwiedził ją także papież Benedykt XVI. Znajduje się tutaj Dom Duszpasterski, kaplice, klasztory, pasaże, aule Jana Pawła II. W okresie międzywojennym w tym klasztorze żyła i zmarła s. M. Faustyna Kowalska (1905-1938). Na załączonych fotografiach jest pokazane miejsce, w którym żyła siostra Faustyna Kowalska - upamiętnione tablicą wmurowaną w ścianę klasztoru.
dodał: dorbo
Plac Mariacki
Jeden z najpiękniejszych zakątków starego Krakowa. Powstał po r.1802 po likwidacji cmentarza parafialnego wokół Kościoła Mariackiego. Plac zdobi "studzienka gołębi" zaprojektowana przez Jana Budziłłę. Studzienka z figurą z brązu /powiększona replika jednej z rzeźb proroków z obramienia szafy środkowej ołtarza Wita Stwosza/.
dodał: dorbo
Kościół św. Wojciecha
Ta romańska świątynia należy do najstarszych w Krakowie, mury budowli wzniesione z kostki wapiennej - w 2 poł. XI w. zachowały się w pełnej wysokości. Według podania miał tu kazania św. Wojciech przed wyprawą misyjną do Prusów - X w. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na obraz św. Wojciecha z 1638 r., który namalowany został w tradycjach gotyckich.
dodał: dorbo
Kościół św. Krzyża
Kościół jest przykładem stylowo gotyckich murowanych budowli w Krakowie, zbudowany ok. 1300 r. Ma prostą budowę: kwadratowa ceglana nawa oraz prostokątne kamienne prezbiterium. Obok kościoła znajduje się wczesnogotycka, kamienna plebania, która jest najstarszym zachowanym budynkiem mieszkalnym w Krakowie. Zlokalizowany między Teatrem im. Juliusza Słowackiego, a ulicą św. Krzyża.
dodał: dorbo
Kościół Mariacki
Kościół archiprezbiterialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Bazylika), wybudowany z cegły w XIV w. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski, zapewne za sprawą mieszczącego się w nim największego gotyckiego - Ołtarza Wita Stwosza (wykonanego w drzewie lipowym w latach 1477-1489). Warto wiedzieć, że: *każdego dnia o godz. 12 w południe z wieży Mariackiej rozbrzmiewa głos hejnału słyszany w eterze polskiego radia PR I. Hejnał z wieży Mariackiej grany jest o każdej pełnej godzinie. *w tym kościele odbył się w 1900 r. ślub poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną (z Bronowic), opisany w słynnym poemacie "Wesele" St. Wyspiańskiego
dodał: dorbo
Dziedziniec arkadowy na Wawelu
Największy i najpiękniejszy renesansowy zamkowy dziedziniec w Europie. Otoczony skrzydłami zamku (od pn., wsch., zach.), od pd. ślepą ścianą zdobioną od zewnątrz attyką. Wokół zabudowań zamkowego dziedzińca biegną trzykondygnacyjne krużganki, te najniżej położone mają charakter arkadowy. Rzeźbione portale, obramienia okien i malownicze zewnętrzne klatki schodowe, tak w skrócie opisać można dostojny wygląd tego miejsca.
dodał: dorbo
Kopiec Krakusa
Kopiec znajdujący się w Krakowie, na prawym brzegu Wisły w dzielnicy Podgórze, usypany na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek – wzgórzu Lasoty (271 m n.p.m.). Wysokość od podstawy – 16 m, średnica u podstawy 57 m, górna 8 m (wierzchołek płaski), objętość 19100 m³. Z kopcem Krakusa związane są obchody "Rękawki". Jan Długosz łączy jego usypanie z osobą Kraka, legendarnego założyciela miasta Krakowa. W XIX w. kopiec włączono w system austriackich fortyfikacji. Otoczony został wałem ziemnym, murem i fosą, zaś w obrębie muru wzniesiono koszary.W okresie międzywojennym, w czasie badań archeologicznych obiekty te zniwelowano (koszary po II wojnie św.) Zwiedzając nie tylko kopiec Krakusa ale i Wandy, warto wiedzieć o jednej z wielu teorii, tłumaczącej powstanie obu kopców. Wiąże się ona z obecnością Celtów na tym obszarze. Wiadomo że w kulturze celtyckiej kopce miały funkcję kultową.Azymut łączący oba kopce jest zgodny z azymutem wschodu słońca w dniu 1 maja. Do Kopca Kraka najlepiej dojechać tramwajami 3, 6, 9, 13, 23 i 24 w okolicą Cmentarza Podgórskiego.Jest warty zdobycia, gdyż z niego roztacza się piękna panorama.
dodał: romszklarz
Kopiec Wandy
Kopiec w Nowej Hucie, dzielnicy Krakowa. Jeden z czterech kopców nazwanych imieniem bohaterów narodowych, znajdujących się w Krakowie (istnieją także Kopiec Piłsudskiego, Kopiec Krakusa, Kopiec Kościuszki). Kopiec został zbudowany prawdopodobnie ok. VII - VIII wieku n.e. przez zamieszkujących podówczas te tereny Celtów, prawdopodobnie w celach sakralnych. Świadczy o tym fakt, że stojąc na Kopcu Wandy 1 listopada zobaczymy zachodzące słońce dokładnie nad Kopcem Krakusa; natomiast stojąc na kopcu Krakusa 1 maja zobaczymy słońce wschodzące nad Kopcem Wandy; 1 listopada i 1 maja były świętami celtów. Wedle popularnej legendy ma on stanowić mogiłę legendarnej Wandy, córki księcia Kraka, której ciało miano wyłowić z nurtów Wisły. Dojazd tramwajem nr 20, który dojeżdża pod sam Kopiec Wandy. Dojechać też można tramwajem nr 21 który jedzie na przystanek Kopiec Wandy (na żądanie),lub tramwajem nr 15 pod Fort Mogiła ,wysiąść i iść Szlakiem Twierdzy Kraków około 10-15 minut. Z kopca roztacza się piękna panorama.
dodał: romszklarz
Kopiec Piłsudskiego
Kolejnym krakowskim kopcem, do którego można dotrzeć spacerując piękną trasą, prowadzącą z Kopca Kościuszki, jest kopiec Józefa Piłsudskiego. Początkowo nazywany kopcem Niepodległości, gdyż jego budowę rozpoczęto 6 VIII 1934, tj. w dwudziestą rocznicę wymarszu z Krakowa I kompanii kadrowej Legionów. Jednakże po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 roku, postanowiono kopiec nazwać imieniem marszałka. Mieszkańcy Krakowa usypywali go aż trzy lata. Choć jest najmłodszym kopcem Krakowa, to jednocześnie jest największym, bo ma 36 metrów wysokości. Wznosi się na wzgórzu Sowiniec, który znajduje się 383 m. n. p. m. Podobnie jak w kopcu Kościuszki, w nim także znajduje się ziemia ze wszystkich pól bitewnych żołnierzy polskich z pierwszej wojny światowej.
dodał: romszklarz
Klasztor Kamedułów
Kamedułów sprowadził do Krakowa w 1604 r. marszałek koronny Mikołaj Wolski. Na Bielanach wzniósł dla nich domki pustelnicze i piękny wczesnobarokowy kościół Wniebowzięcia NMP, gdzie został pochowany w 1630 r. Owiany tajemnicą, przedmiot wielu legend, które nie mają wiele wspólnego z rzeczywistością.
dodał: romszklarz
Zalew Bagry
Zalew Bagry to jeden z większych zbiorników wodnych położonych w granicach Krakowa. Na terenie zalewu znajduje się kąpielisko, dwie przystanie wodne, wypożyczalnia sprzętu wodnego. Organizowane są kursy pierwszej pomocy oraz kursy patentowe. W sezonie żeglarskim odbywa się tutaj wiele imprez i konkursów plenerowych. Na obrzeżach zalewu znajdują się również 3 tzw. dzikie plaże. Czystość wody jest regularnie kontrolowana przez Sanepid. Kąpielisko ograniczają dwa pomosty. W sezonie letnim obszar cieszy się dużym zainteresowaniem dzieci i młodzieży. Brzegi zalewu porośnięte są szuwarem trzcinowym i pałkowym. Stwarza to dogodne warunki do gniazdowania ptaków wodnych. Ponadto zbiornik wodny jest zarybiony, stąd bardzo często można spotkać tu wędkarzy. Z płazów notowano tu traszkę zwyczajną, kumaka nizinnego, rzekotkę drzewną, żabę jeziorkową, żabę trawną. Z gadów jaszczurkę żyworódkę, zaskrońca. W otoczeniu zbiornika występują łąki o charakterze wilgotnym. W sezonie żeglarskim odbywa się wiele różnych imprez wodnych. Na zalew można dotrzeć transportem komunikacji miejskiej z wielu dzielnic Krakowa. Z Nowej Huty nad zalew jeżdżą autobusy nr 123,125 oraz 148. Z centrum najłatwiej dostać się nad zalew autobusami nr 108, 157, 158, 224, 185 oraz 125. W okolicach zalewu kursuje również autobus nocny nr 605. Jadąc od centrum, należy wysiąść na ul. Lipskiej, a dalej iść w prawo przez osiedle domków jednorodzinnych.
dodał: romszklarz
Zamek Królewski
Zamek Królewski składa się z trzech skrzydeł, otaczających niezwykły renesansowy dziedziniec arkadowy, na którym z krużganków oglądano uroczystości dworskie i rycerskie turnieje. Zamek Królewski na Wawelu jest muzeum o charakterze rezydencji historycznej.
dodał: snow
Rynek Główny
Tutaj spotykają się wszystkie uliczki miasta prowadzące do urokliwych kawiarenek, historycznych miejsc bądź obiektów rozrywki. To największy taki plac w Europie (200×200 m).
dodał: snow
Rydlówka
Muzeum Młodej Polski. Pod koniec lat 80 XIX wieku zauroczeni folklorem młodzi malarze krakowscy upodobali sobie wieś Bronowice opodal Krakowa. W 1890 roku jeden z nich, Włodzimierz Tetmajer ożenił się z córką miejscowego gospodarza Anną Mikołajczykówną i osiadł na stałe w dworku nazwanym później " Rydlówką"“Rydlówka” – Muzeum, udostępnione szerokiemu ogółowi zwiedzających, powstało w roku 1969.
dodał: romszklarz
Mały Rynek
Znajduje się tuż za Rynkiem Głównym. Można do niego dojść przez ulicę Sienną. Plac miejski nazywany niegdyś Forum antiquum, Wandetą, Tandetą oraz Rynkiem Rzeźniczym.
dodał: snow
Pomnik Adama Mickiewicza
Pomnik Adama Mickiewicza wielkiego poety polskiego, wykonany został w 1898 roku według projektu rzeźbiarza Teodora Rygiera. Na wysokim cokole znajduje się stojąca figura Wieszcza, a poniżej cztery figury symbolizujące: Ojczyznę (figura od strony ul. Siennej), Naukę, Męstwo (figura od strony Sukiennic) oraz Poezję (od strony kościoła św. Wojciecha). Krakowskie kwiaciarki każdego roku 24 grudnia, w rocznicę urodzin Wieszcza składają u stóp pomnika wiązanki biało-czerwonych kwiatów. 17 sierpnia 1940 roku pomnik został zniszczony przez hitlerowców, jednak po wojnie został zrekonstruowany.
dodał: snow
Park Jordana
Park mieści się pomiędzy ul. Reymonta, ul. Reymana i al. 3 Maja.
dodał: snow
Centrum Sztuki Współczesnej Solvay
Prócz działalności edukacyjnej centrum organizuje koncerty, wystawy, przeglądy filmowe i inne wydarzenia kulturalne.
dodał: snow
Centrum Kultury i Sztuki Osób Niepełnosprawnych Moliere
Centrum oferuje klientom zarówno spektakle, kabaret czy muzykę na scenie, jak i świetną kuchnię w restauracji w miejscu, gdzie przyjemnie spędza się czas.
dodał: snow
Bunkier Sztuki
Galeria sztuki współczesnej.
dodał: snow
Collegium Maius
Najstarszy budynek Akademii Krakowskiej, w którym mieści się Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
dodał: snow
Pomnik Smoka Wawelskiego
Na pamiątkę legendy o Smoku Wawelskim ,u podnóża Wzgórza Wawelskiego w 1970 ustawiono pomnik Smoka ziejącego ogniem. Autorem rzeźby jest krakowski artysta Bronisław Chromy. Rzeźba Smoka Wawelskiego zasilana jest gazem ziemnym, dzięki czemu możliwe jest zianie ogniem. Obecnie, aby Smok zionął, trzeba wysłać wiadomość sms. Pieniądze w ten sposób zebrane przechodzą na cele charytatywne. Wcześniej ział regularnie co 5 minut. Smok Wawelski cieszy się wielką popularnością zarówno wśród turystów i rodowitych mieszkańców Grodu Kraka, jak i dzieci z całej Polski.
dodał: romszklarz
Kościół św. Józefa
Kościół parafialny p.w. św. Józefa – świątynia w Krakowie, usytuowana w Rynku Podgórskim na północnych stokach Krzemionek Podgórskich w południowo-środkowej części Krakowa, zbudowana w latach 1905-1909 według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, według architektury neogotyckiej. Jest to największy kościół w Podgórzu.
dodał: romszklarz
Cmentarz Rakowicki
Cudowne i magiczne miejsce. Miejsce spoczynku ludzi wielkich i ważnych dla naszego kraju. Nekropolia, o której nie sposób zapomnieć. Od Matejki do Grechuty, wszyscy w jednej ziemi.
dodał: romszklarz
Stara synagoga
Najstarszy i najwspanialszy w Polsce zabytek żydowskiej architektury sakralnej. Przez stulecia koncentrowało się tu życie religijne i administracja oraz sądownictwo Kazimierza. Budowę bóżnicy rozpoczęto ok. 1495 roku, kiedy nastąpił szybki rozwój Kazimierza. Najstarsza zachowana wzmianka z 1553 roku nazywa ją Starą w odróżnieniu od Remuh. Gotycka bóżnica składała się z wysokiej hali pokrytej sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Od strony północnej z halą połączony był przedsionek. Od strony wschodniej przylegała bóżnica do kazimierskiego muru obronnego, od którego oddzielał ją tylko ganek straży. Najprawdopodobniej w XVI w. dobudowano do hali modlitewnej przybudówkę, tzw. salę śpiewaków. Pierwotna Stara Bożnica uległa całkowitemu zniszczeniu w czasie wielkiego pożaru, który w 1557 roku strawił poważną część żydowskiego miasta na Kazimierzu. Odbudowę świątyni gmina żydowska powierzyła wybitnemu architektowi Mateuszowi Gucciemu. Prace budowlane zostały ukończone w 1570 roku. Później jednak Bóżnica ulegała wielu przebudowom. Przedsionek. W niewielkiej sali pokrytej spłaszczonym sklepieniem stoją pod ścianami dębowe ławy oparte na kamiennych słupkach. W północno-wschodnim narożniku znajduje się kamienna studnia na „żywą wodę”. Wejście do głównej hali modlitewnej prowadzi przez renesansowy portal, w którym osadzone są żelazne, kute drzwi. Sala Modlitewna. Dwunawowa hala pokryta krzyżowo-żebrowym sklepieniem, wspartym na dwóch kolumnach. Nad drzwiami wejściowymi znajduje się barokowa skarbonka z XVII w. Na środku sali, między kolumnami wznosi się dwunastoboczna, żelazna klatka podwyższenia tzw. bimy, która służyła do odczytywania modlitw. Obok stoją, proste dębowe ławy. Pod ścianą wschodnią stoi szafa ołtarzowa. Kamienne, bogato zdobione ornamentami, późnorenesansowe obramienia szafy zamykają kute, żelazne odrzwia. Ołtarz osłania ozdobna, wzorzysta tkanina. Z lewej strony podwyższenia ołtarzowego stoi podłużna, kamienna szafa na wieczny ogień. Sala kobiet. Nakryta okazałym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Sala śpiewaków. Zwieńczona sklepieniem beczkowym. Na ścianach widoczne ślady dawnych ornamentów. Obecnie Stara Bóżnica jest oddziałem Muzeum Historycznego m. Krakowa.
dodał: romszklarz
Teatr Groteska
Teatr Lalki Maski i Aktora Groteska, Kraków, jedyny w Krakowie teatr lalek. W repertuarze spektakle dla widzów dorosłych i dla dzieci. Kabaretowa scena OFF.
dodał: romszklarz
Kościół Bożego Ciała
Gotycki kościół Kanoników Regularnych Laterańskich.Kościół stanowi urbanistyczny akcent rozległego kompleksu budynków, na który składa się orientowany kościół oraz ufundowany w 1405 roku klasztor kanoników regularnych połączony z nim przejściem wspartym na arkadach. Pochowany jest w nim bł. Stanisław Kazimierczyk. Podobnie jak kościół św. Katarzyny, jest to kościół trójnawowy, bazylikowy, bez transeptu - posiada natomiast luźno stojącą wieżę oraz malowniczą sygnaturkę. We wnętrzu na uwagę zasługuje ambona w kształcie łodzi i reprezentacyjny ołtarz główny z obrazami Tomasza Dolabelli.
dodał: romszklarz
Dwór Jerzmanowskich
Dwór Jerzmanowskich w Prokocimiu wraz z otaczającym go parkiem. Prokocim leży na południu Krakowa, przy drodze do Wieliczki. Wieś ta została założona około 1295 roku, prawdopodobnie przez biskupa krakowskiego Prokopa - stąd jej nazwa. Powstała na urodzajnych glebach, nad rwącą rzeką Drwinką, która stała się osią osady. Na przestrzeni wieków wieś była własnością wielu przedstawicieli krakowskiego patriarchatu, m.in. Fogewederów, Tarnowskich, Ostrogskich, Zasławskich, Lubomirskich, Sanguszków, Wodzickich, Skorupków, Jerzmanowskich, a na końcu zakonu Augustianów.W XVI wieku istniał we wsi dwór z folwarkiem, a na terenie obecnego parku znajdowało się kilka sadzawek i sady. Na przełomie XVI i XVII wieku właścicielem wsi był ród książąt Ostrogskich - wtedy właśnie posadzono obok dworu grupę dębów, które stały się zaczątkiem parku. Najstarszy z dębów zwany "pałacowym" w 1970 roku został trafiony piorunem. Dziś pozostał po nim suchy pień przykryty dla ochrony daszkiem. W jego wnętrzu przechowywane są narzędzia ogrodnicze. Następna grupa dębów została posadzona w 1 połowie XVII wieku przez ród hrabiów Zasławskich.
dodał: romszklarz
Klasztor Augustianów pw. Matki Bożej Dobrej Rady
W 2006 r. minęło kilka rocznic, istotnych dla Zakonu OO. Augustianów w ogólności, a dla Prokocimia w szczególności.750 lat temu, 9 kwietnia 1256 r., papież Aleksander IV zatwierdził Wielką Unię wszystkich klasztorów pustelniczych, tworząc nową formację zakonną opartą na regule Św. Augustyna - zakon OO. Augustianów.95 lat temu, 13 sierpnia 1911 r., w Prokocimiu poświęcona została kaplica OO. Augustianów pw. Matki Bożej Dobrej Rady.90 lat temu, 23 grudnia 1916 r., ks. biskup krakowski Adam Stefan Sapieha ustanowił, z dniem 1 stycznia 1917 r., samodzielną stację duszpasterską przy kaplicy OO. Augustianów w Prokocimiu.
dodał: romszklarz
Twierdza Kraków
Twierdza Kraków (Festung Krakau) to pierwotnie austriackie dzieła obronne wokoło miasta. Jednak dzisiaj to bogate lapidarium historii architektury obronnej, gdzie obok prawie kompletnej twierdzy austriackiej istnieją dzieła starsze – kościuszkowskie fortyfikacje z XVIII w., Wawel oraz średniowieczne baszty.cechowe.http://www.twierdzakrakow.kgb.pl/
dodał: romszklarz
Zalew Zakrzówek
Zalany kamieniołom Zakrzówek wchodzący w skład Parku Krajobrazowego "Skałki Twardowskiego". Ze skał górujących nad Zakrzówkiem rozciąga się piękna panorama na Kraków. "Zakrzówek jest jednym z najmłodszych zbiorników wodnych naszego kraju. Powstał na początku lat 90. ubiegłego wieku. Przez długie lata funkcjonował jako kamieniołom, z którego wydobywano wapień. W okresie II wojny światowej mieścił się tu niemiecki obóz pracy. W okresie tym pracował tu Karol Wojtyła. W chwili obecnej znajduje się tu najpopularniejsze w okolicach Krakowa miejsce do nurkowania. Od kilku lat teren jest dzierżawiony przez Centrum Wodne "Kraken". Do dyspozycji gości są zadaszone wiaty, toalety, miejsca parkingowe oraz wygodne zejścia do wody. Aby odbyć nurkowanie w Zakrzówku należy odpowiednio wcześniej ustalić to z CN "Kraken" www.kraken.pl. Można u nich także napełnić butle zarówno tlenem, jak i nitroksem oraz wypożyczyć sprzęt nurkowy." (http://www.delphinus.eu/indexsub,5,9,1,0,zakrzowek.htm)
dodał: romszklarz
Barbakan
Do najcenniejszych zabytków Krakowa należy Barbakan, zwany też Rondlem, jedno z nielicznych zachowanych w Europie wybitnych dzieł architektury obronnej tego typu. Położony między ul. Basztową a bramą Floriańską. Wzniesiony w stylu gotyckim w latach 1498-1499, w związku z zagrożeniem tureckim, przy pomocy finansowej króla Jana Olbrachta. Połączony był tak zwaną szyją - budowlą mostową - z bramą Floriańską, otoczony głęboką fosą wodną z systemem mostów i śluz. Zbudowany na rzucie 6/10 koła, z 3 kondygnacjami strzelnic, zwieńczony galerią, nad którą umieszczono 7 wieżyczek. Budowla posiada dwie bramy, od Kleparza i od strony murów floriańskich. Ta ostatnia została uformowana w latach 1839-1842 (po wyburzeniu szyi) przez architekta Karola Kremera, w miejscu gotyckiej wieży z 1422 r. Przed bramą zachodnią (od Kleparza) znajdował się most zwodzony, nad 26 - metrowej szerokości fosą, wsparty na czterech kamienno-ceglanych filarach. Barbakan jest otwarty dla zwiedzających od maja do października w godz. 10.30 - 18.00.
dodał: romszklarz
Brama Floriańska
Zespół fortyfikacji Bramy Floriańskiej. Pierwsze mury obronne Krakowa wzniesione zostały w drugiej połowie XIII w. niedługo po lokacji miasta. Brama Floriańska w Krakowie pochodzi z początku XIV w. Wewnątrz znajduje się klasyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piastowskiej. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba wyobrażająca św. Floriana.
dodał: romszklarz
Pomnik Tadeusza Kościuszki
"Ja Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania wszelkiej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Syna Jego". 4 kwietnia 1794 roku odniósł zwycięstwo pod Racławicami, a 7 maja 1794 roku wydał Uniwersał Połaniecki, uwalniający chłopów - żołnierzy od poddaństwa.Zwłoki Kościuszki sprowadzono do Polski i pochowano w grobie na Wawelu, a ku jego czci usypano w Krakowie kopiec Kościuszki (1820-1823). Na Wawelu stoi pomnik bohatera na koniu.
dodał: romszklarz
Fort pancerny główny 52 ½ "Skotniki" S
Fort pancerny główny 52 ½ "Skotniki" Południe, podobnie jak Północ powstał w latach 1897-1898 na obrzeżach Krakowa. Położony jest w VIII sektorze obronnym. Obydwa forty zagradzały jedyny możliwy pośród mokradeł dostęp do miasta od strony Tyńca i Skawiny. Fort 52 ½ Południe jest dostępny do zwiedzania, natomiast Fort 52 ½ Północ jest w rękach prywatnych - niedostępny, lecz można go dostrzec zza siatki.
dodał: sebastian.jakobschy
Muzeum Narodowe
Muzeum Narodowe w Krakowie to najstarsze muzeum narodowe w Polsce. Zgromadzono w nim bogaty zbiór dzieł sztuki polskiej, europejskiej i pozaeuropejskiej, co stawia je w rzędzie najważniejszych - i najciekawszych zarazem - kolekcji nie tylko w Polsce, ale i w Europie.
dodał: romszklarz
Kościół pw. św. Andrzeja
Świątynia wzniesiona przypuszczalnie w latach 1079 - 1098. Jest jednym z niewielu tak znakomicie zachowanych zabytków architektury romańskiej w Krakowie. Dolna, masywna część świątyni z niewielkimi otworami strzelniczymi świadczy o pierwotnym obronnym charakterze budowli. Prawdopodobnie jako jedyny w mieście oparł się najazdowi Tatarów w 1241 r. Wnętrze kościoła jest jednak efektem licznych przebudów, jakie przechodził. Obecnie wnętrze jest w stylu barokowym. Znajduje się tu m. in. późnobarokowa ambona w kształcie łodzi. Pierwotnie kościół ten nosił wezwanie św. Idziego. Od strony południowej do kościoła przylegają zabudowania klasztoru Klarysek.
dodał: poszukiwacz
Ulica Floriańska
Nazwę swą wzięła od najpiękniejszej bramy Krakowa - Floriańskiej (prowadziła w kierunku kościoła św.Floriana). Północne zamknięcie ulicy istniało już na początku XIV w. Ulica została wytyczona w planie lokacyjnym w 1257 r., jej nazwa na przestrzeni wieków nie uległa zmianie. Domy stojące przy niej początkowo były gotyckie, później przebudowano je i nabierały wyrazu kolejnych epok. Kamienice przy ul. Floriańskiej wyróżniają się bogactwem architektury i wystrojem wnętrz. W obecnych czasach uważana jest za główną ulicę spacerowo-turystyczną miasta (pod Barbakanem i Bramą Floriańską zazwyczaj rozpoczyna się zwiedzanie miasta).
dodał: dorbo
Pomnik Grunwaldzki
Ufundowany przez słynnego pianistę i kompozytora Ignacego Paderewskiego (proj. rzeźbiarza A. Wiwulskiego). Pomnik odsłonięty w 500 rocznicę zwycięstwa nad Zakonem Krzyżackim pod Grunwaldem (w 1910 r.), przedstawia konny posąg króla Władysława Jagiełły. Na cokole monumentu napis: "Praojcom na chwałę – braciom na otuchę". W schody prowadzące do pomnika wkomponowana jest marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza.
dodał: dorbo
Fort Lubicz - ruiny
W środkowej części dolnego placu Ronda Mogilskiego wyeksponowane zostały ruiny fortu austriackiego "Lubicz", wchodzącego w skład Twierdzy Kraków. Obecnie przy ruinach trwają prace konserwatorskie.
dodał: dorbo
Pałac Wołodkowiczów
Naprzeciwko Dworca Głównego kolejowego, w zabytkowym Pałacu Wołodkowiczów obecnie mieści się urząd pocztowy. Eklektyczna budowla z elementami wzorowanymi na architekturze francuskiej zaprojektowana została przez Tadeusza Stryjeńskiego. Od strony ul. Lubicz na attyce widać herb rodziny Wołodkowiczów - Radwan. Właścicielami pałacu byli kresowi ziemianie, Bolesław i Zofia Wołodkowiczowie. Urząd Pocztowy czynny jest 24 h na dobę (listy, fax, pocztowe zlecenia wypłaty, przesyłki kurierskie, pn-pt 7.00-20.00 - pełny zakres usług, sb 7.00-14.00 - pełny zakres usług oprócz paczek, 14.00-20 - pełny zakres usług).
dodał: dorbo
Prałatówka
Prałatówka Kościoła Mariackiego zlokalizowana w narożu ul.Szpitalnej i Placu Mariackiego. Wzniesiona została w latach 1618-1619 przez Macieja Litwinkowicza. Elewacja zwieńczona attyką, uważaną przez znawców za przypadek typowej krakowskiej attyki. Budował ją krajowy animator Jan Zatorczyk w roku 1625. Na budynku widnieje łaciński aforyzm: "Pateat amicis et miseris" (Niech będzie przychylny na rzecz przyjaciół i biednych).
dodał: dorbo
Drukarnia przy Małym Rynku
Przechodząc przez Mały Rynek warto zatrzymać się przy kamienicy pod nr 6. W tym miejscu znajdowała się Drukarnia, a w 1661 r. wydrukowano tutaj pierwszą stałą polską gazetę "Merkuriusza Polskiego".
dodał: dorbo
Pomnik Aleksandra Fredry
Przed budynkiem Teatru im. J. Słowackiego stoi pomnik - popiersie komediopisarza Aleksandra Fredry (1793-1876), pierwszego patrona teatru. Autorem pomnika, który powstał w 1900 r. był Cyprian Godebski.
dodał: dorbo
Mury obronne
Mury obronne Krakowa miały niegdyś 3 km. długości. Było w nich 8 bram: Rzeźnicza (zbudowana w roku 1288), Grodzka i Szewska (1298), Floriańska (1300), Sławkowska (1311), Wiślna (1314), Mikołajska (1321), Nowa (1328). Mury miały 47 baszt, fosę o głębokości 3 m i szerokości 8 m, a także barbakany przed Bramą Floriańską i Sławkowską.
dodał: dorbo
Tablica upamiętniająca Adama Asnyka
Przy ul. Łobzowskiej, pod nr 7 umieszczona jest płyta upamiętniająca Adama Asnyka (aut. Karol Hukan) i nieistniejący już budynek, w którym mieszkał poeta. Wbudowana w 1938 r. (w stulecie urodzin poety).
dodał: dorbo
Galeria "Pryzmat" Związku Polskich Artystów Plastyków
Galeria posiada siedzibę w budynku przy ul. Łobzowskiej 3, wybudowanym w 1934 roku ze składek i darów artystów środowiska krakowskiego (według projektu prof. Adolfa Szyszko-Bohusza). Galeria promuje i prezentuje sztukę współczesną (wystawy indywidualne, zbiorowe).
dodał: dorbo
Pomnik Tadeusza Rejtana
Na skwerze u zbiegu ulic Garbarskiej, Dunajewskiego i Asnyka (naprzeciwko Plant) znajduje się pomnik - popiersie Tadeusza Rejtana. Neogotycka kapliczka została wykonana z odpornego na korozję brązu.
dodał: dorbo
Ulica Bracka
Dzięki piosence Grzegorza Turnaua cała Polska wie już, że jest taka ulica w Krakowie. Krótka, brukowana, odchodzi od Rynku Głównego (między Wiślną a Grodzką) w kierunku ul. Franciszkańskiej
dodał: dorbo
Dom Mieszkalny Profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego
Zabytkowa kamienica na rogu ul. Łobzowskiej i Al.J.Słowackiego
dodał: dorbo
Pomnik Bohdana Zaleskiego
Na Plantach obok stawu (niedaleko wylotu ul. św. Jana) stoi pomnik poświęcony pamięci poety Bohdana Zaleskiego (1802-86). Autorem pomnika był Pius Weloński (1886 r.). Pomnik przedstawia ślepego harfiarza i chłopca - przewodnika.
dodał: dorbo
Dom Pod Globusem
Wcześniej był w tym miejscu zajazd Łysakowskich. Dom wybudowany w stylu gdańskim, z surowej cegły. Wnętrza Józefa Mehoffera m.in. panneau decoratif "Walka żywiołów" w sali posiedzeń. W oknach klatki schodowej witrażyki przedstawiające parowóz, okręt. Obecnie w tym budynku mieści się siedziba Wydawnictwa Literackiego.
dodał: dorbo
Kościół i Klasztor Paulinów na Skałce

dodał: sebastian.jakobschy
Schron amunicyjny baterii "Ostra Góra"

dodał: sebastian.jakobschy
Pomnik Jadwigi i króla Władysława Jagiełły
U wylotu ul. Krowoderskiej, na Plantach krakowskich stoi pomnik królowej Jadwigi i króla Władysława Jagiełły, wzniesiony na pamiątkę 500 rocznicy zawarcia unii Polski z Litwą (1386-1886r.), autorem pomnika jest Oskar Sosnowski (1886 r.).
dodał: dorbo
Antykwariat Książkowy
Antykwariat położony w zabytkowej kamienicy, dużo ciekawych pozycji dla miłośników literatury.
dodał: dorbo
Planty Krakowskie
Na miejscu murów miejskich i fos powstały Planty, okalające zielonym pierścieniem całe śródmieście. Nazwa Plant pochodzi od plantacji, plantowania, czyli wyrównania fos i wałów. Krakowskie Planty stały się miejscem spacerów i ozdobą miasta. W Polsce nie ma drugiego miasta, które mogłoby pochlubić się podobnym parkiem. Planty powstały w 1882 r. z inicjatywy: profesora Feliksa Radwańskiego i szlachcica Floriana Straszewskiego. Planty obejmują 21 ha ziemi. Są uznane za zabytek i szczególnie pieczołowicie chronione. Zachowane są tu wszystkie dawne style, według których zostały założone: klasycystyczny (poczwórne, proste aleje), romantyczny, secesyjny, sceniczny. Dla poprawienia mikroklimatu Plant założono na ich terenie liczne sadzawki i fontanny.
dodał: dorbo
Park Krakowski
Otoczony ulicami: Szymanowskiego, Czarnowiejską i Al. Mickiewicza. Założony w 1885 r. przez radcę miejskiego Stanisława Rehmana. Obecnie zdobi go fontanna z rzeźbą. Miejsce spacerów i spotkań.
dodał: dorbo
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich to najstarsze polskie muzeum artystyczno-historyczne. Założone zostało w Puławach w 1801 r. przez Izabelę Czartoryską, żonę księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego. Po konfiskacie przez cara dóbr Czartoryskich w 1831 r. trafiły one z Puław do Paryża. W 1876 r. Władysław Czartoryski przeniósł zbiory muzealne i biblioteczne do Krakowa, umieszczając je w ofiarowanym mu przez miasto Arsenale oraz klasztorku i pałacu. Zbiory obejmują galerię pamiątek historycznych i rzemiosła artystycznego, galerię malarstwa europejskiego oraz galerię sztuki starożytnej. Muzeum posiada w swoich zbiorach bezcenne eksponaty - wspaniałe obrazy: m.in. "Dama z gronostajem" Leonardo da Vinci, wiele niezwykłych pamiątek po wielkich ludziach np. romantyczne relikwie Abelarda i Heloizy, Laury i Petrarki, jest czapka Napoleona w której wracał spod Moskwy, urny ze szczątkami Stefana Czarnieckiego, Karola Chodkiewicza, Jana Kochanowskiego. W muzeum znajdują się zabytki egipskie z III tysiąclecia p.n.e. a także pozostałych wielkich cywilizacji rzymskiej, etruskiej, punickiej i greckiej.
dodał: dorbo
Polski Komitet Olimpijski - tablica
Założycielski Zjazd Polskiego Komitetu Olimpijskiego odbył się 12 października 1919 roku w Krakowie, tuż po odzyskaniu niepodległości. Głównym celem Komitetu miało być wysłanie reprezentacji kraju na Igrzyska Olimpijskie w 1920 roku do Antwerpii. Pierwszym prezesem Polskiego Komitetu Olimpijskiego został książę Stefan Lubomirski, a protektorat objął Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. Wybuch wojny polsko-bolszewickiej przerwał przygotowania do startu w Antwerpii. Polska reprezentacja zadebiutowała na Igrzyskach Olimpijskich w 1924 roku w Paryżu. Na ścianie elewacji Hotelu Francuskiego umieszczona została pamiątkowa tablica upamiętniająca to wydarzenie.
dodał: dorbo
Kościół Pijarów (Przemienienia Pańskiego)
Piękny barokowy kościół jest dziełem Kacpra Bażanki, zbudowany w latach 1714-1727. Wyruszały stąd m.in. orszaki pogrzebowe Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Ignacego Kraszewskiego. W kościele Pijarów znajdują się obrazy XVIII wiecznych malarzy: Szymona Czechowicza i Andrzeja Radwańskiego, w tym kościele zamurowane zostało też serce ks. Stanisława Konarskiego (w prawym wewnętrznym murze świątyni). Natomiast na kamiennej balustradzie fasady kościoła (dobudowanej w latach 1759-1761)stoi popiersie Stanisława Konarskiego (kaznodziei, wybitnego reformatora szkół polskich, współautora Konstytucji 3-go Maja). W Wielki Piątek kościół dolny zamienia się w grób Chrystusa, zaś w Boże Narodzenie - w żłóbek betlejemski.
dodał: dorbo
Kamienica Landauów
Wzniesiona tuż przy murach obronnych Kazimierza. Dziś siedziba księgarni Jordan.
dodał: snow
Dom rodzinny Heleny Rubinstein
To miejsce urodzin „królowej kosmetyków” – Heleny (Chaje) Rubinstein (1870–1965). Polka żydowskiego pochodzenia, właścicielka znanych na świecie licznych zakładów branży kosmetycznej. Uważana za jedną z najbogatszych kobiet w historii świata.
dodał: snow
Synagoga Poppera
Zwana Małą Synagogą. Budowla została wzniesiona w 1620 r. z prywatnej fundacji Wolfa Poppera, najznakomitszego kupca i bankiera, którego nazwisko znane było szerokim kręgom kupieckim w Europie.
dodał: snow
Dom Rabinacki
Miejsce studiowania Tory.
dodał: snow
Synagoga Na Górce Auf'n Bergel
Synagoga została założona na początku XVII wieku przez Mojżesza Jakubowicza.
dodał: snow
Dom Modlitwy Kowea Itim L'tora
"Studiujemy Torę".
dodał: snow
Centrum Kultury Żydowskiej
Fundacja Judaica.
dodał: snow
Hebrajska Szkoła Powszechna
Budynek nr 5.
dodał: snow
Gimnazjum Hebrajskie im. Chalima Hilfsteina
Gimnazjum Hebrajskie to najbardziej znana szkoła żydowska w przedwojennym Krakowie. Wychowywała młodzież w duchu syjonizmu i polskiego patriotyzmu. Funkcjonowała przez 21 lat od 1918- 1939r. Zapewniała młodzieży wykształcenie w zakresie szkoły średniej według programu szkół państwowych z uwzględnieniem języka hebrajskiego i przedmiotów judaistycznych.
dodał: snow
Średnia Szkoła Rzemiosł
Szkoła znajdowała się w dwupiętrowym budynku wybudowanym w latach 1937-1938, z inicjatywy Żydowskiego Towarzystwa Szkoły Ludowej i Średniej w Krakowie. W bocznych skrzydłach budynku mieściły się warsztaty szkolne.
dodał: snow
Dom Modlitwy Salomona Deichesa
Zbudowany został w 1910 r. według projektu Henryka Lamensdorfa.
dodał: snow
Cmentarz Nowy
Cmentarz został założony w 1800 roku na gruncie kupionym przez gminę żydowską od Augustianów.
dodał: snow
Błonia Krakowskie
Współczesne Błonia, będące zaledwie częścią dawnych, wielkich Błoń, zamknięte są w trójkącie ulic Focha, 3 Maja i Piastowskiej. Jest to jedna z największych w Europie łąk w centrum miasta. W 2000 roku Błonia zostały wpisane na listę zabytków [Wikipedia.pl].
dodał: snow
Fort 52a Łapianka (Jugowice)
Fort 52a Łapianka (inna nazwa Jugowice) to jeden z fortów Twierdzy Kraków. Wybudowano go w latach 1896-1902. Powstał stosunkowo niedaleko Fortu Borek, wzmacniając obronę południowej flanki Twierdzy Kraków. Podstawowe uzbrojenie Fortu Łapianka stanowiły cztery wieże - lawety pancerne z 8 cm armatami M.94, zabudowane na piętrowym bloku koszar szyjowych. Jeszcze niedawno w pomieszczeniach fortecznych funkcjonowała wytwórnia soków owocowych, obecnie fort stoi pozostawiony samemu sobie i domaga się renowacji.
dodał: sebastian.jakobschy
Muzeum Etnograficzne
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli od 1949 r. ma siedzibę w ratuszu. Posiada ono jedne z bogatszych zbiorów w Polsce. Miejsce, które pozwala zrozumieć inne kultury.
dodał: snow
Muzeum Brata Alberta
Trzeci Zakon Regularny Św. Franciszka - Braci Posługujących Ubogim założony przez św. Brata Alberta w 1888 r. w Krakowie.
dodał: snow
Kamienica Na Wolfowem
Powstała z połączenia dwóch średniowiecznych kamienic dla A. Wolfa.
dodał: snow
Kościół św. Michała Archanioła i Stanisława Biskupa Męczennika
Na początku XVI w. wzniesiono kaplicę św. Stanisława, w której wedle tradycji mieścił się kiedyś grób biskupa ze Szczepanowa. W latach 1633–1723 paulini wybudowali obecny klasztor.
dodał: snow
Obóz przejściowy Kraków-Płaszów
Getto krakowskie, getto dla ludności żydowskiej w Krakowie było jednym z pięciu największych gett utworzonych przez hitlerowców w Generalnym Gubernatorstwie w czasie II wojny światowej. Przed wojną Kraków zamieszkiwała 60-80 tysięczna społeczność żydowska. W dniach 13-14 marca 1943 roku hitlerowcy przeprowadzili ostateczną likwidację getta. Na czele operacji stanął SS-Sturmbannführer Willi Haase. 8 tysięcy Żydów uznanych za zdolnych do pracy zostało przetransportowanych do obozu Kraków-Płaszów. Około 2 tysięcy zostało zamordowanych przez Niemców podczas likwidacji getta, a reszta w obozie w Auschwitz.
dodał: snow
Wytwórnia Szkieł Optycznych
Znajdowała się w obrębie getta.
dodał: snow
Budynek Rady Gminy Żydowskiej (Judenrat)
Mieściła się w dawnym magistracie Podgórza.
dodał: snow
Dom Polańskiego
W czasie wojny mieszkał tu mały Roman Polański.
dodał: snow
Synagoga Zuchera
Obecnie jedna z najznakomitszych współczesnych galerii.
dodał: snow
Fabryka "Optima"
Były to warsztaty rzemieślników żydowskich.
dodał: snow
Dom Sierot im. Róży Rockowej
Wspierany był przez Żydowską Samopomoc Społeczną. 28 X 1942 r. miała miejsce tragiczna likwidacja placówki - małe dzieci wywieziono w koszach za miasto, starsze zgromadzono na placu Zgody, skąd pomaszerowały na stację w Prokocimiu.
dodał: snow
Fragment muru Getta
Wzdłuż tego muru szli mieszkańcy getta w stronę Płaszowa, gdzie znajdował się obóz.
dodał: snow
Wzgórze Lasoty
Znajduje się na nim piękny przykład austriackiej architektury obronnej - fort św. Benedykta.
dodał: snow
Kościółek św. Benedykta
Powstanie tego najmniejszego w Krakowie kościoła łączy się z przybyciem do miasta benedyktynów w 1044 r.
dodał: snow
Stary Cmentarz Podgórski
Został założony najprawdopodobniej pomiędzy rokiem 1784, a 1794.
dodał: snow
Dawna fabryka Oskara Schindlera
Wybudowana w 1936 r. Jest to ten sam autentyczny budynek fabryki naczyń emaliowanych, którą zakupił Oskar Schindler w 1939 r. Obecnie istnieje tu fabryka komponentów elektronicznych Telpod.
dodał: snow
Plac Niepodległości
Po wojnie nadano mu imię Powstańców Śląskich. Nazwa obecna funkcjonuje od lat '90.
dodał: snow
Park Bednarskiego
Założony pod koniec XIX w.
dodał: snow
Cmentarz Podgórski
Położony u stóp Kopca Krakusa.
dodał: snow
Fort cytadelowy 33 "Krakus"
Powstał w latach 1854-1857 obok Kopca Kraka. Styl fortu był zbliżony do stylu staroangielskiego. Fort 33 Krakus zburzono w 1954 roku, mury rozebrano. Zachowany jest zarys fos i wału. Teren fortu dostępny jest dla zwiedzających.
dodał: snow
Podgórski Cmentarz Żydowski
Powstał w 1889 r.
dodał: snow
Cmentarz Abrahama
Powstał w 1932 r.
dodał: snow
Rezerwat przyrody nieożywionej Bonarka
Geologiczno–tektoniczne uskoki, powierzchnie abrazyjne i odsłonięte utwory jurajskie, kredowe i trzeciorzędowe. 2,29 ha.
dodał: snow
Kamieniołom Miejski
Nieczynny kamieniołom wapienia jurajskiego.
dodał: snow
Kamieniołom Libana
Nazwa miejsca pochodzi od nazwiska krakowskiego przemysłowca Bernarda Libana, do którego należała również fabryka cementu portlandzkiego w Bonarce i fabryka sody w Borku Fałęckim.Kamieniołom uruchomiony został w 1873 r.Do dziś zachowały się tu pozostałości zabudowy przemysłowej. W latach II wojny światowej znajdował się tu ciężki obóz pracy (Obóz Baudienstu - Służby Budowlanej) dla Polaków. W roku 1993 Steven Spielberg stworzył tu scenografię dla swej słynnej "Listy Schindlera"
dodał: snow
Szaniec FS-22
Szaniec FS-22 powstał w latach 1855-56. W 1888r. zmodernizowany i połączony z szańcem FS-21 wałem ziemnym. W latach 1940-44 stał się miejscem masowych egzekucji więźniów obozu pracy w Płaszowie. Uszkodzony przy pracach ekshumacyjnych w 1946r. Znacznie zniekształcony w trakcie budowy pomnika "Rozdartych Serc" w 1964r. Do dnia dzisiejszego zachowały się pozostałości obwałowań oraz sucha kuta w skale fosa. Przy dokładniejszej obserwacji da się odnaleźć resztki wału łączącego z szańcem FS-21.
dodał: snow
Staw Płaszowski
Zbiornik wodny powstały w miejscu dawnego wyrobiska gliny.
dodał: snow
Kościół i klasztor ss. Norbertanek
Kościół św. Augustyna i św. Jana Chrzciciela i przylegający do niego Klasztor Sióstr Norbertanek – kompleks sakralny.
dodał: snow
Cmentarz na Salwatorze
Poświęcony został w roku 1865.
dodał: snow
Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego
Od 1991 r. filia Papieskiej Akademii Teologicznej.
dodał: snow
Bulwar Rodła
Bulwar ten rozlega się wzdłuż lewego brzegu Wisły, w dzielnicy Zwierzyniec, pomiędzy ujściem rzeki Rudawy, a mostem Dębnickim.
dodał: snow
Park Dębnicki
W parku rośnie 28 gatunków drzew, 29 rodzajów krzewów oraz 5 gatunków pnącz i 4 rodzaje bylin.
dodał: snow
Kościół i klasztor oo. Zmartwychwstańców
Zmartwychwstańcy - kościół i klasztor zgromadzenia zakonnego. Wybitny przykład architektury postmodernistycznej w Polsce. Projektował m.in. Dariusz Kozłowski.
dodał: snow
Kamieniołom Na Kapelance
Wysokie pionowe ściany tego łomu zbudowane są z wapieni górnojurajskich, na których można obserwować szczeliny ciosowe i pionowe przesunięcia.
dodał: snow
Park "Skałki Twardowskiego"
Fragment wzgórza zrębowego Krzemionek Zakrzowskich w Krakowie, w sąsiedztwie znanego Zalewu Zakrzówek otoczonego skałami a powstałego w 1990 roku w miejscu dawnego kamieniołomu.
dodał: snow
Szaniec FS-29
Powstał w 1855 r. Został rozbudowany o fortyfikacje polowe i przemianowany na NS-33 w 1914 roku.
dodał: snow
Relikty Szańca NS 32
Późniejszy NS 33.
dodał: snow
Relikty Szańca IS 29 1/2
Rozpadlina skalna sztucznego bądź naturalnego pochodzenia. Wykorzystywana była jako przeszkoda przed wałem niezachowanego, nietypowego szańca.
dodał: snow
Kamieniołom Księża Góra
Nieczynny kamieniołom wapienia jurajskiego.
dodał: snow
Szaniec FS-25
Narys siedmioboczny (w tym 2 boki włamane kleszczowo, z wjazdem w szyi); wał ziemny; klasyczna fosa wypełniona wodą.
dodał: snow
Kościół Salwatorianów
Członkowie Towarzystwa Boskiego Zbawiciela.
dodał: snow
Bulwar Poleski
Bulwar w Dębnikach położony nad zakolem Wisły (prawy brzeg) naprzeciwko Wzgórza wawelskiego, pomiędzy mostami Dębnickim a Grunwaldzkim.
dodał: snow
Bulwar Wołyński
Bulwar nad zakolem Wisły w Ludwinowie, przy dawnym Hotelu Forum.
dodał: snow
Bulwar Inflancki
Nadwiślański bulwar w okolicy Skałki, pomiędzy mostami Grunwaldzkim a Józefa Piłsudskiego, zbudowany w 1914 r.
dodał: snow
Planty im. Floriana Nowackiego
Planty te to najstarszy park Podgórza. Został on utworzony w latach 1868-88 dzięki staraniom burmistrza Podgórza - Floriana Nowackiego. Mieści się pomiędzy ulicami: Rollego, Warneńczyka, Legionów Piłsudskiego, Sokolską, Długosza i placem Serkowskiego. Tworzą go dwa zespoły zieleni: pierwszy przy pl. Serkowskiego, teren dawnego stawu królewskiego (2,14 ha), a drugi - przy ul. Sokolskiej, dawny ogród przy budynku Towarzystwa Gimnastycznego Sokół (0,6 ha). Planty im. F. Nowackiego nie figurują w rejestrze zabytków, ale leżą w Podgórzu, którego obszar jest wpisany do katalogu zabytków.
dodał: snow
Bulwar Podolski
Bulwar na prawym brzegu Wisły, od strony Podgórza, ciągnący się od ujścia Wilgi do mostu kolejowego w Zabłociu.
dodał: snow
Planty Dietlowskie
Powstały w miejscu zasypanego koryta starej Wisły.
dodał: snow
Ogród Księży Misjonarzy
Znajduje się przy klasztorze.
dodał: snow
Klasztor oo. Misjonarzy
Prowincja polska.
dodał: snow
Wyższe Seminarium Duchowne Księży Misjonarzy Wincentego a'Paulo
Wyższe Seminarium Duchowne.
dodał: snow
Bazarek przy Placu Nowym
Targ staroci.
dodał: snow
Smocza Jama
Jaskinia krasowa. Wejście znajduje się na Wzgórzu Wawelskim. Będąc na Wawelu nie można nie odwiedzić znanej wszystkim dzieciom w Polsce – Smoczej Jamy, w której niegdyś żył straszliwy smok, porywający trzody i ludzi, szczególne upodobanie mając w dziewicach.
dodał: snow
Muzeum Narodowe - Muzeum Stanisława Wyspiańskiego
Znajduje się w kamienicy Szołayskich.
dodał: snow
Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie
Siedzibą muzeum jest wpisana do rejestru zabytków willa.
dodał: snow
Centrum Społeczności Żydowskiej
Budynek stoi na terenie ogrodu na tyłach synagogi Tempel, w części przystającej do sąsiednich kamienic.
dodał: snow
Plac targowy
Giełda książek, staroci i innych artykułów.
dodał: snow
Kościół św. Mikołaja
Zabytkowa barokowa budowla z elementami gotyckimi.
dodał: snow
Bursa rękodzielnicza
Bursa dla sierot żydowskich. Na fasadzie znajduje się tablica upamiętniająca Sinaja Aleksandrowicza, prezesa bursy.
dodał: snow
Tablica pamiątkowa Mordechaja Gebirtiga
Mieszkał tutaj najwybitniejszy bard ulicy żydowskiej.
dodał: snow
Kościół św. św. Piotra i Pawła
Barokowy kościół św.św. Piotra i Pawła został wzniesiony dla jezuitów w latach 1596–1616 z fundacji Zygmunta III Wazy. Włoscy projektanci wzorowali się na kościele Il Gesu w Rzymie.
dodał: snow
Kościół Księży Misjonarzy pw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła
Zakon Misjonarzy do Krakowa sprowadził biskup Jan Małachowski w 1682 r. z Chełmna pierwotnie umieszczając ich na Wawelu.
dodał: snow
Restauracja Studnia Życzeń
Otwarte cały tydzień od 10 rano do ostatniego klienta.
dodał: snow
Kantor herbaty
Wysokogatunkowe herbaty i akcesoria do zaparzania. Drugi sklep znajduje się na ul. Gołębiej 1.
dodał: snow
Pyromachina - Międzynarodowa Gala Sztuk Pirotechnicznych
I Międzynarodowa Gala Sztuk Pirotechnicznych odbyła się w 2008 roku. Jest to projekt interdyscyplinarny, obejmujący pokazy pirotechniczne, teatr ognia, instalacje pirotechniczne oraz popisy kaskaderskie.
dodał: snow
Główna Brama (II)
Łączyła Budynek przy Rynku Podgórskim 15 z Limanowskiego 1. Tą bramą wracali wszyscy zatrudnieni poza gettem.
dodał: snow
Sąd Powiatowy
Obecnie areszt śledczy. Adwokaci przychodzący tu w czasie wojny na rozprawy, poprzez załatwienie wielu fikcyjnych wezwań do sądu cywilnego ułatwili wielu Żydom wydostanie się z getta.
dodał: snow
Brama IV
Brama usytuowana była pomiędzy budynkami nr 50 i 31, dokładnie w miejscu dzisiejszego przejścia dla pieszych.
dodał: snow
Plac Matejki
Jest to dawny rynek lokowanego w 1366 r. miasta Kleparz.
Kościół św. Floriana
Z powstaniem kościoła związana jest piękna legenda. W 1184 r. do Krakowa sprowadzono relikwie św. Floriana. Ponoć woły, ciągnące wóz z relikwiami na Wawel, zatrzymały się i nie chciały ruszyć, aż w końcu ślubowano wznieść w tym miejscu kościół.
Baszta Pasamoników
Na XV-wiecznej Baszcie Pasamoników ulokowano tablicę upamiętniającą zasługi Feliksa Radwańskiego.
Dom Jana Matejki
Wewnątrz można obejrzeć osobiste pamiątki, pracownię malarza, a także obiekty z gromadzonej przez całe życie kolekcji artysty, takie jak wyroby rzemiosła artystycznego, tkaniny, militaria i zbiory etnograficzne.
Bazylika św. Franciszka z Asyżu
Dzisiejszy kościół Franciszkanów ma wygląd gotycki; jest świątynią jednonawową podzieloną transeptem, z wielobocznym prezbiterium. Świątynia była jedną z pierwszych krakowskich budowli wzniesionych przy użyciu cegieł. W XIV w. wydłużono nawę główną, a w następnym stuleciu powiększono prezbiterium i dobudowano kaplice. Kolejna przebudowa odbyła się przy okazji podnoszenia kościoła ze zgliszcz - świątynię spalili Szwedzi w 1655r. Kościoła nie oszczędził również wielki pożar 1850r. Ołtarz główny świątyni pochodzi z 1861r. Jest dziełem Edwarda i Zygmunta Stehlików. Po dwóch stronach znajdują się płyty nagrobne z XV w.: pierwsza upamiętnia księcia Władysława, druga poświęcona jest prowincjałowi zakonu, Marcinowi z Krakowa. Autorem pochodzącej z ok. 1900r. polichromii w głównej nawie jest Tadeusz Popiel. Największe wrażenie na zwiedzającym robi witraż "Bóg Ojciec - Stań się!" - Stanisława Wyspiańskiego.
Pałac Biskupi
Przy ul. Franciszkańskiej pod nr. 1 stoi spora żółtawa kamienica. Jest to Pałac Biskupi – siedziba kurii, wieloletni dom Karola Wojtyły, a obecnie rezydencja kardynała Stanisława Dziwisza.
Collegium Novum
Budynek wzniesiono w latach 1873–87 w miejscu słynnej Bursy Jerozolimskiej (1454). Na fasadzie widnieją herby UJ i dobrodziejów uniwersytetu (od lewej): Kazimierza Wielkiego, królowej Jadwigi, państwa polskiego, Władysława Jagiełły i papieża Urbana V, który wydał zezwolenie na utworzenie uniwersytetu.
Pomnik Mikołaja Kopernika
Pomnik Mikołaja Kopernika przedstawia słynnego astronoma jako studenta Akademii Krakowskiej.
Pałac Sztuki
Pałac Sztuki to muzeum powstałe w 1901 r. wg projektu Franciszka Mączyńskiego.
Popiersie Artura Grottgera
Popiersie Artura Grottgera znajduje się przy Pałacu Sztuki.
Opactwo Cystersów
Opactwo w Mogile datuje się na 1222 rok, kiedy to biskup krakowski Iwo Odrowąż sprowadził z klasztoru w Lubiążu na Dolnym Śląsku Cystersów. Dzięki pracy zakonników powstał kościół pod wezwaniem Matki Bożej Wniebowziętej i św. Wacława oraz klasztor, który przetrwał do dzisiaj. Miejsce to silnie związane jest z dziejami Polski. W XIII w. było pustoszone przez napady Tatarów oraz najazd Szwedów w XVII w. Gościli tu królowie tacy jak Kazimierz III Wielki (przy jego pomocy rozbudowano krużganki klasztorne), Władysław Jagiełło z królową św. Jadwigą, Zygmunt I Stary oraz królowa Bona z synem Zygmuntem II Augustem. Od powstania klasztoru Cystersów w Mogile po dziś dzień jego gospodarzami są cystersi. W kościele opackim (od 1970 mającym status bazyliki mniejszej) znajduje się łaskami słynący krzyż Pana Jezusa. Kościół jest trójnawowy na planie krzyża łacińskiego w którym do dzisiaj zachowały się wczesnogotyckie nawy boczne, prezbiterium i kaplice wschodnie. Również z tego okresu pochodzi portal kamienny w wejściu z krużganków do kościoła. Wewnątrz kościoła znajdują się surowe ceglane ściany, kolumny i wąskie okna charakterystyczne są dla okresu przejściowego między stylem romańskim a gotyckim. W ołtarzu głównym znajduje się późnogotycki poliptyk z 1514 r. W jego centrum znajduje się statua Matki Bożej z Dzieciątkiem. Pierwotnie ściany kościoła nie posiadały tynku. Za czasów opata Erazma Ciołka cały kościół wewnątrz otynkowano, a brat Stanisław Samostrzelnik (cysters mogilski) w latach 1536-1538 wymalował się piękne freski przedstawiające sceny biblijne. Sklepienie nawy głównej jest barokowe, podobnie kruchta i zachodnia fasada kościoła. Obok kościoła znajduje się klasztor, zbudowany w XIII w. na planie czworoboku. Krużganki wirydarza pochodzą z XIV w., posiadają sklepienie krzyżowo-żebrowe, również ozdobione malowidłami Samostrzelnika, z których zachowały się jednak tylko fragmenty. Brdzo cenne woluminy m.in. słynna "Kronika świata" Hartmana Schedla z 1493 r.) Do klasztoru przylega pałac opacki dobudowano w XVI w.
Kościół Najświętszej Marii Panny i św. Wacława
Wyjątkowa wartość tego zabytku wypływa stąd, że pochodzi on z okresu przejściowego między stylem romańskim a gotyckim. Takich budowli zachowało się u nas niewiele.
Kościół św. Bartłomieja
Jego nietypowy układ przestrzenny stanowi wielką rzadkość wśród drewnianych kościołów gotyckich, charakteryzujących się prostą, jednonawową budową.
Wieża-dzwonnica
Obok kościoła św. Bartłomieja zachowała się drewniana wieża-dzwonnica (1752) z kopulastym dachem i bramą przejazdową.
Pomnik na miejscu śmierci Bogdana Włosika
Pomnik ten dedykowany jest wszystkim ofiarom stanu wojennego.
Pomnik Lilli Wenedy
Pomnik Grażyny i Litawora
Muzeum Lotnictwa Polskiego
Na terenie jednego z najstarszych lotnisk w Europie eksponowane są liczne maszyny latające.
Ulica Kanonicza
Ulica Kanonicza w Krakowie – ulica osady Okół przyłączona do Krakowa w 1401 roku; nigdy nie była ulicą kupiecką, jednak znajdowały się tutaj domy kanoników katedralnych (księży zarządzających katedrą), a do dziś zachowało się wiele renesansowych i barokowych kamienic z pięknymi portalami.
dodał: rysio13
Pałac Biskupa Erazma Ciołka
Pałac Biskupa Erazma Ciołka – nowy Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie jest czynny dla zwiedzających od 19 października 2007. Gotycko-renesansowy Pałac biskupa płockiego Erazma Ciołka, wybitnego dyplomaty, humanisty i mecenasa sztuki jest jednym z najświetniejszych zabytków architektury rezydencjonalnej w Krakowie. Jego twórcami na początku XVI wieku byli architekci i kamieniarze zatrudnieni wówczas do prac na Wawelu oraz przy budowie krużganków w Collegium Maius UJ. Kolejny właściciel pałacu, biskup Piotr Tomicki w latach 1522-1535 kontynuował i dokończył dzieło swego poprzednika. Powstała okazała wczesnorenesansowa rezydencja, łącząca elementy gotyku i stylu Odrodzenia. Przebudowywana parokrotnie w późniejszych wiekach, uległa dewastacji w pierwszej połowie XIX stulecia, w związku z umieszczeniem tam austriackich koszar i biur policji. Zanim rozpoczęto remont, prowadzone były intensywne prace badawcze i projektowe. Dopiero zatem po trzech latach od przejęcia, w roku 1999 rozpoczął się generalny remont konserwatorski i pełna rewaloryzacja zabytku. Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa, który przeznaczył na ten cel lwią część funduszy, uczynił zadanie priorytetowe z prowadzonych w pałacu kompleksowych prac konserwatorskich i budowlanych. Objęły one częściową rekonstrukcję i wyeksponowanie elementów późnogotyckich i renesansowych, a także niektórych fragmentów pochodzących z późniejszych faz budowlanych. Dzisiaj jest to jeden z piękniejszych budynków w zespole rezydencji kapitulnych przy ul. Kanoniczej. Na pierwszym piętrze w amfiladzie sal znalazła miejsce stała wystawa „Sztuka Dawnej Polski. XIII-XVIII wiek”, czyli jeden z najwybitniejszych w kraju zbiorów sztuki średniowiecza, renesansu i baroku. Gromadzony od końca XIX wieku, eksponowany był najpierw w Sukiennicach, po II wojnie światowej w Kamienicy Szołayskich, a od czasu rozpoczęcia jej remontu przechowywany był – niestety – w magazynach, z wyjątkiem czterdziestu trzech najcenniejszych obiektów, które gościnnie przyjęła do swoich sal wystawowych Dyrekcja Zamku Królewskiego na Wawelu. Parter Pałacu Ciołka oddano sztuce cerkiewnej. Posiadamy najlepszą w Polsce kolekcję, również gromadzoną od końca XIX wieku i również wystawianą początkowo w Sukiennicach, lecz tylko od około 1900 do 1914 roku. Od I wojny światowej przechowywana jest w magazynach, a jedynie pojedyncze zabytki pokazywane były na wystawach czasowych. W naszym nowym Oddziale znalazła się zatem pierwsza w dziejach Muzeum stała wystawa tej kolekcji. Obie galerie dobrze się uzupełniają i w rezultacie dają szerszy i bliższy historycznej prawdzie obraz dziejów, kultury i sztuki Polski – od średniowiecza do końca XVIII wieku /ze strony muzeum/
dodał: rysio13
Lasek Mogilski
Lasek Mogilski - obiekt przyrodniczy na tere­nie Nowej Huty, położo­ny niedaleko Wisły, u ujścia Dłubni. Jest to jeden z dwóch obszarów leśnych na terenie Nowej Huty (zob. Lasek Łęgowski). Lasek Mogilski wraz z Łąkami nowohuckimi i korytarzem rzeki Dłubni zasilają różnorodność gatunkową Krakowa. Lasek Mogilski zlokalizowany jest wzdłuż ul. Longina Podbipięty, pomiędzy ulicą Klasztorną a ulicą Zakarnie. Zajmuje powierzchnię 24 ha, ma kształt zbliżony do trójkąta, a po­rośnięty jest głównie wiązem, dębem i jesionem. Stanowi szczątek dawnej podmokłej puszczy, która w piastowskich czasach obej­mowała znaczne obszary Polski. W średniowieczu była to rodowa posiadłość biskupa Iwo­na Odrowąża, który założył klasztor w Mogi­le (określany wtedy jako tzw. "Ziemia św. Wa­cława"). Od XIII w. Lasek Mogilski stanowił własność klasztoru w Koprzywnicy. W 1939 r. lasek odkupił pobliski klasztor Ojców Cystersów w Mogile. Lata 70. XX wieku – próba zagospodarowania lasku (wybudowano as­faltowe alejki). Drewniana Kapliczka Matki Boskiej Częstochowskiej powstała jako wotum za uratowanie Krakowa od znisz­czeń w czasie ofensywy radzieckiej w styczniu 1945 roku
dodał: rysio13
Baszta Stolarska
Baszta Stolarska pochodzi z XV w.
"Taniec Śmierci"
Obraz pochodzi z XVII wieku, jego autorem jest prawdopodobnie bernardyński malarz, ojciec Franciszek Lekszycki. Znajduje się w kościele Bernardynów w Krakowie, w kaplicy świętego Szymona z Lipnicy, będąc zarazem jednym z doskonalszych uchwyceń "danse macabre".
dodał: ewelina.wolna
Witraże Wyspiańskiego
Pod koniec XIX wieku Stanisław Wyspiański zaprojektował i częściowo wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanów, złożoną z motywów kwiatowych, heraldycznych i geometrycznych oraz witraże: błogosławionej Salomei i świętego Franciszka oraz Boga Ojca zatytułowany "Stań się". Witraże znajduję się w Bazylice św. Franciszka z Asyżu.
dodał: ewelina.wolna
Willa pod Stańczykiem
Neorenesansowy dom własny architekta Tadeusza Stryjeńskiego zbudowany w latach 1882-1883. Wewnątrz posesji znajduje się duży ogród. Od 1987 roku dom jest siedzibą Instytutu Pedagogiki UJ jako tzw. kolegium sanockie.
dodał: Calenja
Telewizja Kraków
Telewizja Kraków powstała w 1961 roku. 16 września 1966 roku rozpoczęto emisję programu informacyjnego "Kronika". Z inicjatywy mieszkańców Krakowa powstał Społeczny Komitet Budowy Telewizji. Zgromadzono fundusze i w 1968 roku na wzgórzu Krzemionki powstała stacja telewizyjna. W 1991 roku zaczęło działać studio widowisk artystycznych S-3 w Łęgu. Od 1993 roku emitujemy własny program regionalny.
dodał: romszklarz
Collegium Olszewskiego
Inaczej nazywane Collegium Chemicum lub Collegium Wróblewskiego. Wzniesione w latach 1870-1871 dla Zakładu Chemii. Do jego zabudowy włączono część pomieszczeń dawnego klasztoru Norbertanek, który został częściowo spalony w czasie pożaru w 1850 r. W 1874 r. od strony Plant postawiono mur, a w 1919 r. dobudowano klatkę schodową. Na parterze znajdował się warsztat mechaniczny, w którym wykonywano instrumenty naukowe według projektu chemika i fizyka Karola Olszewskiego (razem z Z. Wróblewskim, jako pierwsi na świecie, skroplili tlen). Obecnie zabytek jest siedzibą Katedry Wydziału Prawa i Administracji UJ.
dodał: kos.moni
Pałac Wielopolskich
Pałac Wielopolskich - dzisiejszy budynek Magistratu Krakowskiego. Tutaj swoją siedzibę mają: Prezydent Krakowa, Urząd Miasta Krakowa oraz Rada Miasta Krakowa. Pałac wzniesiono w latach 1535-1560 dla hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego. Po śmierci hetmana od 1561 pałac przeszedł w ręce Ostrogskich i Zamoyskich. Od połowy XVII wieku do połowy XIX wieku budynek pozostawał w rękach rodziny Wielopolskich. Już wtedy część sal została udostępniona przez właścicieli na różne cele. W czasie wielkiego pożaru miasta Krakowa w 1850 pałac spłonął, Wielopolscy postanowili sprzedać spaloną i zrujnowaną siedzibę. Nowy właściciel chirurg Wojciech Kowalski dokonał koniecznego remontu. W 1864 pałac zakupiła Gmina Miasta Krakowa. Uchwałą Rady Miejskiej postanowiono przystąpić do restauracji gmachu i przeznaczyć go na siedzibę magistratu. Odbudowa została przeprowadzona w latach 1865-1868.
dodał: kos.moni
Ołtarz Trzech Tysiącleci
"Ołtarz Trzech Tysiącleci" z figurami najważniejszych postaci z historii chrześcijaństwa w Polsce wzniesiono na dziedzińcu klasztoru oo. paulinów na krakowskiej Skałce. Ołtarz stanął w miejscu, gdzie niegdyś znajdował się drewniany krzyż przyniesiony przez studentów podczas spotkania Jana Pawła II z artystami i młodzieżą w 1979 r. Tylną ścianę ołtarza stanowią ustawione w półkolu ośmiometrowe filary z wapienia, nawiązujące do kolumnady Berniniego na placu św. Piotra w Watykanie. Na każdym z nich znajduje się czterometrowa figura z brązu postaci świętych i zasłużonych dla Polski. Są to postacie św. Stanisława, Jana Pawła II, św. Wojciecha oraz świętych związanych z Krakowem i zakonem paulinów: św. Jadwigi, św. Faustyny, św. Jana Kantego i o. Augustyna Kordeckiego. Na filarze trzech sakramentów: chrztu, Eucharystii i bierzmowania przedstawione zostały sceny biblijne oraz z życia narodu polskiego. Mensa ołtarzowa, ambonka i postument na relikwiarze świętych nawiązują zaś do symboliki Trójcy Świętej. Ołtarz zaprojektowany został przez zespół architektów pod przewodnictwem prof. Wincentego Kućmy, zajmuje powierzchnię ok. 1 tys. m kw. Ołtarz ten, zastąpił corocznie montowany na dziedzińcu klasztornym /przed procesją św. Stanisława, która zgodnie z wielowiekową tradycją kończy się właśnie na Skałce /prowizoryczny ołtarz polowy/.
dodał: dorbo
Hotel Forum
Od kilku lat opuszczony, dawny hotel Forum w Krakowie psuje przepiękny widok na Wawel. Budynek denerwuje krakowian i zadziwia turystów. Co gorsza, może on stać jeszcze długo, służąc głównie za wielki słup ogłoszeniowy. Wiszą na nim kolorowe, ogromne reklamy - m.in. Żywca. Hotel budowano ponad dziesięć lat. Pięć lat temu zakończono w nim działalność hotelarską, tłumacząc to złym stanem technicznym budynku. Wiele zależy teraz od Wydziału Architektury Urzędu Miasta Krakowa, ponieważ przede wszystkim trzeba wyburzyć betonowego kolosa. Według Marka Dunikowskiego, głównego autora ostatniego projektu zagospodarowania terenu, na którym stoi dawny hotel Forum, w tym miejscu powinno powstać centrum tętniące życiem i atrakcyjne dla mieszkańców, a nie tylko wybieg dla psów.
dodał: romszklarz
Balon z platformą
Jedyna w Polsce platforma widokowa unoszona balonem. Podczas 15 minutowego lotu z wysokości ok.150 metrów zobaczyć można cały Kraków i okolicę, a przy dobrej widoczności nawet Tatry. Widok również przywołuje w wyobraźni fascynujący obraz trzynastowiecznego miasta - warowni, otoczonego murami, które wzmocnione 47 basztami opasywały je na długość 3 km. Do miasta prowadziło 8 bram głównych. Do dzisiaj pozostała z nich tylko jedna. Mury strzegły nie tylko ludzi, strzegły również bezcennych pereł architektury.„. cyt. strona Urzędu Miasta Kraków Wiosną 2009 r. spojrzeliśmy na Kraków z lotu ptaka. Specjalny balon, do którego została podwieszona platforma widokowa, wznosi się na wysokość 150 metrów od maja. Jednorazowo na platformie mieści się około 25 turystów. W Krakowie balon usytuowany został na Bulwarach Inflanckich w pobliżu ul. św. Stanisława. Taka lokalizacja sprawia, że doskonale z niego widać Stare Miasto, Kazimierz, Wawel, a przy dobrej pogodzie również Tatry. Platforma będzie czynna przez cały rok. Na podniebne zwiedzanie Krakowa można się wybrać od maja do końca października w godz. 8.00 - 22.00. W pozostałych miesiącach od 10.00 do 16.00.
dodał: romszklarz
Kościół Parafialny Matki Bożej Nieustającej Pomocy (Redemptorystów)
W 1902 roku rozpoczęto drążenie skał pod fundamenty i niwelację działki przyznanej zakonowi przy ulicy Zamojskiego (wówczas Adama Mickiewicza). Pierwotnie zbudowano tu piętrową kaplicę, zbierając fundusze na budowę kościoła, głównie ze sprzedaży 25.000 obrazków Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. W 1905 roku poświęcono kamień węgielny pod budowę świątyni, a już półtora roku później odbyła się jej konsekracja. Projektantem monumentalnego kościoła był Jan Sas - Zubrzycki. W 1907 roku dokończono wieżę zegarową umieszczając na niej dzwon oraz krzyż. Do kościoła przylega budynek klasztoru Zgromadzenia Redemptorystów. W ogrodzie klasztornym znajduje się kamienna figura Madonny oraz kopiec widokowy.
dodał: romszklarz
Skład Solny
Najstarszy trakt solny z Wieliczki pod Krakowem w kierunku południowym, wiodący przez Nowy Targ i Czarny Dunajec, wytyczony został już w XIII wieku. W gospodarczej roli Wisły jako szlaku handlowego sól stanowiła niemałą część w dochodach skarbowych, obok zboża i innych towarów. W końcu XVI w. rzeką spławiano ok. 30 proc. sprzedanej w Rzeczpospolitej soli. Magazyn solny przy ul. Na Zjeździe 8 został wzniesiony pod koniec XVIII w (1787 r.). W miejscu tym przechowywane było złoto Wieliczki - sól. Była to kontynuacja dawnego składu kazimierskiego - portu załadunkowego dla soli wielickiej. W drugiej połowie XIX w. działały tu koszary wojskowe. Na parterze urządzone były stajnie.
dodał: romszklarz
Willa Mira
Na przełomie XIX i XX wieku Plac Lasoty musiał być tym samym dla mieszkańców Podgórza, czym dzisiaj jest Wola Justowska dla Krakowa. Nic dziwnego, że poważany podgórski przedsiębiorca, Dyonizy Matula, tu właśnie postanowił ulokować swoją rezydencję. Do dziś pozostaje ona jedną z wizytówek dzielnicy.
dodał: romszklarz
Galeria Starmach
Specjalnie odrestaurowane i w nowoczesny sposób zaadoptowane do celów wystawienniczych zabytkowe wnętrza zbudowanego w latach 1879-1881 żydowskiego Domu Modlitwy Zuchera. Największa prywatna galeria w Polsce, prezentująca klasyków polskiej sztuki powojennej.
dodał: romszklarz
Szkoła Artystycznego Projektowania Ubioru
Szkoła Artystycznego Projektowania Ubioru powstała w roku 1994. Jest dwuipółletnią szkołą policealną. Nadzór pedagogiczny nad działalnością szkoły sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Szkoła posiada uprawnienia do wydawania dyplomu z tytułem projektanta mody.
dodał: romszklarz
Bazylika oo. Karmelitów na Piasku
Budowę tego kościoła, zapoczątkowaną przez króla Władysława I Hermana w XI w., ukończono na przełomie XIV i XV w. z fundacji św. królowej Jadwigi Andegaweńskiej i króla Władysława II Jagiełły. Dwa lata później świątynia ta została przekazana zakonowi Karmelitów Trzewiczkowych sprowadzonych do Krakowa z Pragi czeskiej. Kościół został zburzony podczas najazdu szwedzkiego, a obecny kształt zawdzięcza odbudowie, która nastąpiła w drugiej połowie XVII w. Wzniesiono bazylikę z elewacją na wzór fasady rzymskiego kościoła "Il Gesu". Przy południowej elewacji kościoła znajduje się Golgota - zespół trzech rzeźb z XVIII wieku. Pośród wielu znaczących dzieł sztuki na szczególną uwagę zasługują majestatyczne stalle, z połowy XVII i XVIII w. Barokowy klasztor z XVII w. został rozbudowany w pierwszej połowie XX w. o kolejne dwa piętra. Na sklepieniach krużganków widnieją malowidła z połowy XVIII w., przedstawiające historię kościoła na Piasku oraz dzieje cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej - Pani Krakowa. Od strony ulicy Garbarskiej znajduje się kaplica Matki Boskiej Piaskowej, autorstwa Giovanniego Trevano nakryta kopułą z latarnią, którą wieńczy pozłacany posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1678 r. Na elewacji znajduje się pamiątkowa tablica upamiętniająca koronację obrazu w 1883 r. Cudowny wizerunek Matki Boskiej Piaskowej zwanej również "Panią Krakowa" namalowany został na murze przez nieznanego zakonnika z końcem XV wieku. Kaplicę zniszczoną podczas potopu szwedzkiego odbudowano z pieniędzy pozostawionych na ten cel w testamencie przez biskupa Piotra Gembickiego. To właśnie przed Cudownym Obrazem MB Piaskowej modlił się król Jan III Sobieski przed wyruszeniem pod Wiedeń w 1683 r. Obecny neoklasycystyczny ołtarz ufundował biskup Kajetan Sołtyk w 1785 r. Obraz koronami papieskimi koronował w 200-letnią rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem biskup Albin Dunajewski. Korony dla Madonny zaprojektował Jan Matejko, który tutaj w 1864 r. brał ślub z Teodorą Giebułtowską. Od 1996 kościół jest bazyliką mniejszą. Na przełomie 2006/2008 r. Kaplica Cudownego Obrazu Matki Bożej Piaskowej przeszła gruntowny remont i od czerwca 2008 r. jest znowu otwarta dla każdego.
dodał: bober
Dawny most na Wiśle
Archiwalne zdjęcie dawnego mostu na Wiśle łączącego Podgórze z Kazimierzem.
dodał: romszklarz
Dom Historii Podgórza, Galeria "Rękawka"
Dom Historii Podgórza powstał z inicjatywy Rady Dzielnicy XIII. Podstawowe założenia programowe to upowszechnianie, utrwalanie wiedzy o tradycjach, dorobku kulturalnym, architektonicznym i historycznym prawobrzeżnej części Krakowa. Zadania te Dom Historii Podgórza realizuje poprzez gromadzenie i wystawianie pamiątek i dokumentów, związanych z historią i teraźniejszością Podgórza i jego mieszkańców. W salach Domu Historii Podgórza można oglądać ekspozycję stałą, na którą składają się eksponaty podarowane placówce przez instytucje oraz mieszkańców Podgórza. Działalność Domu Historii Podgórza obejmuje również wykłady i prelekcje na temat historii Podgórza. Mają tu również miejsce wystawy czasowe – nawiązujące tematyką do historii i czasów współczesnych Podgórza – fotografii, pocztówek, projektów architektonicznych budynków i innych form plastycznych. Galeria "Rekawka" powstała w 1987 r. Ma przede wszystkim charakter wystawienniczy. Jej działalność ukierunkowana jest na prezentacje różnych dziedzin sztuki. Wystawy między innymi obejmują: malarstwo, rzeźbę, rzeźbę ogrodową, rysunek, grafikę, tkaninę artystyczną, fotografię, szkło, witraże. Działalność edukacyjna galerii to np. spotkania plastyczne dla dorosłych, warsztaty dla dzieci, młodzieży. Wystawy odbywają się w galerii w cyklu miesięcznym.
dodał: romszklarz
Zakład Elektryczny
Zakład Elektryczny miasta Podgórza. W latach 1899-1900 w Podgórzu, które było wówczas samodzielnym miastem, przy ulicy Nadwiślańskiej 4 wybudowano jedną z pierwszych elektrowni w Galicji. Elektrownię otwarto 1 marca 1900 r., a jej moc wynosiła 0,6 MW. Styl: historyzm, elewacje wtórnie przekształcone, wystrój zniszczony. Najstarsza miejska elektrownia w Krakowie. Zachowane hale maszyn i przyległy budynek dyrekcji; za nim ostatni w tym rejonie komin fabryczny, symbol przemysłowej przeszłości Podgórza.
dodał: romszklarz
Figura Boga Ojca
Barokowa figura Boga Ojca - pierwotnie ustawiona w pobliżu skrzyżowania ul. Wielickiej z ul. Robotniczą - symbolicznie wyznaczała koniec Podgórza. Dalej znajdowało się już przedmieście zwane "Za Bogiem Ojcem"; zwrot ten oznaczał też w przenośni "hen, daleko za miastem". Po II wojnie światowej figura została przeniesiona na obecne miejsce, w którym 20 XI 1943 r. hitlerowcy rozstrzelali 10 zakładników (upamiętnia to tablica w dolnej części cokołu).
dodał: romszklarz
Stopień Wodny Dąbie
Stopień Wodny Dąbie – stopień wodny na Wiśle znajdujący się w Krakowie na Dąbiu, zbudowany w latach 1957-61. Most nad stopniem wodnym zbudowano w roku 1966. Stoi na 10 przęsłach, ma 230 metrów długości i 13,4 metra szerokości. Łączy krakowskie dzielnice Grzegórzki (ul. Ofiar Dąbia) i Podgórze (ul. Stoczniowców). Na moście w każdym kierunku prowadzi po 1 pasie ruchu samochodowego, a po bokach znajdują się chodniki dla pieszych. http://www.krakow.rzgw.gov.pl/o_nas/dabie/dabie1.html
dodał: romszklarz
Stopień Wodny Kościuszko
Stopień Wodny Kościuszko – stopień wodny na Wiśle znajdujący się w gminie Liszki, tuż przy zachodniej granicy Krakowa, otwarty w 1990 roku. Most nad stopniem wodnym ma 183,6 metra długości i 24,8 metra szerokości. Stoi na 5 przęsłach. Przez most przeprowadzona jest zachodnia obwodnica Krakowa w ciągu autostrady A4. Na hydrotechniczne elementy stopnia wodnego składają się jaz, śluza, zapora ziemna, sterownia, przepławka dla ryb oraz mała elektrownia wodna (o mocy 3 MW).
dodał: romszklarz
Dworek
Dworek wzniesiony w 4 ćwierci XVIII w., styl: późne rokoko. Pod koniec XIX w. zmieniono dach z łamanego na dwuspadowy. Zachowany bogaty wystrój architektoniczno-rzeźbiarski, stosunkowo bogate wyposażenie wnętrz.
dodał: romszklarz
Dworek-zajazd "Pod Lwem"
Dworek-zajazd "Pod Lwem" w obecnej postaci pochodzi z początku XIX w., jako adaptacja obiektu wcześniejszego. Styl: późny neoklasycyzm. W II połowie XIX w. zmiana dachu z łamanego na czterospadowy. Zachowany wystrój fasady z dużą płaskorzeźbą lwa, we wnętrzach sklepienia na parterze i I piętrze.
dodał: romszklarz
"Kamienica Paryska"
Kamienica Przy Moście 1, zwana w Podgórzu "Aleksandrowicz" od nazwiska właściciela, w Krakowie znana pod nazwą "Kamienica Paryska", od pięknego położenia nad Wisłą i widoków z okien. Jej sylweta, oglądana od strony Kazimierza, dla wielu osób symbolizuje łódź ze wzniesionym dziobem i rufą (wykusze z hełmami). Zbudowana ok. 1906 r., styl: historyzm z elementami secesji. Bogaty wystrój architektoniczno-rzeźbiarski. Kamienicę tę zbudowano na początku XX w. dla znanej żydowskiej rodziny Aleksandrowiczów, właścicieli firmy papierniczej. W rodzinie tej urodził się w 1908 r. najsławniejszy polski hematolog - prof. Julian Aleksandrowicz (zm. w 1988 r.). Budynek stanowi najbardziej charakterystyczny akcent w panoramie Podgórza od strony Wisły i ze względu na podobieństwo do kamienic nad Sekwaną nazywany jest w Krakowie kamienicą "paryską". Na prawym brzegu Wisły utarła się jednak tradycyjna nazwa - Aleksandrowiczów. Ta perła bulwarów została w ostatniej chwili uratowana przed rozbiórką, gdy na początku lat 80. XX w. planowano wytyczenie trasy szybkiego ruchu od ul. Konopnickiej do Zabłocia; którego to szalonego pomysłu na szczęście zaniechano.
dodał: romszklarz
Tor kajakarstwa górskiego
Tor Kajakarstwa Górskiego w Krakowie to najbardziej nowoczesny tego typu obiekt w Europie i jeden z czterech na świecie (Barcelona, Sydney, Ateny). Spełnia wymogi centrum szkolenia olimpijskiego. Służy jako główna baza szkoleniowa dla kajakarstwa slalomowego. Na torze są organizowane spływy pontonowe, kajakowe i pokazy rodeo wodnego. Spiętrzenie wody w basenie startowym umożliwia treningi i mecze piłki wodnej. Niezapomnianych wrażeń może dostarczyć rafting - sport, kiedyś dostępny tylko dla garstki zapaleńców. Teraz na Torze Kajakarstwa Górskiego można spróbować wrażeń podobnych do spływu górskimi rzekami. Trasa wokół toru kajakowego o długości 1000 m doskonale nadaje się do szybkiej i rekreacyjnej jazdy na łyżworolkach, rowerze lub joggingu. http://miasteria.pl/miejsce/Tor-kajakarstwa-gorskiego.html
dodał: romszklarz
Areszt Śledczy
Obecny Areszt to gmach dawnego sądu powiatowego i urzędu podatkowego miasta Podgórza, wybudowany w 1905 roku wg projektu Ferdynanda Lieblinga. Zwiedzanie: grupy po 10 osób, wymagana wcześniejsza rezerwacja miejsc telefoniczna (+48 12 3963949) lub na adres mailowy (rezerwacja@podgorze.pl) z podaniem nr dowodu osobistego lub paszportu (wymogi władz aresztu) do 25 września włącznie. Osoby wchodzące na teren aresztu powinny posiadać ze sobą w/w dokument ze zdjęciem stwierdzający tożsamość. Prosimy o punktualne przybycie. W programie: pokazy multimedialne dotyczące działalności penitencjarnej aresztu oraz udostępnienie dla zwiedzających wybranych części jednostki.
dodał: romszklarz
Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej
20 października 1860 r. władze austriackie wyraziły zgodę na utworzenie "Towarzystwa Ubezpieczenia od Ognia" Pierwszym prezesem został ówczesny Marszałek Krajowy Adam hr. Potocki. On to w 1862 r. rzucił myśl, by w Krakowie utworzyć straż pożarną. Cel swój zrealizował w roku 1865 przy pomocy kierowanego przez siebie towarzystwa ubezpieczeniowego W 1866 r. po wielu debatach Rada Miasta upoważniła Prezydenta do przyjęcia krakowskiej OSP pod patronat Magistratu.
dodał: romszklarz
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego
Filharmonia im. Karola Szymanowskiego w Krakowie - najważniejsza i jedna z największych sal koncertowych Krakowa. Znajduje się w gmachu przy ul. Zwierzynieckiej 1, którego budowę ukończono w 1931 roku według projektu architekta Józefa Pokutyńskiego. Koncert inauguracyjny odbył się 3 lutego 1945 roku. Sala koncertowa Filharmonii posiada 693 miejsca siedzące (parter, balkon, loże) i jest jedną z największych sal koncertowych Krakowa. Utrzymana w estetyce lat trzydziestych z charakterystycznymi elementami wystroju - złoconymi kolumnami i stylowymi kasetonami sufitowymi. Scena o powierzchni 180 m² mieści ponad 200 muzyków. Głównym elementem wystroju sali koncertowej - a zarazem najokazalszym instrumentem Filharmonii - są nowe organy renomowanej i uznanej w świecie firmy Johannes Klais Orgelbau z Bonn, wybudowane w 1996 roku
dodał: romszklarz
Miejska Szkoła Ludowa
Gmach Miejskiej Szkoły Ludowej zbudowany ok. 1908 r. Styl: historyzm z elementami neoklasycyzmu i modernizmu. Na tympanonie herb Podgórza. Szkoła stoi na dnie wyrobiska kamieniołomu, wyniesiona ponad ulicę. Przed szkołą osiowo podjazd ze starodrzewiem, całość stosunkowo silnie eksponowana jako budowla monumentalna w przyległej przestrzeni. Obecnie Gimnazjum nr 35. Na zapleczu szkoły dalsze fragmenty zachowanego muru getta.
dodał: romszklarz
Dworek-zajazd Pod św. Benedyktem
Dworek-zajazd Pod św. Benedyktem, wzniesiony w okresie 1780-98, barokowo-rokokowy. Wystrój architektoniczno- rzeźbiarski, pierwotnie bogaty, zdewastowany w przeszłości (od strony ul. Powstańców Wielkopolskich pod okapem zachowany fragment gałązki kwiatowej), we wnętrzu sklepienia kolebkowe. Budynek w II poł. XIX w. służył jako austriackie koszary. 31 X 1918 r. grupa żołnierzy Polaków pod dowództwem ppor. Franciszka Pustelnika rozbroiła pozostałych w koszarach żołnierzy armii austriackiej i połączywszy się z grupą por. Antoniego Stawarza, przeszła na lewy brzeg Wisły i dalej do Rynku Głównego Był miejscem początku akcji wyzwalania Krakowa. Symbolicznym aktem wieńczącym wydarzenia 31 X była zmiana austriackiej warty na polską przy odwachu w Rynku Głównym.
dodał: romszklarz
Dom Józefa Mehoffera
Józef Mehoffer kupił dom przy ul. Krupniczej w 1932 roku. Rodzina Mehofferów nazywała ten dom "Pałacem pod Szyszkami" od szyszek pinii, które stanowią element dekoracji hallu i klatki schodowej. Pomysł stworzenia muzeum poddał Zbigniew Mehoffer, syn artysty, w 1963 r. Rodzinę Mehofferów przeniesiono do innych mieszkań, ale dopiero w 1979 r. przystąpiono do remontu, który ciągnął się do początków lat 90. Zbigniew Mehoffer nie doczekał otwarcia upragnionego muzeum i zmarł w październiku 1985 r., a ciężar kontynuacji jego inicjatywy przejął Ryszard Mehoffer (1922-2010), syn Zbigniewa, a wnuk Józefa Mehoffera. Po zakończeniu remontu budynku w 1986 r. przekazano go zgodnie z wolą rodziny Muzeum Narodowemu w Krakowie, jako oddział poświęcony artyście. W 1987 Ryszard Mehoffer przekazał meble, wyroby rzemiosła artystycznego, które pozwoliły urządzić muzealne wnętrza. W latach 1993-1995 przekazał ponadto materiały ikonograficzne, fotografie, bibliotekę i zbiór tkanin. Muzeum otrzymało w depozyt rzeźby, trzy witraże, 120 prac olejnych, rysunków, projektów polichromii i witraży, a także drzeworyty japońskie (ok. 50 sztuk) i zespół pamiątek rodzinnych. Wnętrza zostały zrekonstruowane na podstawie archiwalnych fotografii, korespondencji rodzinnej oraz wspomnień i wskazówek Ryszarda Mehoffera i jego siostry – Magdaleny Mehoffer-Skarżyńskiej. Ekspozycja zajmuje 16 pomieszczeń o łącznej powierzchni 400 m². Zgromadzone eksponaty są depozytem rodziny Mehofferów, a w części stanowią własność Muzeum Narodowego w Krakowie. W tym domu w 1869 roku urodził się Stanisław Wyspiański.
dodał: Mario
Grób rodziców Jana Pawła II
Lokalizacja grobowca wskazana jest na planie przy wejściu do części wojskowej cmentarza od ul. Prandoty W grobowcu spoczywają rodzice papieża Jana Pawła II - Emilia Wojtyłowa z Kaczorowskich (zm. 1929) i Karol Wojtyła (zm. 1941) oraz jego brat Edmund (zm. 1932), lekarz, który zmarł w wieku 26 lat, zaraziwszy się szkarlatyną od jednej z pacjentek. Spoczywają tu także rodzice matki Ojca Świętego - Feliks i Maria Kaczorowscy oraz trzy inne osoby z rodziny Kaczorowskich. Papież odwiedzał to miejsce podczas każdej ze swych pielgrzymek do ojczyzny. Dziś grobem opiekują się siostry Albertynki.
dodał: angel75
Park Lotników Polskich
Park został założony w 1966 r. na gruzach fortu Pszorna pomiędzy Aleją Pokoju i Jana Pawła II. W parku znajdują się uliczki dla spacerujących i rowerzystów, a także plac zabaw d;la dzieci. Ponadto dwa pomniki "Chwała Lotnikom" oraz "Ku czci lotników polskich poległych w latach 1939-1945" – zaprojektowany przez Bronisława Chromego i odsłonięty w pięćdziesiątą rocznicę wybuchu II wojny światowej.
dodał: KuKsU
Kościół św. Wincentego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Pierwsza wzmianka o kościele parafialnym w Pleszowie pochodzi z 1326r. - wymieniono go jako siedzibę dekanatu. Według legendy konsekracji pierwszej świątyni miał dokonać Św. Stanisław. Msze Św. w niedzielę i święta 7.40 i 11.10.
dodał: KuKsU
Most Wandy
Wybudowany w latach 2001-2002. Most, położony w ciągu ulic Klasztornej i Półłanki, łączy Nową Hutę z Podgórzem. Oficjalne otwarcie mostu odbyło się 26 października 2002. Jego całkowita długość z przyczółkami wynosi 352,47 m, a szerokość – 15,20 m. Na moście znajduje się jezdnia dwupasmowa, chodniki i drogi rowerowe. Do budowy zużyto ponad 1200 ton stali i 4000 m³ betonu. Łącznie na inwestycję wydano 16 mln zł
dodał: romszklarz
Elektrociepłownia Kraków
Elektrociepłownia Kraków S.A. usytuowana jest w dzielnicy Łęg. Budowa została rozpoczęta w 1968, r. ukończona w 1986 r. Moc elektryczna wynosi 460 MW, a cieplna 1547 MW. Na charakterystycznych kominach elektrociepłowni (niższy o wysokości 226 m oraz wyższy 262 m) zainstalowane są anteny nadawcze (zespół dipoli) krakowskiego radia Alfa 102,40 MHz FM.
dodał: romszklarz
Zakon Trójcy Przenajświętszej
Duchowość swą Zakon opiera na kulcie Trójcy Przenajświętszej oraz zbawczej i odkupicielskiej misji Syna Bożego Jezusa Chrystusa, którą to zakon realizuje poprzez specyfikę swego apostolatu w służbie niesienia Bożej wolności człowiekowi uwikłanemu wszelkimi rodzajami niewoli i uzależnień. W tym duchu podejmuje szereg dzieł miłosierdzia, dając odpowiedź na różnorodność form współczesnego zniewolenia, takich jak: narkomania, alkoholizm, prostytucja. Czytelnym znakiem obecności Trójcy Przenajświętszej jest dla Trynitarzy ich biały habit z czerwono-niebieskim krzyżem. Biały kolor symbolizuje Boga Ojca, czerwony oznacza żarliwość Ducha Świętego, zaś niebieski - zbawczy charakter Syna Bożego.
dodał: romszklarz
Port rzeczny Kujawy
Port rzeczny na Wiśle typu basenowego, z pionowym nabrzeżem i bocznicą kolejową, przeznaczony do obsługi transportowej. Na końcu basenu portowego zbudowano duża pompownię wody przeznaczoną dla celów kombinatu. Port nigdy nie był używany przez żeglugę, spełniał jedynie rolę osadnika dla ujmowanej wody, czego następstwem jest dziś jego znaczne zamulenie. Miejsce spotkań wędkarzy i kajakarzy.
dodał: KuKsU
Stadion MKS Cracovia SSA
Stadion najstarszego klubu piłkarskiego w Polsce - Cracovii Kraków.
dodał: KuKsU
KS Cracovia Kraków - lodowisko
Lodowisko wielokrotnego mistrza Polski w hokeju na lodzie - Cracovii Kraków.
dodał: KuKsU
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kościół wybudowany w latach 1923-1927. Przy kościele Dom Sióstr Pallotynek, Dom Mniszek Klarysek Kapucynek z kaplicą.
dodał: KuKsU
Parafia Rzymsko-Katolicka Matki Bożej Saletyńskiej
1980 r. Ks. kardynał Franciszek Macharski zezwolił Zgromadzeniu Misjonarzy Matki Bożej z La Salette na otwarcie domu zakonnego przy ul. Koszalińskiej 12 1 marca 1983r. podpisano dekret ks. kardynała Franciszka Macharskiego erygujący Parafię Matki Bożej Saletyńskiej w Krakowie - Łagiewnikach na osiedlu Cegielniana. Parafia została powierzona Zgromadzeniu Matki Bożej z La Salette. 25 maja 1999r. nastąpiło poświęcenie nowej świątyni przez ks. kardynała Franciszka Macharskiego.
dodał: romszklarz
Przydrożna kapliczka
Kapliczką opiekują się mieszkańcy pobliskich bloków i domów.
dodał: KuKsU
Pomnik Lotników
Pomnik ku czci prokocimskich lotników, którzy podczas II Wojny Światowej wsławili się brawurą i patriotyzmem. Stoi na rogu ulic Na Wrzosach i Górników, niedaleko Parku Jerzmanowskich.
dodał: romszklarz
Ogród Botaniczny
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, założony w 1783 r., jest najstarszym z ogrodów istniejących obecnie w Polsce. Utworzony został dzięki reformie Uniwersytetu Krakowskiego, przeprowadzonej pod koniec XVIII w. przez Hugona Kołłątaja. Obecnie Ogród jest jednym z zakładów Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego. . Obecnie w Ogrodzie Botanicznym UJ znajduje się około 5 000 gatunków i odmian roślin z całego świata, w tym prawie 1000 gatunków drzew i krzewów i ponad 2 000 gatunków i odmian roślin szklarniowych. Do najcenniejszych kolekcji wśród roślin szklarniowych należą storczyki (ok. 300 gatunków i odmian), kaktusy (ok. 400 gatunków), tropikalne paprocie (ponad 70 gatunków), palmy (ok. 50 gatunków), zaś wśród roślin gruntowych - drzewa i krzewy wschodnioazjatyckie, grupy odmian bzu, brzóz, klonów. Wiele okazów drzew liczy ponad 100 lat i uważane są za pomniki przyrody.
dodał: romszklarz
Stadion Żużlowy KS Wanda Nowa Huta
Żużel w Krakowie zaczął swoją działalność w roku 1956, kiedy to powstał Automobil Klub Nowa Huta. W 1960 r. klub wywalczył awans do ekstraklasy. Pobyt w niej trwał jednak krótko bo tylko jeden sezon. Stadion przestał być areną zmagań żużlowców w roku 1965 aż na 28 lat. Dopiero w 1993 r. ponownie ożył za sprawą grupy sympatyków-zapaleńców, którzy doprowadzili do reaktywowania sekcji żużlowej. Pieniędzy i zapału wystarczyło do 2006 r. kiedy działalność sekcji ponownie zawieszono. W 2009 r. odbył się Indywidualny Turniej Żużlowy z okazji obchodów 60 rocznicy powstania Nowej Huty.
dodał: rysio13
Krakowski Park Technologiczny
Krakowski Park Technologiczny oferuje: * tereny pod inwestycje * powierzchnie biurowe do wynajęcia * pomoc publiczną w formie zwolnień podatkowych lub grantów inwestycyjnych przeznaczoną dla firm inwestujących na terenie sse * kompleksową obsługę inwestorów Ponadto Krakowski Park Technologiczny świadczy usługi dla firm w zakresie: * pozyskiwania funduszy na działalność proinnowacyjną * przygotowywania projektów w ramach programów UE * doradztwa w tworzeniu parków technologicznych i przemysłowych (przygotowywanie studiów wykonalności i biznes planów instytucji zarządzających).
dodał: romszklarz
Autorska galeria rzeźb i malarstwa Bronisława Chromego
Autorska galeria rzeźb i malarstwa Bronisława Chromego mieści się w Krakowie w Parku Decjusza.Za siedzibę Galerii posłużyła odrestaurowana stara Muszla Koncertowa.
dodał: krzysio63
Kamienica Hetmańska
Kamienica pochodzi z XIV wieku. Nazwę swą wzięła od hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego, którego rodzina była w posiadaniu kamienicy w XVIII w.
dodał: kasia.rydel
Kamienica Pod Obrazem // Restauracja Wentzl
W Kamienicy Pod Obrazem (wcześniej znanej pod nazwą: Pod Modrym Lwem) mieści się znana restauracja Wentzl, której początki sięgają XIX stulecia, kiedy w wyniku podziału rodzinnego majątku, budynek trafił w ręce Jana Wentzla. Obecna nazwa kamienicy pochodzi z XVIII wieku (1718 r) kiedy to podczas remontu na fasadzie budowli namalowano obraz Matki Boskiej. ---------------------- Restauracja na Rynku Głównym w Krakowie, mieszcząca się w Kamienicy Pod Obrazem. Dziś dawny urok kamienicy i gościnności, został przywrócony przez znaną kreatorkę smaków i wnętrz Magdę Gessler, zakochaną w tradycyjnej kuchni polskiej. Już od początków swojego istnienia w 1635 roku, miejsce to miało zacnych gospodarzy. Najpierw jako okazały dom zamożnych mieszczan krakowskich Cellarich, a potem siedziba dynastii restauratorów, której założycielem był Jan Wentzl. Podczas pożaru Krakowa w 1850 roku kamienica nie ucierpiała i w XIX wieku została zakupiona przez Jana Wentzla, który otworzył w niej znaną restaurację. Po II wojnie światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą "Restauracja pod obrazem". Zamknięty w latach 70., obecnie wznowił działalność pod nazwą Restauracja Wentzl.
dodał: kasia.rydel
Pałac Zbaraskich
Jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie.
dodał: kasia.rydel
Kamienica Szara
Kamienica Szara pochodzi z XIV wieku.
dodał: kasia.rydel
Dom Arcybractwa Miłosierdzia
Dom Arcybractwa Miłosierdzia.
dodał: kasia.rydel
Z lotu ptaka
Widok Stołecznego Miasta Kraków z lotu ptaka można realizować na kilka sposobów: - balon lub podchodzenie do lądowania.
dodał: rysio13
Wystwa modeli i makiet kolejowych
W dniach 4-6.12.2009 roku w siedzibie Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie można było oglądać wystawę modeli i makiet kolejowych. Organizatorami tej wspaniałej wystawy byli: Fundacja Era Parowozów" i Krakowski Klub Modelarzy Kolejowych. Jak widać na załączonych zdjęciach przez trzy dni tłumy oblegały tę niecodzienną wystawę. Wrażenia są niezapomniane i moje zdjęcia są tylko zachętą na przyszły rok. Więcej o wystawie na stronie fundacji lub klubu kolekcjonerów. Zapewniam, że warto się tam wybrać lub na każdą taką wystawę!!!!!
dodał: 1959paluszek
Fort 50a Lasówka
Fort 50a Lasówka powstał w 1899 r. Położony jest na południowym brzegu Wisły; jego zadaniem była obrona tej strony doliny rzeki, wałów wiślanych oraz pobliskiej przeprawy na drugi brzeg. Sam jeden wystarczał do tego celu, gdyż całą okolicę, aż po Trakt Wielicki pokrywały bagna i rozlewiska. Udzielał wsparcia ogniowego Fortowi 49 1/2a Mogiła, leżącemu na drugim, północnym brzegu rzeki. Otaczał go wysoki wał obwodowy, uformowany od strony zapola w kształcie ziemnej bastei. Labiryntowego wjazdu, ujętego murami oporowymi, broniła wartownia z 3 pancernymi strzelnicami (obecnie już nie istniejące); zachowały się tylko resztki po stalowej bramie pancernej. Przepust w wale przy wartowni był przykryty stropem i osłonięty nasypem ziemnym. W centrum Fortu znajdował się plac broni z pochylonymi rampami wjazdowymi; nimi wtaczano działa na pozycje skrzydłowe. Dwukondygnacyjny blok koszar czołowych mieścił 157 osobową załogę, z tym że w salach żołnierskich było 80 łóżek, 77 pozostałych żołnierzy czuwało na zmianie bojowej. Stanowiska strzeleckie na stropodachu, na obu barkach Fortu, zajmowały cztery 9 cm armaty polowe wz. 1875/96 i dwa ciężkie karabiny maszynowe Schwarzlose wz. 7/12. Ze stropu kaponiery na pozycje piechoty na stropodachu Fortu można było się przedostać za pomocą mocowanej - w razie konieczności - metalowej drabinki. Fort posiada wiele nietypowych i oryginalnych rozwiązań: typowy między-polowy fort pancerny na korpusie koszar posiadał rozmieszczone skrzydłowo cztery wieże pancerne i centralnie jedną obserwacyjną; tu zrezygnowano, zastępując je otwartymi stanowiskami dział polowych na wale i betonowymi, biernymi schronami dla tychże dział na piętrze koszar. Działa w schronach przeczekiwały ostrzał przeciwnika, do walki wytaczano je dopiero po jego ustaniu; był to system bardziej ekonomiczny i nowocześniejszy, wymagający jednak znacznie lepszego maskowania i sprawności działania. Projektantem Fortu 50a Lasówka był Polak, inż. Emil Gołogórski, późniejszy generalny inspektor saperów armii austriackiej. Dalsze losy w skrócie: W czasie przewrotu politycznego w latach 1918 - 19, Fort został znacznie zdewastowany: rozkradziono wszystkie drzwi, okna, podłogi, piece itp.; później w ramach remontu braki uzupełniono. W czasie międzywojennym Fort pozostawał w gestii wojska; przez krótki czas pełnił funkcje magazynowe, ale ze względu na duże zawilgocenie nie był użytkowany. W okresie II wojny światowej częściowo mieścił się tu magazyn, następnie przekazany został władzom cywilnym. Od lat 60. XX wieku, na skutek nieprzemyślanych przemysłowych adaptacji obiekt uległ ogromnej dewastacji: gospodarująca tu do roku 1992 spółdzielnia chemiczna ''Barwa'', przystosowując Fort do swoich potrzeb, beztrosko dobudowała różne magazyny, magazynki, wiaty, zbiorniki i instalacje chemiczne wewnątrz obiektu, likwidując przy tym kraty, oryginalne okiennice i zagracając wszystko wedle własnego uznania. Mimo swej oryginalności, Fort spotkał niestety los typowy dla większości fortów Twierdzy Kraków: po odejściu ''gospodarza'', opuszczony i zdewastowany, czeka na lepsze czasy.
dodał: rysio13
Dom pod Pająkiem
Kamienica z 1889 roku, projektu Teodora Talowskiego, jednego z oryginalniejszych architektów polskich przełomu XIX i XX wieku. Był to dom własny artysty. Ceglana fasada pełna jest przeróżnych detali i aluzji nawiązujących np. do architektury Sukiennic czy Wawelu. W obrębie muru znajduje się także zegar słoneczny, a na zwieńczeniu pająk symbolizujący przemijanie.
dodał: Calenja
Dom Festina Lente
Kamienica własna Teodora Talowskiego z 1887 roku. Znajduje się w grupie kilku domów zaprojektowanych przez tego architekta przy ulicy Retoryka. Nazwa pochodzi od jednej z inskrypcji umieszczonych przez budowniczego na fasadzie. Dla kamienicy charakterystyczne jest użycie kilku rodzajów budulca (od specjalnie patynowanej cegły po szorstki kamień). W 1929 roku dobudowano trzecie piętro nieco zaburzając pierwotny projekt architektoniczny.
dodał: Calenja
Dom pod Śpiewającą Żabą
Kamienica zaprojektowana przez Teodora Talowskiego w latach 1889-1890. Godło domu jest rodzajem artystycznego żartu. Budynek powstał na potrzeby szkoły muzycznej, a w czasie powstania stał nad zasypanym dziś, płynącym wzdłuż ulicy Retoryka, ramieniem Rudawy, gdzie w nadrzecznych trawach rechotały żaby.
dodał: Calenja
Dworek Białoprądnicki
Obecna budowla ma postać klasycystycznego dworku z dwoma symetrycznie umieszczonymi oficynami. Zbudowano go w XIX wieku na fundamentach wcześniejszego pałacu, który w podkrakowskim Prądniku założyli biskupi krakowscy. Pałac ten rozsławił w okresie renesansu Łukasz Górnicki, bo w nawiązaniu do prowadzonych tu dysput powstał jego "Dworzanin Polski". W czasie Insurekcji kilka dni przebywał tu także Tadeusz Kościuszko. Śladem po jego bytności jest nazwa parku otaczającego założenie. Dziś w Dworku Białoprądnickim mieści się Centrum Kultury, a w podziemiach stylowa kawiarnia.
dodał: Calenja
Dom Turecki
Kamienica z charakterystyczną strzelistą wieżyczką, która pełniła funkcję minaretu. Zbudował go właściciel domu Teodor Rayski dla swojej żony muzułmanki. Legenda mówi, że okoliczni mieszkańcy dla przeciwwagi wystawili przed domem stojącą do dziś kapliczkę Matki Boskiej.
dodał: Calenja
Klasztor Wizytek na Biskupiem
Fundacja biskupa Jana Małachowskiego jako wotum dziękczynne za uratowanie z topieli. Kościół barokowy p.w. św. Franciszka Salezego z końca XVII w. i przylegające do niego zabudowania klasztorne. Na budynku ładny zegar słoneczny. W kościele przyjął święcenia kapłańskie późniejszy prymas Polski abp August Hlond.
dodał: Calenja
Kamienica Margrabska (Mennica)
Pierwotnie nazywano ją "Mennicą" ponieważ już pod koniec XIV stulecia znajdowała się w niej owa mennica, w późniejszych czasach znano ją jako kamienicę Margrabską. W drugiej połowie XVIII stulecia, jej ówczesny właściciel - Franciszek Wielopolski - wynajmował ją na zajazd nazywany "Pod Opatrznością". W tamtych latach budynek uzyskał późnobarokową fasadę z okazałym portalem, który obecnie prowadzi do oddziału jednego z większych banków. Przez większość XIX wieku istniał w tej kamienicy Hotel Drezdeński. Warto również wspomnieć że w tym budynku Adam Piasecki otworzył swój sklep firmowy, gdzie sprzedawał produkowaną przez siebie czekoladę. Był on właścicielem pierwszej w mieście fabryki czekolady, która istnieje do dzisiaj pod nazwą "Wawel".
dodał: Mario
Archidiecezjalna Papieska Akademia Teologiczna
Przepiękna budowla po remoncie, niedaleko Wawelu i Plantów.
dodał: wedrus
Dom pod Murzynami
Kamienica stojąca na rogu ul. Floriańskiej i Placu Mariackiego. Nazwa pochodzi od rzeźby na fasadzie przedstawiającej dwóch Etiopczyków trzymających kosz winogron. Już w XVI w. znajdowała się w tym domu apteka sprzedająca, m.in. wyśmienite wina. O Domu pod Murzynami wspominał także K. I. Gałczyński w swojej "czarodziejskiej wędrówce dorożką".
dodał: Calenja
Kościół Matki Boskiej Śnieżnej
Kościół Matki Boskiej Śnieżnej
dodał: Monika
Kościół św. Barbary
Kościół wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. W 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów.
dodał: Monika
Koścół św. Marcina
Jest to jedyna placówka unijna, w której gromadzą się przedstawiciele denominacji płockiej i felicjanowskiej mariawitów. Od stycznia 2007 w kościele w każdą niedzielę o godzinie 13.00 odbywają się również msze mariawickie.
dodał: Monika
Kościół św. Marka
Zabytkowy, gotycki kościół rzymskokatolicki na rogu ul. Sławkowskiej i ul. św. Marka w Krakowie.
dodał: Monika
Kościół św. Idziego
Zabytkowy kościół rzymskokatolicki dominikanów, znajdujący się tuż pod Wawelem przy ulicy Grodzkiej 67 w Krakowie. Tradycja mówi, że został on wybudowany w końcu XI w. przez księcia Władysława Hermana jako dziękczynienie po urodzeniu się jego syna Bolesława Krzywoustego, które mieli zawdzięczać modłom i darom zanoszonym do prowansalskiego opactwa St. Gilles.
dodał: Monika
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty
Zabytkowy kościół rzymskokatolicki sióstr prezentek znajdujący się przy ulicy św. Jana 7 w Krakowie. Wg tradycji kościół ten ufundował Piotr Włast w pierwszej połowie XII wieku. Wzmiankowany w księgach miejskich jest po raz pierwszy w 1308 początkowo jako filialny należący do archiprezbiterów z kościoła Mariackiego. W 1325 został kościołem parafialnym. Gruntownie przebudowany w połowie XVII wieku. Ponownie konsekrowany w 1659. W 1715 podarowany został przez biskupa Kazimierza Łubieńskiego zgromadzeniu sióstr prezentek.
dodał: Monika
Merkury
Kopia rzeźby Bertela Thorvaldsena.
dodał: Monika
Pomnik Piotra Skargi
Pomnik Piotra Skargi
dodał: Monika
Fontanna

dodał: Monika
Kościół św. Tomasza
Kościół zbudowali w 1621 karmelici na miejscu kamienicy, która powstała po wyburzeniu dawnego zboru ariańskiego. Obecnie jest związany z położonym w sąsiedztwie klasztorem sióstr duchaczek.
dodał: Calenja
Fontanna Fortepian Chopina
Projekt fontanny wykonała Maria Jarema w 1949 roku, ale ponad pół wieku jej gipsowy model spędził w magazynach muzealnych. Dopiero w 2006 roku przed krakowską filharmonią otwarto uroczyście monument.
dodał: Calenja
Pałac Pusłowskich
Neorenesansowy pałac z charakterystyczną loggią otoczony starym ogrodem. Wzniesiony w latach 1885-1886 przez architektów Tadeusza Stryjeńskiego i Władysława Ekielskiego. Krakowska siedziba Ksawerego Pusłowskiego, słynnego międzywojennego dyplomaty, poety i kolekcjonera sztuki, współpracownika Ignacego Paderewskiego. Obecnie mieści się tu Instytut Muzykologii UJ.
dodał: Calenja
Pałac w Pleszowie
Pałac, zbudowany przez Wincentego Kirchmayera w 1829 w stylu klasycystycznym, przebudowany ok. 1905 przez hr. Kazimierza Osiecimskiego-Hutten-Czapskiego (dobudowano wówczas wieżę w zachodniej części budynku), oraz park terasowy z pierwotnym systemem stawów. Przed II wojną światową dostosowany na potrzeby mieszczącego się tutaj sierocińca i szpitala dla dzieci. Obecnie dom stowarzyszenia Monar.
dodał: rysio13
Dwór w Branicach
Nazwa Branice pojawia się w dokumentach pisanych w 1250 roku. Wtedy książę Bolesław Wstydliwy przyznał wojewodzie krakowskiemu Klemensowi prawo do połowu bobrów w Ruszczy, Branicach i Brzegach. Od tego czasu, do XVIII w. historia okolicy związana jest z rodem Branickich herbu Gryf. Zachowała się ich renesansowa rezydencja w formie wieży z XVII w. Klasycystyczny dwór został zbudowany przez rodzinę Badenich, kolejnych właścicieli Branic. Obecnie teren jest własnością Muzeum Archeologicznego w Krakowie.
dodał: rysio13
Renesansowa rezydencja Branickich (tzw. lamus)
Budowla o walorach obronnych była główną i reprezentacyjną rezydencją Branickich. Jej zręby pochodzą zapewne z początków XVI w. Pełniła wówczas rolę wieży obronno-mieszkalnej. Dzisiejszy kształt uzyskała ok. 1603 r., po dobudowaniu sieni do pierwotnego budynku z jednym wnętrzem. Rozbudowę rezydencji przypisuje się Janowi Branickiemu (†1611 r.), staroście niepołomickiemu, łowczemu krakowskiemu, kasztelanowi bieckiemu i żarnowieckiemu. Modernizacji siedziby rodowej dokonał warsztat Santi Gucciego (artysta jest m.in. autorem nagrobków króla Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki w Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu). Budowlę wzniesiono na planie prostokąta (ok. 12 m x 10 m). Wieża ma trójdzielne piwnice, sklepione kolebkowo. Na parterze wzniesionym z cegieł w układzie polskim, znajduje się sień ze schodami na piętro oraz duża izba nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami. Podobny układ dwudzielny występuje na piętrze, przykrytym belkowanym, drewnianym stropem. Dach budowli określa się jako pogrążony lub koszowy (tzn. taki, w którym części zewnętrzne są umieszczone wyżej niż część środkowa). Jest on osłonięty attyką z arkadami i grzebieniem krenelażowym, czyli charakterystycznym, zębatym zwieńczeniem muru obronnego. Woda deszczowa odprowadzona jest na zewnątrz przez rzygacz. Elewację zdobi, typowe dla renesansu, sgraffitowe boniowanie, które ma imitować mur z naturalnego kamienia. Technika sgraffito polega na nałożeniu kolejno dwóch różnobarwnych warstw tynku a następnie wydrapaniu warstwy zewnętrznej. W ten sposób powstał żółto-szary wzór. Do rezydencji przylegał włoski ogród geometryczny. Kunszt dłuta artystów skupionych wokół Santi Gucciego ujawnia późnorenesansowy wystrój sali na piętrze, zwłaszcza rzeźbiony kominek z wapienia pińczowskiego. Węgary obramienia stanowią pilastry herbowe na zwierzęcych szponiastych łapach. Dźwigają one na głowach woluty kapiteli jońskich, na których spoczywa belkowanie, ozdobione gzymsem i kartuszem herbowym. Pole kartusza wypełniają przedstawienia pięciu herbów: w górze Jastrzębiec i Nowina, w dole Gozdawa i Pobóg. W środku jest mniejsza tarcza z herbem Sulima. Bogato dekorowana jest również nadstawa kominka. Jej środek zajmuje drugi kartusz herbowy z wyobrażeniem herbów Kotwicz, Gryf i Zabawa. Wokół tarczy widnieją litery, które czytamy: Ioannes de Ruszcza Branicki, Castellanus Zarnowiensis, Capitaneus Niepolomicensis (Jan z Ruszczy Branicki, kasztelan żarnowiecki i starosta niepołomicki). Nad nimi znajdują się klejnoty herbowe. Mistrzowsko wykonany jest również portal (obramowanie drzwi wejściowych). Jego gzyms zdobią liście akantu i ślimacznica. Kartusz herbowy umieszczony na środku gzymsu przedstawia herb Branic – Gryf.
dodał: rysio13
Fort Mogiła
Fort 49 1/2a Mogiła powstał w latach 1895 - 1896. Do zadań Fortu należała obrona Traktu Sandomierskiego, ciągnącego się wzdłuż doliny Wisły. Do Fortu przylegała niegdyś nieobronna wartownia, obecnie otoczony jest garażami, cały kryje się w ziemi, widać jedynie płaski, długi blok koszar, za nim wąska przelotnia (osłonięta od góry) stanowi przejście do schronu głównego. Po wejściu na wał widać charakterystyczny półkolisty narys całego założenia Fortu, stanowiska piechoty, spłaszczony stok, fosę i przedpole Fortu skierowane na wschód, z prawej strony, na zapleczu obiektu były zlokalizowane baterie dział polowych. Wewnątrz znajdują się wąskie kazamaty i chodniki, których ścieśnione, niewielkie przestrzenie miały zabezpieczać załogę przed trafieniem Fortu stromotorowymi pociskami z haubic bądż możdzierzy.
dodał: rysio13
Aquarium i Muzeum Przyrodnicze
Akwarium i egzotarium prezentuje zwiedzającym bogate zbiory żywych okazów zwierząt takich jak : żółwie, jaszczurki, warany, tropikalne żaby, kameleony a także różne gatunki pająków i stawonogów, egzotyczne ryby, koniki morskie, ryby rozdymki, rozgwiazdy, koralowce, ukwiały i jedne z najmniejszych na świecie małpek. Dla najmłodszych zwiedzających przygotowywane są specjalne atrakcje ( szczegóły programów animacyjnych przygotowywanych na ferie oraz niektore sobotnie i niedzielne popołudnia należy sprawdzać na bieżąco na stronie WWW . Osobną część ekspozycji stanowią szczątki nosorożca włochatego wykopane w 1929 roku w Staruni kolo Lwowa.Jest to jedyny ,tak znakomicie zachowany okaz tego wymarlego okolo 12 000 lat temu ssaka. Oprócz tego muzeum prezentuje bogatą kolekcję minerałów . ceny biletów : ULGOWY: 13 zł / osoby (w wieku 4-15 lat) NORMALNY: 19 zł / osoby (powyżej 16 lat) RODZINNY: 59 zł (2 dorosłych + 2 dzieci) DZIECI DO 3 ROKU ŻYCIA - WEJŚCIE BEZPŁATNE! Opiekunowie grup: wejście bezpłatne dla jednej osoby / 10 podopiecznych W cenę biletu wliczone jest korzystanie z 21 punktów informacyjnych (kiosków komputerowych z ekranami dotykowymi. CENNIK OPŁAT DODATKOWYCH ZA ZWIEDZANIE Z PRZEWODNIKIEM DLA GRUP (10-30 osob): Wycieczka po Aquarium wraz z przewodnikiem (60 min.) Ulgowy: 13 zł (cena biletu) + 5 zł (opłata za przewodnika) = 18 zł / od osoby ( grupy od 10-30 osób), Normalny: 19 zł (cena biletu) + 6,50 zł (opłata za przewodnika) = 25,50 zł / od osoby ( grupy od 10-30 osób) Wycieczka po Aquarium z przewodnikiem i pokazem/dotykaniem zwierząt (90 min.) Ulgowy: 13 zł (cena biletu) + 6,50 zł (opłata za przewodnika) = 19,50 zł / od osoby ( grupy od 10-30 osób), Normalny: 18 zł (cena biletu) + 8 zł (opłata za przewodnika) = 27 zł / od osoby ( grupy od 10-30 osób), Lekcja na wybrany przez opiekuna grupy temat (45 min.) 120 zł (max. 25 os., prosimy o podanie tematu tydzień przed terminem zwiedzania) + cena biletów wg cennika Oprowadzanie w języku angielskim (60 min.) 7.50 zł / osoby (grupy od 10-20 osób) + cena biletów wg cennika
dodał: iudex
Wystawa stała" Z dziejów polskiej motoryzacji"
Wystawa w jednej z hal starej zajezdni tramwajowej (obecnie we władaniu Muzeum Inżynierii Miejskiej ) prezentująca historyczne polskie samochody i motocykle .Wśród kilkudziesięciu eksponowanych tu pojazdów znajdziemy zarówno popularne niegdyś na naszych drogach Syreny i Warszawy jak i bardziej egzotyczne Mikrusy .Perełkami w kolekcji sa dwa ( z siedmiu wyprodukowanych ) prototypy niedoszłego następcy Fiata 126p - FSM Beskid. Dodatkowo na wystawie czasowej prezentowane są inne ciekawe pojazdy z polskich zbiorów ,jak n.p rekonstrukcja pierwszego polskiego papamobile zbudowanego na podwoziu Stara 660M2
dodał: iudex
"Tramwaje na Wawrzyńca " wystawa stała
W budynku hali zajezdni tramwajowej zbudowanej w roku 1913 zobaczyć można najciekawsze krakowskie tramwaje.Atrakcją nie tylko dla najmłodszych zwiedzających jest możliwość zajęcia miejsca motorniczego. Zwiedzanie w ramach biletu do Muzeum Inżynierii Miejskiej
dodał: iudex
Wystawa interaktywna "Wokół kola"
Specjalnością Muzeum Inżynierii Miejskiej są wystawy interaktywne.Ponad trzydzieści eksponatów dających dzięki starannym opisom możliwość samodzielnego poeksperymentowania wprowadza zwiedzających w zadziwiający świat nauki. Wieża Hanoi ,camera obscura czy rower z kwadratowymi kołami , to tylko niektóre z eksponatów czekających na amatorów eksperymentowania. Zwiedzanie w ramach biletu do Muzeum Inżynierii Miejskiej.
dodał: iudex
Fort 49 1/4 Grębałów
Wyposażony w oryginalnej konstrukcji tradytor; działobitnia ta strzegła wejścia do Fortu zamiast kaponiery szyjowej; od strony wejścia widać w nim 4 otwory strzelnicze dla broni strzeleckiej; po przeciwnej stronie znajdują się 4 kazamaty pancerne dla dział flankujących stronę wschodnią (przestrzeliwanie doliny Wisły); miał również strzec lokalnej linii kolejowej powstałej w 1899 roku w stronę granicy zaboru rosyjskiego. Fort zaprojektował nad-porucznik sztabu fortyfikacji Maurycy Brunner (syn znanego teoretyka i praktyka fortyfikacji austriackiej Maurycego von Brunnera). Uzbrojeniem Fortu były 4 armaty M.94 kalibru 8 cm w wieżach pancernych koszar, 4 armaty do strzelnic minimalnych 8 cm na lawecie M.94 w kazamatach pancernych tradytora oraz około 17 karabinów maszynowych; obronę bliską zabezpieczała galeria strzelecka dla piechoty. Obecnie nie istnieją już asymetrycznie rozstawione, 4 obrotowe wieże pancerne i wieża obserwacyjna; pozostały po nich zaślepione otwory, przykryte ich blaszaną rekonstrukcją.
dodał: rysio13
Fort Bodzów
Na niezalesionym wapiennym wzgórzu Solnik (264 m n.p.m.) Austriacy wznieśli fort wchodzący w skład zewnętrznego pierścienia twierdzy Kraków. W latach 50-tych obiekt wysadzono, obecnie pozostały ruiny dużego budynku koszarowego, resztki fos oraz wydrążone wewnątrz wzgórza kawerny. Spod fortu rozciąga się piękny widok na Kraków, dolinę Wisły i wzgórze Lasu Wolskiego.
dodał: Calenja
Pałac Lasockich
Zabytkowy pałacyk w Dębnikach z charakterystyczną czworokątną wieżą, stojący przy promenadzie nad Wisłą.
dodał: Calenja
Fort 49 Krzesławice
Fort 49 Krzesławice powstał w latach 1881-1886. Wcześniej był tu szaniec drewniano - ziemny (1872-1878). Położony jest między dolinami Wisły i Dłubni. Do jego zadań należała obrona Traktu Sandomierskiego (a od roku 1894 wraz z linią kolejową do Kocmyrzowa). W listopadzie 1914 roku gdy armia rosyjska zbliżała się do Krakowa od strony północno - wschodniej Fort ten wraz z innymi dziełami VI sektora obronnego wziął udział w walkach ostrzeliwując z dział przedpole Twierdzy na kierunku Traktu Proszowickiego w czasie tzw. pierwszej bitwy o Kraków.
dodał: rysio13
Fort Dłubnia
Fort 49a Dłubnia powstał w latach 1892-1896. Znajduje się wysoko na wschodnim skraju wzniesienia nad doliną rzeki Dłubni. Zadaniem Fortu była obrona doliny Dłubni, współpracował w tym z Fortem 49 Krzesławice i Fortem 48a Mistrzejowice. Około 1930 roku umieszczono w nim radiostację (najsilniejszą w tej części kraju), prowadzono z niej m. in. nasłuch stacji niemieckich, a zebrane materiały posłużyły do rozszyfrowania ''Enigmy''; maszt tej radiostacji znajdował się w Forcie 49 Krzesławice.
dodał: rysio13
Pomnik rozstrzelanych
Pomnik ku czci rozstrzelanych w tym miejscu przez hitlerowców w latach 1940-45 zakładników i więźniów politycznych.
dodał: rysio13
Kościół Najświętszego Serca Jezusowego (Sercanek)
Kościół zbudowany w latach 1895-1900 dla nowo powstałego zgromadzenia sióstr sercanek, założonego przez biskupa J. S. Pelczara.
dodał: Calenja
Pomnik psa Dżoka
Pamięci wiernego psa, który ponad rok spędził na pobliskim Rondzie Grunwaldzkim w oczekiwaniu na swego pana, który w tym miejscu zmarł. Rzeźbę wykonał Bronisław Chromy.
dodał: Calenja
Celestat
Celestat to siedziba Bractwa Kurkowego, które corocznie urządza tradycyjne zawody strzeleckie. Zwyczaj strzelania do drewnianego kura wywodzi się ze średniowiecza, kiedy takie ćwiczenia miały na celu przygotowywać mieszczan skupionych w cechach do ewentualnej obrony miasta przed nieprzyjacielem. W obecnym miejscu bractwo urzęduje od 1837 roku i z kilkunastoletnią przerwą w latach 1952-1964 prowadzi swoje zawody zakończone uroczystą intronizacją króla kurkowego. Neogotycki pałacyk mieści wystawę pamiątek, a w otaczającym go ogrodzie znajduje się kilka patriotycznych pomników
dodał: Calenja
Dom "Pod Rakiem"
Dwupiętrowa kamienica z charakterystycznym średniowiecznym godłem. W czasie powstania styczniowego mieścił się tutaj tajny punkt werbunkowy.
dodał: Calenja
Kolorowe fontanny
Wspaniałe "grające" i mieniące się całą gamą kolorów fontanny.
dodał: wedrus
Pomnik Artura Grottgera
Pomnik jednego z czołowych przedstawicieli polskiego romantyzmu w malarstwie, ilustratora, rysownika, znanego z cyklu "kartonów" o powstaniu styczniowym.
dodał: wedrus
Fontanna Trzej Grajkowie
Dzieło Bronisława Chromego z 1970 roku.
dodał: Calenja
Podziemia Rynku
Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Nowoczesne, multimedialne muzeum. Podziemna ekspozycja i jednocześnie trasa turystyczna "Śladami europejskiej tożsamości Krakowa". Największe podziemne muzeum na świecie.
dodał: rysio13
Sadzawka z wodotryskiem
Na Plantach w pobliżu Barbakanu. Powstała w 1904 roku.
dodał: Calenja
Lokomotywa parowa na Miasteczku Studenckim AGH

dodał: Calenja
Wystawa Szopek
Corocznie w Pałacu Krzysztofory (Rynek Główny 35) odbywa się pokonkursowa wystawa Szopek Krakowskich.
dodał: rysio13
Kościół Najświętszego Salwatora
Jeden z najstarszych kościołów krakowskich położony na krawędzi Wzgórza Błogosławionej Bronisławy na wysokości 216 m n.p.m. Początki świątyni chrześcijańskiej w tym miejscu były według legendy związane jeszcze z okresem państwa Wiślan. Pomimo to pierwsza wzmianka pisana o kościele pochodzi z 1148 roku. Do XVI wieku przechowywano tu prastary krucyfiks pochodzący z epoki ottońskiej, tradycyjnie łączony z Mieszkiem I. Obecne prezbiterium zachowało formę romańską. Po obu jego stronach znajdowały się pierwotnie archaiczne pomieszczenia liturgiczne, tzw. pastoforia, znane z kościołów chrześcijańskich Bliskiego Wschodu. W czasie najazdów tatarskich zamurowano wielkie okno romańskie umieszczone za ołtarzem. Obecnie w niewielkie okienko strzelnicze wprawiony jest kolorowy witraż. Ozdobami kościoła są także XV-wieczne freski na tylnej ścianie prezbiterium, przedstawiające cudowne rozmnożenie chleba i ukrzyżowanie Chrystusa, oraz wiszący w nawie obraz Kaspra Kurcza przedstawiający Jezusa udzielającego jałmużny grajkowi. Po zniszczeniach w czasie potopu szwedzkiego kościół przebudowano, dodając prostokątną nawę oraz dwupiętrową barokową wieżę. Na południowej ścianie zachowała się ambona z 1605 roku, z której kapłan wygłaszał kazania do wiernych zgromadzonych wokół świątyni. Budowla otoczona jest murem, a w ich obrębie znajduje się cmentarz parafialny na którym pochowano m.in. ofiary epidemii cholery, kilku żołnierzy z czasów insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich, wreszcie cenionego kiedyś pisarza Władysława Ludwika Anczyca. Od wezwania kościoła pochodzi nazwa najbliższej okolicy – Salwator.
dodał: Calenja
Kaplica św. Małgorzaty
Jeden z nielicznych przykładów sakralnego budownictwa drewnianego w Krakowie. Wzgórze na którym stoi, zwane Gontyną, stanowiło miejsce kultu już w czasach pogańskich. Znajdowała się tam świątynia bożka Pośwista. Początki kaplicy wzniesionej na nietypowym planie ośmioboku sięgają przynajmniej XVI wieku. W 1656 roku została spalona przez Szwedów, odbudowały ją siostry Norbertanki kilkadziesiąt lat później. Przed wejściem stoi pomnik Ojca Świętego Jana Pawła II autorstwa Czesława Dźwigaja ufundowany w 2008 roku.
dodał: Calenja
Fabryka cukierków
Fabryka cukierków. Słodycze tworzone są na oczach klientów. Sklepik i fabryka w jednym. Bardzo oryginalne miejsce - oblegane przez maluchy.
dodał: rysio13
Galicja - Muzeum Żydowskie
Założone w 2004 roku przez angielskiego fotografa Chrisa Schwarza prezentuje zapomnianą spuściznę kulturową Żydów galicyjskich uwiecznioną głównie na wielkoformatowych zdjęciach dawnych synagog, kirkutów i innych obiektów związanych z przedwojennymi społecznościami żydowskimi. Muzeum organizuje również wiele imprez i wystaw czasowych.
dodał: Calenja
Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego
Niewielka świątynia neoromańska zbudowana w 1887 roku na miejscu dawnej garbarni. Należy ona do Zgromadzenia Zmartwychwstańców założonego w Paryżu w 1836 roku przez Bogdana Jańskiego w środowisku emigracji popowstaniowej. Zakon administruje także studencką bursą (wejście od ulicy Batorego), szczegóły na stronie: http://www.bursacr.pl
dodał: Calenja
Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
Uczelnia techniczna powstała zaraz po II wojnie światowej zajmuje kompleks budynków dawnych koszar austriackich Arcyksięcia Rudolfa pomiędzy ulicami Szlak i Warszawską. W 1976 roku zyskałą imię Tadeusza Kościuszki.
dodał: Calenja
Gmach Feniksa
Zbudowany w 1933 roku dla wiedeńskiego towarzystwa ubezpieczeniowego. W owym czasie był to najwyższy budynek w Krakowie (9 pięter). Po II wojnie światowej w gmachu mieścił się urząd cenzury a na parterze do dziś znajduje się krakowskie biuro Polskich Linii Lotniczych LOT.
dodał: Calenja
Pomnik - Żołnierzom Polski Walczącej
Pomnik - Żołnierzom Polski Walczącej poległym na wszystkich frontach II wojny światowej. Dzieło Bronisława Chromego z 1992 r.
dodał: A_MAX
Pomnik Józefa Piłsudskiego
Pomnik Józefa Piłsudskiego autorstwa Czesława Dźwigaja. Odsłonięty został w 2008 r.
dodał: A_MAX
Dom Wlastimila Hofmana
Willa przy dawnej ulicy Spadzistej pod Kopcem Kościuszki w której w latach 1921-1939 mieszkał rodzony pod Pragą pół-Czech, pół-Polak Wlastimil Hofman, znany malarz symbolista, przyjaciel Jacka Malczewskiego.
dodał: Calenja
Siedziba Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół"
Historyczny budynek towarzystwa łączy w sobie 2 projekty architektoniczne Karola Knausa z 1889 roku i Teodora Talowskiego z 1894 roku. Neogotycki budynek wyróżnia się mozaikami przedstawiającymi rozmaite ćwiczenia sportowe. Na ścianie frontowej od strony ulicy zaznaczono poziom wody z czasów wielkiej powodzi krakowskiej z roku 1903.
dodał: Calenja
Kościół Misjonarzy św. Wincentego a Paulo
Neoromański zbudowany w latach 1875-1877 przez Filipa Pokutyńskiego, a następnie rozbudowany w latach 1911-1912 przez Jana Sas-Zubrzyckiego. Wewnątrz zobaczyć można grotę z Lourdes oraz obraz Chrystusa Ukrzyżowanego przywieziony z Milatyna pod Lwowem w 1945 roku.
dodał: Calenja
Kościół Bożego Miłosierdzia
Wezwanie bardziej kojarzone jest z klasztorem w Łagiewnikach, jednak historycznie pierwszy kościół Bożego Miłosierdzia stanął w Krakowie w obrębie dawnej jurydyki Smoleńsk. Ufundowany został przez Jana Żukowskiego wraz z niewielkim szpitalem dla ubogich. Po potopie szwedzkim świątynię odbudowano i od tej pory opiekę nad nim sprawują wikariusze katedry wawelskiej, dla których w początku XX wieku dobudowano od południa niewielki domek prebendarza. A wewnątrz po lewej stronie ołtarza wisi obraz Chrystusa Miłosiernego pędzla Stanisława Batowskiego, przeniesiony z sanktuarium łagiewnickiego. W kościele odbywają się msze święte w obrządku ormiańskim.
dodał: Calenja
Kościół Bernardynów p.w. św. Bernarda z Sieny
Początki kościoła związane są z wizytą w Krakowie włoskiego kaznodziei Jana Kapistrana w 1453 r. Na skutek jego płomiennych przemówień powstał w Krakowie klasztor ufundowany przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Ale dzisiejszy barokowy kościół stanął na tym miejscu po potopie szwedzkim, bowiem w czasie oblężenia miasta w 1655 roku stara świątynia została zniszczona. Trójnawowa bazylika z pogrążoną kopułą posiada trzykondygnacyjną fasadę na której umieszczono kilka figur świętych bernardyńskich, w tym rodzimego Szymona z Lipnicy. Do najciekawszych obiektów we wnętrzu należą kopie obrazów Rubensa i van Dycka pędzla Franciszka Lekszyckiego oraz barokowy wizerunek tańca śmierci w bocznej kaplicy
dodał: Calenja
Mural Silva Rerum
Na około 100 metrach muru oporowego przy ulicy Powstańców Śląskich powstało z okazji 750-lecia nadania praw miejskich (w 2007 roku) graffiti przedstawiające historię Krakowa w pigułce. Dzieło podziwiać można z kładki prowadzącej na Kopiec Krakusa.
dodał: Calenja
Kościół Karmelitów Bosych
Zbudowany w latach 1907-1932 wg projektów Tadeusza Stryjeńskiego i Franciszka Mączyńskiego. Spoczywały tutaj relikwie brata Alberta po beatyfikacji w 1983 roku przeniesione do kościoła Ecce Homo. Nad wejściem znajduje się mozaika ukazująca adorację Marii Panny przez Jana od Krzyża i św. Teresę z Avili.
dodał: Calenja
Kamienica Pod Orłem
Kamienica "Pod Orłem" (nr 45) - Jej inne nazwy wzięte od właścicieli domu to: Kromerowska, Liszkowska. Wybudowano ją w XV stuleciu, w następnym uległa gruntownej przebudowie - z tamtego okresu pochodzą ozdobne drewniane stropy kasetonowe. W pomieszczeniu na parterze zachował się fragment malowidła z XVI wieku. Obecna gotycka-renesansowa ceglana fasada pochodzi z remontu przeprowadzonego w XIX wieku przez Władysława Ekielskiego. Na jej szczycie umieszczona jest rzeźba Feniksa projektu Stanisława Wyspiańskiego
dodał: Mario
Kamienica Betmanowska
Do 1834 r. stały w tym miejscu dwie oddzielne kamienice (Betmanowska, Bełzowska), które w czasie remontu połączono w jeden budynek, w tym samym czasie powstała klasycystyczna attyka wyobrażająca Hermesa, z parowcem i żaglowcem w tle, które są nowoczesnymi alegoriami handlu. Inną, używaną kiedyś nazwą była "Pod ściętą głową", gdyż ponad portalem głównym na fasadzie, znajduje się godło gotyckie - głowa św. Jana na misie i aniołowie po jego bokach. Taki herb był kiedyś godłem Wrocławia, a na krakowski Rynek przywędrował wraz z jednym z właścicieli tejże kamienicy.
dodał: Mario
Dawny pałac Tyszkiewiczów
W dzisiejszej formie zbudowany w 1898 roku przez Tadeusza Sryjeńskiego. Ze względu na cztery rzeźby atlantów na fasadzie od ulicy Asnyka trochę złośliwie nazywany był "pałacem pod bałwanami". W budynku mieści się obecnie Centrum Szkolenia Nauczycieli.
dodał: Calenja
Pomnik Józefa Dietla
Pomnik rektora UJ, balneologa i wieloletniego prezydenta Krakowa z czasów autonomii galicyjskiej, autora szeregu miejskich inwestycji. Rzeźbę wykonał Ksawery Dunikowski, a ustawiono ją przed magistratem w 1938 roku.
dodał: Calenja
Pałac Pugetów
Neorenesansowy pałac miejski zbudowany w latach 1874-1875 przez Józefa Kwiatkowskiego dla barona Konstantego Pugeta. Co ciekawe, jest to najprawdopodobniej jedyny ocalały projekt tego warszawskiego architekta. Obecnie w pałacu mieści się centrum biznesowe.
dodał: Calenja
Dom pod Krzyżem
Narożny jednopiętrowy budynek na rogu ulicy Szpitalnej i św. Marka swoją nazwę przyjął od dużego krucyfiksu zawieszonego na głównej fasadzie. Kiedyś dom pełnił funkcję średniowiecznego szpitala i bursy dla ubogich żaków. Do 1934 r. mieściła się tutaj siedziba awangardowego teatru Cricot. Po II wojnie światowej muzeum historyczne uruchomiło oddział teatralny gromadzący pamiątki po słynnych aktorach krakowskich, m. in. Helenie Modrzejewskiej i Ludwiku Solskim. Wystawa jest obecnie w przebudowie.
dodał: Calenja
Fontanna pod Akademia Rolniczą

dodał: Calenja
Fontanna
Powstała w 2007 roku. Woda spływa po szklanej szybie do niewielkiej sadzawki na dole. W nocy fontanna jest iluminowana.
dodał: Calenja
Fontanny
Fontanny otaczają wjazd do podziemnego parkingu. Z jednej strony znajduje się kaskada, z drugiej strony - sadzawki ze zmieniającymi rytm wodotryskami. Wokół fontann znajdują się kamienne ławeczki.
dodał: Calenja
Fontanna "Kryształ"
Ustawiona w 2010 roku na miejscu dawnej klasycznej sadzawki autorstwa Wiktora Zina. Od początku budzi kontrowersje krakowian swoją nowoczesną bryłą odbiegającą od zabytkowego otoczenia.
dodał: Calenja
V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego
Jedno z najlepszych krakowskich liceów. Powstało w 1871 roku jako szkoła średnia o profilu politechnicznym. Patronem szkoły jest August Witkowski, wybitny polski fizyk, profesor uniwersytetów Lwowskiego i Jagiellońskiego, organizator nowoczesnego akademickiego zakładu fizyki w Krakowie w kolegium nazwanym jego imieniem.
dodał: Calenja
Stolik Piotra Skrzyneckiego
Niewielki pomnik Piotra Skrzyneckiego znajduje się w ogródku kawiarni Vis a Vis w miejscu, gdzie słynny krakowski bard lubił spędzać czas. Brązowa figura jest dziełem Grażyny i Łukasza Niemojewskich.
dodał: Calenja
Kamienica "Pod Konikiem"
Średniowieczna kamienica mieszczańska przebudowana w XIX w. Nazwa pochodzi od herbu dawnych właścicieli Krzeczyków (Starykoń). W 1768 r. urodził się tutaj Michał Stachowicz, malarz krakowski znany z obrazów insurekcji kościuszkowskiej.
dodał: Calenja
Wieżowiec "Błękitek"
Jeden z najwyższych budynków Krakowa mierzący 105 m. Budowany od lat 70-tych, z początku z przeznaczeniem na siedzibę koncernu RSW Prasa-Książka-Ruch. W 1996-1998 niedokończony budynek został zmodernizowany, otrzymując dzisiejszy kształt i pokrycie niebieskim szkłem. Obecnie jest to siedziba banku PKO SA.
dodał: Calenja
Ogród Doświadczeń
Obiekt na przeciwko M1. Swietne miejsce dla dzieci. Wyjasnia proste zjawiska fizyczne jak np. zalamanie swiatla czy rozchodzenie dzwieku. Pokazy i atrakcje dla dzieci.
dodał: askaKrakow85
Muzeum Sztuki Współczesnej (MOCAK)
Pierwsze powojenne muzeum sztuki współczesnej w Polsce wybudowane od podstaw. Otwarte zostało 19.05.2011 r. MOCAK (skrót od angielskiej nazwy Museum of Contemporary Art in Krakow)znajduje się na terenie dawnej fabryki emalii na krakowskim Zabłociu. Prezentuje zarówno wystawy czasowe jak i stałą kolekcję. W dwóch budynkach zaprojektowanych przez włoskich architektów Claudia Nardiego i Domenica Proli mieści się także księgarnia artystyczna oraz kawiarnia.
dodał: Calenja
Pomnik kardynała Adama Sapiehy
Pomnik pierwszego arcybiskupa krakowskiego sprawującego władzę w latach 1925-1951. Stoi przy kościele franciszkanów naprzeciwko kurii arcybiskupiej.
dodał: Calenja
Ulica Długa
Jedna z głównych dróg wyjazdowych z dawnego Krakowa. Prowadziła od Bramy Sławkowskiej w kierunku Prądnika i Olkusza. Biegła obok dawnych szubienic miejskich. Obecnie jako ulica handlowa prowadzi od ulicy Basztowej do Nowego Kleparza. Biegnie nią linia tramwajowa. Najciekawsze budynki nr 1 (dawna Izba Handlowa), nr 31 (Dom Turecki).
dodał: Calenja
Plac św. Ducha
Plac powstał w latach 90-tych XIX wieku po wyburzeniu zabudowań dawnego szpitala i kościoła św. Ducha. Stało się to po burzliwych sporach w magistracie a po decyzji m.in. Jan Matejko zrezygnował z honorowego obywatelstwa miasta Krakowa. Na miejscu szpitala stanął nowy teatr miejski, dziś Teatr im. Juliusza Słowackiego. W roku 1904 planowano zlokalizowanie na placu nowego ratusza miejskiego, konkurs architektoniczny okazał sie jednak fiaskiem, przysłane projekty miały charakter "zbyt kosmopolityczny i mogły równie dobrze nadawać się do pałącu municypalnego w Nicei jak i siedziby władz w Pretorii i Bukareszcie". Do lat 50-tych XX wieku na placu św. Ducha mieścił się krakowski dworzec autobusowy, przeniesiony później w okolice stacji kolejowej.
dodał: Calenja
Baszta Sandomierska
Pierwsza wzmianka o wieży pochodzi z 1462 roku. Ta ceglana baszta oprócz funkcji obronnych pełniła także rolę więzienia (wg tradycji dla szlachty sandomierskiej - stąd nazwa) oraz mieszkania dla straży. Wejście na szczyt po 137 stopniach. Widok na miasto
dodał: Calenja
Kolonia Salwator
Zbudowane w początkach XX wieku osiedle willowe na stokach Sikornika nawiązujące swoim założeniem do modnej wówczas koncepcji miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. Architektem osiedla, w tym projektantem kilku willi był Roman Bandurski.
dodał: Calenja
Dwór Łowczego
Wg legendy był to z początku królewski pałacyk myśliwski. Badania potwierdziły istnienie na tym miejscu budowli już w XVI wieku. Obecny kształt uzyskała rezydencja w XVIII wieku po gruntownym remoncie przeprowadzonym przez siostry Norbertanki. W początkach XX wieku dworek przeznaczono na wytwórnię wódek. Obecnie jest to siedziba Społecznego Instytutu Wydawniczego "Znak".
dodał: Calenja
Zabytkowa kamienica
Z początku należała do kupieckiej rodziny Baberowskich. Od 1937 roku mieściła się tam miodosytnia "Pasieka". W stylowej sali na zapleczu znajdują się malowidła Erwina Czerwenki i Zygmunta Wierciaka o tematyce historycznej.
dodał: Calenja
Ulica Sławkowska
Ulica na Starym Mieście wychodząca z północno-zachodniego naroża rynku. Dawniej stanowiła część traktu prowadzącego na Śląsk, w kierunku Olkusza i Sławkowa (stąd nazwa). Do XIX wieku zamknięta była od strony dzisiejszych Plant murowaną bramą Sławkowską, dzisiaj wyburzoną. Wzdłuż ulicy znajduje się kilka zabytkowych kamienic oraz słynne krakowskie hotele Saski i Grand.
dodał: Calenja
Ulica św. Jana
Ulica w obrębie Starego Miasta biegnąca od Rynku Głównego (środek pierzei A-B) ku kościołowi Pijarów. Nazwa pochodzi od średniowiecznego kościoła św. Jana mieszczącego się na skrzyżowaniu z ulicą św. Tomasza. W drugiej połowie XVI wieku przy ulicy znajdował się także zbór protestancki zwany Brogiem zniszczony podczas tumultu w 1591 roku. Przy ulicy św. Jana znajduje się wiele pałaców patrycjuszowskich prezentujących interesującą architekturę świecką. Przy końcu ulicy jest siedziba Muzeum Czartoryskich.
dodał: Calenja
Parada Smoków
Coroczne widowisko plenerowe organizowane z inicjatywy Teatru Lalki i Maski Groteska w początkach czerwca. Główną atrakcją imprezy jest przemarsz barwnego korowodu smoków ulicami miasta. Smoki budowane są głównie przez dzieci ze szkół podstawowych i przedszkoli. Biorą one udział w konkursie na najpiękniejszą podobiznę smoka. Dodatkową imprezą jest nocny pokaz światło-dźwięk na bulwarach wiślanych pod Wawelem. Smoki z parady pojawiają się w trakcie tego pokazu pływając po zakolu Wisły. Imprezie towarzyszą także występy dziecięcych zespołów wokalnych i tanecznych oraz rodzinny piknik połączony z kiermaszem pamiątek, zabawek, itp. oraz różnorakimi ciekawymi pokazami.
dodał: Calenja
Latarnia umarłych
W średniowieczu latarnie takie wznoszono przy cmentarzach i szpitalach zakaźnych. Przeniesiona na to miejsce w 1871 roku z placu Słowiańskiego.
dodał: Calenja
Ulica Grodzka
Jedna z głównych ulic Starego Miasta. Fragment Drogi Królewskiej. Prowadzi z Rynku Głównego do podnóży wawelskiego wzgórza. W dawnym Krakowie jej wylot zamknięty był Bramą Grodzką prowadzącą na przedmieście Stradom i Kazimierz. Brama ta została zburzona w początkach XIX wieku wraz z przeważającą częścią średniowiecznych fortyfikacji. Ulica ma założenie przedlokacyjne i stanowiła oś osady zwanej Okołem. Po 1257 roku wytyczono jej północny odcinek od Rynku Głównego do placu Wszystkich Świętych. Przy ulicy znajdują się liczne zabytkowe kościoły, pałace i kamienice.
dodał: Calenja
Ulica Szewska
Jedna z handlowych ulic Starego Miasta prowadząca od skrzyżowania ulic Karmelickiej, Dunajewskiego i Podwala do Rynku Głównego. Pierwsze wzmianki pod taką nazwą pojawiają się w aktach miejskich w XV wieku. Zachodni koniec zamknięty był do XIX wieku Bramą Szewską, której relikty możemy dziś podziwiać w obrębie Plant. W czasie ostatnich remontów odkryto także dawne tory tramwajowe, ponieważ do lat 50. XX wieku biegła tędy do rynku linia komunikacji miejskiej.
dodał: Calenja
Ulica Krowoderska
Ulica w dzielnicy Śródmieście pomiędzy 1 a 2 obwodnicą. Dawna droga do wsi Krowodrza, stąd nazwa. Pierwsze wzmianki od XVI wieku, w całości wytyczona dopiero w XIX wieku. Przy ulicy mieści się klasztor Wizytek, Młodzieżowy Dom Kultury (dawny YMCA) a także była siedziba Teatru Ludowego (kamienica nr 31. W domu nr 79 (przy samych Alejach Słowackiego) miał swoją pracownię Stanisław Wyspiański.
dodał: Calenja
Kościół św Łazarza
Powstanie tego kościoła było ubocznym efektem Dymitriady. Wysłani z Rzymu na wschód do Persji misjonarze z zakonu karmelitów bosych musieli zostać w Krakowie ze względu na działania wojenne i zostali tu już na dłużej, gdy kardynał Bernard Maciejowski zaproponował im osiedlenie się. Pierwszy drewniany kościół na Wesołej ufundował im mieszczanin Wawrzyniec Justimonti. W 1634 roku wmurowano kamień węgielny pod kościół murowany, który ostatecznie powstał dopiero w latach 80. XVII wieku. Od 1787 roku w klasztorze rezydowały siostry szarytki, które założyły pierwszy szpital kliniczny na Wesołej. Obecny wystrój kościoła jak i jego forma jest barokowa, jedynie hełmy wież zostały przerobione w 1885 roku.
dodał: Calenja
Grota Twardowskiego
Znajduje się po południowej stronie wzgórza Krzemionek Zakrzowskich w pobliżu muru jednostki wojskowej. Dojście szlakiem niebieskim. Ogólna długość korytarzy ponad 200 m. Dla zwykłego turysty dostępna jest duża komora wstępna opadająca w dół. W głębi znajdują się ciasne korytarze. Konieczna latarka. Z jaskinią związana jest legenda wg której miał tutaj swoją pracownię alchemiczną czarnoksiężnik Twardowski.
dodał: Calenja
Kaplica p.w. św. Piotra i Pawła
Neorenesansowa kaplica zbudowana w 1890 roku przez Józefa Pokutyńskiego.
dodał: Calenja
Ulica Sienna
Ulica biegnąca od Rynku Głównego (środek pierzei G-H)do skrzyżowania pod Pocztą Główną. Dawniej zakończona była bramą w miejskich murach zwaną Nową. Ulica przecina Mały Rynek. Kiedyś pędzono tędy zwierzęta rzeźne z targu na Małym Rynku do ubojni Na Kotłowem (dzisiaj jest tam ogród klasztoru Dominikanów). Przy Siennej mieści się m.in. Archiwum Miejskie oraz siedziba Arcybractwa Miłosierdzia.
dodał: Calenja
Chaczkar
Ormiański kamień z krzyżem upamiętniający polskich Ormian oraz wymordowanych w Turcji w 1915 roku. Ustawiony przed kościołem św. Mikołaja w 2004 roku.
dodał: Calenja
Budynek Komunalnej Kasy Oszczędności
Budynek zbudowany w 1936r. według projektu Fryderyka Tadaniera i Stefana Strojka w stylu art deco.
dodał: kos.moni
Budynek Towarszystwa Rolniczego
Został zbudowany w 1909 r. na miejscu wyburzonych starszych budynków. Autorem projektu był architekt Sławomir Odrzywolski. Charakterystycznym elementem gmachu są figury ludzi pracujących na wsi, znajdujące się w fasadzie od strony placu Szczepańskiego.
dodał: kos.moni
Kamienica Pod Matką Boską
Pod nr. 7 na ulicy Floriańskiej wznosi się kamienica Pod Matką Boską, nazywana tak z powodu cennej figury umieszczonej w niszy na fasadzie na wysokości I pietra. Renesansowa Madonna z Dzieciątkiem uznawana jest za jedną z najwybitniejszych rzeźb tamtej epoki zachowanych w Krakowie.
dodał: kos.moni
Kościół i klasztor Karmelitanek Bosych na Wesołej
Klasztor na ówczesnym przedmieściu Wesoła postawiono dla sióstr karmelitanek bosych rezydujących do tamtego czasu przy ulicy Grodzkiej (w ewangelickim obecnie kościele św. Marcina). W latach 1717-1723 powstał kościół na planie krzyża greckiego, który otrzymał wezwanie św. Teresy z Avila i św. Jana od Krzyża. Architektem założenia był najprawdopodobniej Kacper Bażanka. Przed kościołem znjduje się niewielki dziedziniec na środku którego stoi marmurowa kolumna z krzyżem. Zła sławą okrył się klasztor w związku z aferą Barbary Ubryk - umysłowo chorej zakonnicy, którą siostry więziły ponad dwadzieścia lat w jej własnej celi. Z osobą tą związana jest wg tradycji niewielka kapliczka znajdująca się przed klasztornym murem.
dodał: Calenja
Kamienica z Atlantami
Kamienica zbudowana przez Jana Zawiejskiego w ostatniej dekadzie XIX wieku.
dodał: Calenja
Kamienica na Rynku Kleparskim
Ciekawe kamienice znajdują się również na Rynku Kleparskim
dodał: kos.moni
Plac Generała Władysława Sikorskiego
Na Placu Władysława Sikorskiego znajduje się wiele ciekawych kamienic.
dodał: kos.moni
Muzeum Geologiczne
Muzeum to znajduje się tuż przy Muzeum Archeologicznym.
dodał: kos.moni
Muzeum Archidiecezjalne
W połowie ubiegłego stulecia mieszkał tu Karol Wojtyła. W 1994 r. zaczęło tu działać Muzeum Archidiecezjalne, prezentujące sztukę sakralną począwszy od XIII stulecia, w tym malarstwo, rzeźbę, przedmioty liturgiczne i tkaniny, a także pokaźny zbiór pamiątek związanych z Janem Pawłem II, m.in. dary, jakie otrzymał papież w czasie swojego pontyfikatu.
dodał: kos.moni
Willa "Zofjówka"
Drewniana willa w stylu szwajcarskim. Kiedyś prywatny dom architekta Antoniego Łuszczkiewicza. Obecnie mieści się tutaj księgarnia katolicka.
dodał: Calenja
Kościół p.w. św. Stanisława Kostki
Modernistyczny kościół zbudowany w latach 1932-1938 na ówczesnym przedmieściu Krakowa Dębniki. Jego wysoka na 45 m, ażurowa wieża jest doskonale widoczna w panoramie drugiego brzegu Wisły oglądanej ze wzgórza wawelskiego. 3 listopada 1946 roku w tym kościele odprawił swoją mszę prymicyjną ksiądz Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.
dodał: Calenja
Baszta Złodziejska
Baszta w zewnętrznym obwodzie fortyfikacji wawelskich. Powstała w XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego a następnie została rozbudowana za panowania pierwszych Jagiellonów. Pod basztą mieścił się głęboki loch w którym przetrzymywano drobnych złoczyńców, głównie złodziei. Między innymi "gościł" tu niesławny Bartosz z Lusiny rabuś królewskiej pieczęci. Obecną postać zyskała baszta w latach 1950-51 odbudowana po uszkodzeniu bombą w czasie II wojny światowej.
dodał: Calenja
Muzeum Farmacji
Krakowskie Muzeum Farmacji powstało w 1946 r. Jego organizatorem i pierwszym dyrektorem był dr Stanisław Proń, ówczesny radca prawny i dyrektor administracyjny Okręgowej Izby Aptekarskiej w Krakowie. Do końca lat 80-tych Muzeum mieściło się w kamienicy przy ul. Basztowej 3, gdzie warunki ekspozycyjne (kilka niezbyt jasnych pokojów) nie były optymalne. Warunki te poprawiły się radykalnie, kiedy zbiory Muzeum zostały przeniesione do wyremontowanej kamienicy przy ul. Floriańskiej 25. Zostały tutaj gromadzone przedmioty związane z pracą laboratoryjną dawnego aptekarza, takie jak miedziane aparaty destylacyjne, retorty i alembiki, filtry, tygle, prasy różnych typów do wyciskania soków i olejów, młynki - a więc przedmioty służące do rozdzielania, topienia, rozdrabniania i oczyszczania substancji leczniczych. W muzeum zgromadzone zostały meble z dawnych aptek - np. komody na zioła lecznicze, poza tym godła dawnych aptek (np. godło Murzyn, symbolizujące modne w późnym średniowieczu i w okresie renesansu surowce lecznicze sprowadzane z krajów egzotycznych), a także - zawieszone na ścianach i pod sufitem - pancerz żółwia, zasuszony krokodyl, wąż, miecz ryby-piły. Można tutaj dowiedzieć się z czego kiedyś robiono lekarstwa, najróżniejsze odtrutki. Część ekspozycji jest poświęcona osobie magistra farmacji Tadeusza Pankiewicza, właściciela krakowskiej apteki "Pod Orłem", autora przetłumaczonej na wiele języków książki pt. Apteka w getcie krakowskim, w której opisał swoje przejmujące wspomnienia z okresu niemieckiej okupacji.
dodał: Mario
Kamienica Hipolitów
Kamienica Hipolitów – jeden z oddziałów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. W dwupiętrowej kamienicy mieści się stała wystawa pt. Dom mieszczański, która pokazuje, jak mieszkali krakowianie od XVII do XIX wieku. Budynek, należący niegdyś do rodziny Hipolitów, był wielokrotnie przebudowywany i po gruntownej restauracji został przekazany do użytku muzeum w 2003 roku. Pomieszczenia: Piwnice kamienic w średniowieczu pełniły funkcję parteru. Zachowały się w nich interesujące elementy wyposażenia, jak choćby kamienny portal i średniowieczny piec. W sieni zachowały się kamienne portale. Na szczególną uwagę zasługują dwa z nich: gotycki (czerwony z czarnym kluczem) i renesansowy (rzeźbiony z motywem wolich oczu). Na piętro prowadzą strome schody z częściowo zachowaną kratą, która świadczy o funkcji warownej kamienicy. Gabinecik to niewielkie pomieszczenie zwane również galerią. Był niegdyś bardzo bogato dekorowany. Obecnie wnętrze urządzone jest głównie barokowymi meblami i sprzętami. Znajduje się tu charakterystyczna dla dawnych mieszkań krakowskich XIX-wieczna almaria (szafka w ścianie). Gabinet to jedno z najpiękniejszych pomieszczeń kamienicy Hipolitów. Sala jest ozdobiona stiukami Baltazara Fontany. Pokój posiada bogate wyposażenie, które ma oddawać charakter mieszkania zamożnego patrycjusza. Wielkie księgi świadczą o naukowych zainteresowaniach lokatora. Wnętrza dekorowane dywanami są charakterystyczne dla epoki, która ceniła przepych i świetność. Sypialnia ma charakter reprezentacyjny, co jest typowe dla czasów rokoka. To właśnie w sypialni dawniej przyjmowano gości. Na łóżku znajduje się wysoko układana pościel. W pomieszczeniu są również stolik i krzesła dla gości, komoda i lustro wykonane ze szkła weneckiego oraz cynowe i fajansowe naczynia. Bawialnia pełniła niegdyś funkcję salonu. Zgodnie z powszechnymi przyzwyczajeniami w pokoju znajdują się meble z różnych epok i w różnych stylach. Taka była tradycja urządzania domów przez mieszczan. Na ścianach wiszą liczne obrazy. Znajdują się tu między innymi portrety Tadeusza Kościuszki i Józefa Poniatowskiego, które wyrażają patriotyzm dawnych mieszczan. Można tu również znaleźć modne w XVIII wieku porcelanowe figurki. Pokój kolekcjonera to nagromadzenie rozmaitych dzieł sztuki, bibelotów i drobiazgów artystycznych z różnych epok. Przedmiotów jest tak wiele, że są wręcz upchane w każdym wolnym kącie. Wyposażenie takich pomieszczeń niejednokrotnie trafiało do zbiorów muzealnych. Znajduje się tu jedna z największych w polskich zbiorach kolekcja zegarów. W pokoju są również dzieła znakomitych malarzy modernistycznych i liczne rzeźby. Pokój babci ma atmosferę staroświecką. Pełno tu sentymentalnych pamiątek oraz sprzętów i mebli zapewniających wygodę. Na ścianach wiszą liczne portrety i pejzaże z okolic Krakowa. Charakterystyczną ozdobą jest duża makata. Przedpokój jest pomieszczeniem charakterystycznym dla krakowskiego domu. Znajdziemy tu wieszak na ubrania, kufer podróżny, szafę, w kącie schowane są narty, jakieś pudła. Kotara chroni przed chłodem i hałasem. Nad progiem przybita jest podkowa, która ma zapewniać szczęście. Pokój panienki jest bardzo skromny. Zwyczajne łóżko, niewielka szafa i stolik to prawie całe jego wyposażenie. Jest również ręczna maszyna do szycia i kilka elementów ozdobnych. W oknie biała, ładnie upięta firanka, a na parapecie kwiatki. Salon to pomieszczenie reprezentacyjne, które miało świadczyć jak najlepiej o gospodarzach. Jest urządzony zgodnie z tradycją trochę staroświeckimi meblami. W pokoju znajduje się również fortepian, kilimy i dywan. Ściany są ozdobione najcenniejszymi obrazami i portretami rodziny. Na co dzień życie rodziny skupia się w jadalni. Znajduje się tu duży stół, krzesła, kredens, szyfoniera i wygodna kanapka. Wszystkie powierzchnie zakrywają serwetki wykonane damskimi rękami. Ciężkie kotary tworzą lekki półmrok. Wieczorami chętnie czytało się na głos domownikom przy świetle lampy naftowej. Sypialnia małżeńska była niegdyś pomieszczeniem dostępnym tylko jej użytkownikom. Meble znajdujące się w pokoju zwykle składały się na wyprawę pani domu. W centralnej części znajduje się podwójne łoże małżeńskie, obok szafa, naprzeciwko pięknie zdobione lustro. Pokój jest królestwem pani domu, dlatego jest tu stolik do robótek ręcznych i maszyna do szycia.
dodał: Mario
Wystawa "Wawel Zaginiony"
Otwarta w r. 1975 stała ekspozycja „Wawel zaginiony” mieści się w przyziemiu budynku zamykającego od strony zachodniej dziedziniec pałacu królewskiego. Utworzony rezerwat archeologiczno-architektoniczny obejmuje przede wszystkim czteroabsydową rotundę Najświętszej Panny Marii – ŚŚ. Feliksa i Adaukta, a także pozostałości gotyckiego zamku, relikty renesansowych kuchni królewskich; prezentowane są rezultaty dokonanych na Wzgórzu odkryć archeologicznych, fragmenty rzeźbiarskiej dekoracji architektonicznej, od średniowiecza po okres nowożytny. Dzieje zabudowy Wzgórza pozwalają poznać umieszczone na wstępie plansze i model Wawelu (według stanu w w. XVIII) oraz program wirtualnej rekonstrukcji komputerowej wybranych budowli z okresu wczesnoromańskiego i romańskiego.
dodał: Mario
Dom Towarzystwa Lekarskiego
Towarzystwo Lekarskie powołano w Krakowie w 1866 r., dopiero jednak w 1903 r. otrzymało ono od miasta parcelę budowlaną pod przyszłą siedzibę przy ulicy Radziwiłłowskiej. Gmach Towarzystwa Lekarskiego, zaprojektowany w 1903 roku (realizacja: 1904) przez Władysława Kaczmarskiego współpracującego z Ignacym Sowińskim, stał się niemal natychmiast słynny, głównie dzięki talentowi Stanisława Wyspiańskiego. Artysta zrealizował projekt wystroju wszystkich wnętrz dla Towarzystwa zgodnie z ówczesnymi światowymi, nowatorskimi tendencjami: przestronnej sali posiedzeń, biblioteki, czytelni, pomieszczeń przeznaczonych dla pracowników zarządu, a nawet toalet. Stało się tak dzięki prezesowi Towarzystwa, doktorowi Julianowi Nowakowi, zgodnie z życzeniem którego Wyspiański mógł podporządkować wszystkie elementy wystroju naturze i zrealizować niezwykłą jak na owe czasy koncepcję. Wiele elementów z pierwotnego wystroju zachowało się do dziś, niestety niektóre jedynie jako projekty, np. motyw pelargonii z dekoracyjnego fryzu polichromii sali posiedzeń, przechowywany w Muzeum Narodowym. W największy zachwyt wprawia reprezentacyjna klatka schodowa z dekoracyjną balustradą oraz zrekonstruowany w 1972 roku po zniszczeniach wojennych witraż Apollo spętany – personifikacja układu heliocentrycznego. Charakterystyczny motyw liści i kwiatów kasztanowca na balustradzie należy do czołowych przykładów polskiej secesji. Należy też dodać, że budynek – który miał pełnić funkcje klubowe – został wyposażony we wszystkie nowinki ówczesnej techniki: instalację elektryczną, wodno-kanalizacyjną, centralne ogrzewanie, a nawet elektryczne wentylatory i telefon. W murach domu poza Towarzystwem Lekarskim dziś mieści się także kilka innych instytucji, w tym Muzeum Wydziału Lekarskiego UJ
dodał: Mario
poprzedni rozdział
Historia
następny rozdział
Informacje praktyczne
Ciekawe publikacje:
Ladowanie...
Regulamin i polityka prywatności | Kontakt | Dla prasy
Portal tworzony przez Was i Wydawnictwo Bezdroża

Created by Amistad Group